میراتى سه‌ید قوتب

06/09/2020

:: ئه‌نجى مه‌جدی

نوسینی: ئه‌نجى مه‌جدی

له‌ 29 ئابى 2020، 54 ساڵ تێپه‌ڕ بوو به‌سه‌ر له‌ سێداره‌دانى سه‌ید قوتب باوكى ڕۆحی كۆمه‌ڵه‌ى ئیخوان موسلمین و دامه‌زرێنه‌رى ڕه‌وتى جیهادى تونڕه‌و، ئه‌و كه‌سه‌ى كه‌ سه‌ره‌تا وه‌ك نوسه‌ر و شاعیرێكى نه‌ته‌وه‌یی ده‌ركه‌وت، به‌ڵام دواتر و زۆر به‌ خێرایی به‌ره‌و پێچه‌وانه‌كه‌ى گۆڕا، دواى ئه‌وه‌ى له‌ ساڵى 1953 په‌یوه‌ندى كرد به‌ كۆمه‌ڵه‌ى ئیخوان موسلمینه‌وه‌، ئه‌وكه‌سه‌ى كه‌هاوكات له‌گه‌ڵ ته‌كفیر كردنى ڕۆژئاوا، هاوكارى له‌ به‌ڕیتانیا و ئه‌مه‌ریكا وه‌رده‌گرت.

سه‌ید قوتب، په‌نجا ساڵ له‌مه‌وبه‌ر له‌سێداره‌ درا به‌ تۆمه‌تى پلان دانان بۆ تیرۆركردنى جه‌مال عه‌بدولناسر و هه‌وڵدان بۆ ئه‌نجامدانى كوده‌تا، له‌ دواى نه‌مانى، بیرۆكه‌كانى بووه‌ ئیلهام به‌خشی چه‌ند نه‌وه‌یه‌كى تیرۆریست له‌وانه‌ ڕابه‌رى قاعیده‌ ئه‌یمه‌ن زه‌واهرى كه‌ هه‌ندێك جار نوسینه‌كانى وه‌ك نمونه‌ ده‌هێنێته‌وه‌. حكومه‌تیش هه‌یه‌ كه‌ داكۆكى له‌ بیروڕاكانى ده‌كات و داواى ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ حكومه‌ته‌ نائیسلامییه‌كان بڕوخێنرێت و له‌ جێگه‌یان دیمه‌كراسییه‌تێكى توند ڕه‌وى ئیسلامى دابمه‌زرێنرێت.

عوسمانگه‌راى نوێ
له‌ مانگى شوباتى ڕابوردوودا، یاسای ئه‌قتاى، ڕاوێژكارى ڕه‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆگان كتێبێكى بڵاو كرده‌وه‌ له‌ ژێر ناونیشانى (سه‌ید قوتب له‌نێوان پیا هه‌ڵدانى لایه‌نگرانى و سته‌مى ڕه‌خنه‌لێگرانى) و تیایدا داكۆكى له‌م تیۆریسێنه‌ توند ڕه‌وه‌ ده‌كات و پێى وایه‌ كه‌ ده‌كرێت وا له‌ بیره‌وه‌رییه‌كانى بڕوانینین وه‌ك جۆرێك له‌ سروش كه‌ له‌ لایه‌ن خواوه‌ بۆى هاتبێته‌ خواره‌وه‌). ئه‌م نوسینه‌ له‌ چوار چێوه‌ى هه‌وڵه‌كانى عوسمانییه‌ نوێكان دێت بۆ زیندوو كردنه‌وه‌ى میراتى سه‌ید قوتب.

زۆرێك له‌ چاودێر و لێكۆڵه‌ره‌ سیاسییه‌كانى بوارى ڕه‌وته‌ ئیسلامییه‌كان پێیانوایه‌ كه‌ ئه‌و سیسته‌مه‌ى ڕه‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆگان په‌یڕه‌وى لێ ده‌كات له‌سه‌ر ڕه‌وتى سه‌ید قوتبه‌، سونه‌ر كاغابتاى كه‌ به‌ڕێوه‌به‌رى پڕۆگرامى لێكۆڵینه‌وه‌كانى توركیایه‌ له‌ په‌یمانگاى واشنتۆن پێیوایه‌ كه‌ له‌ حه‌فتاكانى سه‌ده‌ى پێشووه‌وه‌، دید و تێڕوانینى ئه‌ردۆگان هاوته‌ریب بووه‌ له‌گه‌ڵ ئایدیۆلۆجیاى ئیسلامى سیاسی وه‌ك ئه‌و تیۆریسێنانه‌ى هاوشێوه‌ى سه‌ید قوتب له‌ میسر و عه‌لى شه‌ریعه‌تى له‌ ئێران بنه‌مایان بۆ داڕشتووه‌. ئه‌وان پێیانوابوو كه‌ جیهانى ئیسلام وه‌رچه‌رخانێكى كاره‌سات بارى به‌خۆوه‌ بینی كاتێك كه‌ باوه‌شی كرد به‌ ئایدۆلۆجیا علمانییه‌كاندا وه‌ك چاره‌سه‌رێك بۆ كێشه‌كانى كۆمه‌ڵگا.

ناوبراو ده‌ڵێت كه‌ ئیسلامییه‌كان پێیان وابوو كه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئه‌و ئیسلامه‌ى كه‌ جوڵانه‌وه‌ى قوتب خستبویانه‌ ڕوو، ته‌نها ڕێگه‌ى ڕزگار بوون بووه‌، سه‌باره‌ت به‌ توركیاش كه‌ به‌ دواى ئه‌وه‌وه‌ بوون دووبارى شكۆ بۆ توركیا بگێڕنه‌وه‌، ته‌نها جوڵانه‌وه‌ى قوتب ده‌یتوانى سه‌ركه‌وتوو بێت له‌وه‌ى كه‌ جارێكى دی توركیا مه‌زن بكاته‌وه‌.

ئه‌م لێكۆڵه‌ره‌ توركه‌ پێى وایه‌ كه‌ئه‌م جۆره‌ له‌ ئیسلامى سیاسی له‌حه‌فتاكاندا له‌ توركیا گه‌شه‌ی كردووه‌ و ناوى لێنراوه‌ جوڵانه‌وه‌ى (دیدى نیشتمانى) كه‌ كارى كردووه‌ له‌سه‌ر پۆلێن كردنى جیهان له‌ڕووى دژ به‌ یه‌كى ئایینه‌كانه‌وه‌. ئه‌م بۆچونه‌ش له‌ گوتاره‌كانى ئه‌ردۆگاندا ڕه‌نگى داوه‌ته‌وه‌ و به‌ تایبه‌ت له‌ گوتارێكى دا كه‌له‌ ساڵى 2012 دا ده‌یدات و ده‌ڵێت كه‌ كۆمه‌ڵگه‌ى جوله‌كه‌ پیلان ده‌گێڕێت بۆ ناسه‌قامگیر كردنى توركیا له‌ ڕووى ئابوورییه‌وه‌ له‌ پێناو به‌رژه‌وه‌ندى خۆیان. ئه‌ردۆگان و كادره‌كانى پارتى دادوگه‌شه‌ پێدان پێیان وایه‌ كه‌ ته‌نها ئه‌وانه‌ى باوه‌ڕیان به‌ ئیسلامى سیاسی هه‌یه‌ نوێنه‌رایه‌تى ویستى گه‌ل ده‌كه‌ن و میراتگرانى ڕاسته‌قینه‌ى توركیان و له‌ هه‌مان كاتدا پێیان وایه‌ كه‌ ئۆپۆزسیۆن كار بۆ ئه‌جێنداى بێگانه‌ ده‌كه‌ن و پیلان ده‌گێڕن تا ئه‌ردۆگان نه‌توانێت سه‌روه‌رییه‌كانى توركیا بگێڕێته‌وه‌.

سه‌عید شوعه‌یب لێكۆڵه‌ر له‌ كاروبارى سیاسی و دامه‌زرێنه‌رى په‌یمانگاى كه‌نه‌دى بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ى ئیسلام ده‌ڵێت، ئه‌ردۆگان هه‌روه‌ك قوتب وایه‌، باوه‌ڕى به‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر كار بۆ دامه‌زراندنى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ نه‌كات له‌سه‌ر زه‌وى، ده‌چێته‌ ناو ئاگره‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ش كه‌ بچێته‌ به‌هه‌شت پێویسته‌ كه‌ ئیمپڕاتۆرییه‌تى عوسمانى زیاندوو بكاته‌وه‌. هه‌ر ئه‌و نوسه‌ره‌ ده‌ڵێت كه‌ هه‌ردووكیان باوه‌ڕیان به‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ئیسلام ده‌بێت داگیركارى بكات، هه‌ر بۆیه‌ ئه‌ردۆگان چووه‌ بۆ توركیا و له‌ هه‌وڵى ئه‌وه‌دایه‌ كه‌ ده‌ست به‌سه‌ر ده‌ریای سپی ناوه‌ڕاسدا بگرێت، له‌ هه‌مان كاتدا بنكه‌ى سه‌ربازى له‌ سۆماڵ و سودان داناوه‌ و باكورى سوریاشی داگیر كردووه‌.

قوتب و دیدی نه‌ته‌وه‌یی
به‌ پێى بۆچونى لێكۆڵه‌ر مسته‌فا شاهین، بیری سه‌ید قوتب بووه‌ بنه‌ما بۆجوڵانه‌وه‌ى (دیدی نیشتمانى)، ئه‌و جوڵانه‌وه‌یه‌ى كه‌ نه‌جمه‌دین ئه‌ربه‌كان دایمه‌زراند له‌ توركیا و دواتریش پارتى ڕه‌فاى ئسلامى لێكه‌ته‌وه‌، ئه‌ردۆگانیش له‌ سه‌ره‌تاى كارى سیاسی سه‌ر به‌و پارته‌ بوو. داگیر كردنى ئه‌فغانستان له‌ لایه‌ن یه‌كێتى سۆڤێت و سه‌ركه‌وتنى شۆڕشی ئیسلامى له‌ ئێران، له‌ كۆتاییدا بووه‌ هۆى ئه‌وه‌ى كه‌ پرسه‌ ئیسلامییه‌كان به‌ربڵاوتر بن و له‌ ڕێگه‌ى سوود وه‌رگرتن له‌ ئازارى موسوڵمانان له‌ ده‌ره‌وه‌، جوڵانه‌وه‌ى دیدى نیشتمانى توانى ئاڕاسته‌ى ده‌نگه‌ ناڕازییه‌كانى شه‌قام بكات له‌ بوارى سیاسه‌تدا.

جوڵانه‌وه‌ى دیدى نیشتمانى له‌ توركیا ته‌نها جوڵانه‌وه‌ بووه‌ كه‌ بایه‌خى داوه‌ به‌ پیاده‌ كردنى شه‌ریعه‌ى ئیسلامى له‌ ڕێگه‌ى ده‌وڵه‌ته‌وه‌. ده‌ست گرتن به‌سه‌ر ده‌وڵه‌تدا له‌ ڕێگه‌ى پڕۆسه‌یه‌كى سیاسی ته‌نها ئامانجى سه‌ره‌كى ئه‌و جوڵانه‌وه‌یه‌ بووه‌ ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌رده‌خات كه‌ ده‌وڵه‌ت ئامرازێكه‌ به‌ ده‌ست ئه‌م جوڵانه‌وه‌یه‌وه‌ بۆ به‌ ئیسلامی كردنى كۆمه‌ڵگا، ئه‌مه‌ش هه‌مان دیدی سه‌ید قوتبه‌ كه‌ له‌ كتێبه‌كه‌ى دا (معالم فی الطریق) باسی لێوه‌ كردووه‌.

سه‌ید قوتب پێى وابوو هه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك ڕه‌تى حاكمییه‌تى خوا بكاته‌وه‌، ئیسلامیی نییه‌ و ته‌كفیری بیركردنه‌وه‌ى ئه‌و كۆمه‌ڵگایانه‌ى كردووه‌ و به‌ جاهیل ناوزه‌ندى كردوون و پێى وابووه‌ ته‌نها سیسته‌مێك ڕه‌وایه‌تى هه‌یه‌ كه‌ حاكمیه‌تى خوداى تیادا پیاده‌ بكرێت.

شوعه‌یب له‌و باره‌وه‌ ڕوونكردنه‌وه‌ ده‌دات و ده‌ڵێت قوتب و ئه‌بوئه‌علا مه‌ودودى دامه‌زرێنه‌رى جوڵانه‌وه‌ى ئیسلامی سیاسی له‌ هند و پاكستان له‌نیوه‌ى یه‌كه‌مى سه‌ده‌ى بیسته‌م و ئه‌بو به‌كرى به‌غدادى ئه‌میری داعش جیهانبینیان له‌ خوێندنه‌وه‌یه‌كى تایبه‌تى ئسلامییه‌وه‌ هه‌ڵهێنجاوه‌، هه‌روه‌ها ده‌ڵێت كه‌ ئه‌و خوێندنه‌وه‌یه‌ دوو لایه‌نى هه‌یه‌، لایه‌نێكى توند كه‌ هانى توندوتیژى و بڵاوكردنه‌وه‌ى كین  و ڕقه‌ به‌رایه‌تى ده‌دات و لایه‌نێكى به‌خشنده‌ و بێوه‌ى كه‌ به‌ها گشتییه‌كانى ئیسلام له‌ خۆ ده‌گرێت وه‌ك ئازادى و دادپه‌روه‌رى ویه‌كسانى.

گۆڕانه‌كانى قوتب
به‌ چاو خشاندنێك به‌ ژیانى سه‌ید قوتب، ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ئه‌م كه‌سه‌ ژیانى به‌ سێ قۆناغى سه‌ره‌كیدا تێپه‌ڕیوه‌ كه‌ تیایدا له‌ لیبڕالییه‌وه‌ په‌ڕیوه‌ته‌وه‌ به‌ره‌و كه‌سێكى ئاینیی و دواتر توندڕه‌وى و ته‌كفیر كردن. یه‌كێك له‌وشتانه‌ى كه‌ ڕۆشنایی زیاتر ده‌خاته‌ سه‌ر لیبڕالى بوونه‌كه‌ بۆچونى بوو له‌سه‌ر ڕه‌گه‌زى مێ، قوتب له‌ ته‌موزى 1938 له‌ ڕۆژنامه‌ى ئه‌هرام له‌سه‌ر جلى تایبه‌ت به‌ مه‌له‌ى ئافره‌تان ده‌نوسێت و ده‌ڵێت :"مایۆ نه‌ سه‌رنج ڕاده‌كێشێت و نه‌جوڵێنه‌ریشه‌، ئه‌گه‌ر شتێكیشمان تیادا بجوڵێنێت ته‌نها هه‌ستى پێجوان ببونى هونه‌رییه‌". به‌ڵام كاتێك كه‌ گۆڕان به‌سه‌ر جیهان بینی سه‌ید قوتبدا دێت، له‌سه‌ر ئافره‌ت ده‌ڵێت:"ڕۆڵى ئافره‌ت له‌ هاوسه‌رگیری و په‌روه‌رده‌كردنى خێزان و منداڵدا كورت ده‌بێته‌وه‌ ئه‌ویش به‌هۆى پێك هاته‌ى هه‌ست و سۆز له‌ لاى ئافره‌ت كه‌ ڕێگرى لێ ده‌كات پۆستى به‌رپرس به‌ده‌ست بهێنێت. بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئاشتى و سه‌قامگیری ماڵ مسۆگه‌ر بێـت، پێویسته‌ ئافره‌ت خۆى به‌دوور بگرێت له‌ خۆڕازاندنه‌وه‌ و تێكه‌ڵ بوون به‌ پیاو تا خۆى به‌دوور بگرێت له‌وه‌ى كه‌ سه‌رنج ڕاكێش بێت".

به‌پێى بۆچونى نادر ئه‌لڕازقى لێكۆڵه‌ریش، قوتب له‌ ژیانیدا به‌ چه‌ند قۆناغێكدا تێپه‌ڕیوه‌، سه‌ره‌تا وه‌ك شاعیرێكى ڕۆمانسی و ڕه‌خنه‌ گرێكى دیار ده‌ستى پێكرد، دواتر هه‌ستى نه‌ته‌وه‌ی زاڵ بوو به‌سه‌ریدا، دواتر به‌هۆى كاریگه‌ر بوونى به‌ بیرى ئه‌لعه‌قاد، به‌ره‌و نوسینی ئیسلامى هه‌نگاوى نا و له‌دواى په‌یوه‌ست بوونى به‌ كۆمه‌ڵه‌ى ئیخوان موسلمین له‌ ساڵى 1953 ، به‌ره‌و ئیسلامى سیاسی هه‌نگاوى نا.

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت، تا له‌وگۆڕانانه‌ى كه‌به‌سه‌ر بیركردنه‌وه‌ى قوتبدا هاتووه‌ تێ نه‌گه‌یت، ناتوانیت له‌ قوت بگه‌یت به‌ تایبه‌ت له‌ دوا ساڵه‌كانى ته‌مه‌نیدا، ئه‌و حاڵه‌ته‌ش له‌ كتێبی (فی ظلال القرآن)دا ڕه‌نگى دایه‌وه‌ كاتێك كه‌ خۆى بێ به‌رى ده‌كات له‌ بیركردنه‌وه‌كانى پێشوو ترى.

ئه‌لیسۆن بارجته‌ریش له‌ كتێبه‌كه‌ى (ئیخوان موسلمین: له‌ ئۆپۆزسیۆنه‌وه‌ بۆ ده‌سه‌ڵات) ده‌ڵێت : له‌ناو كۆمه‌ڵه‌ى ئیخواندا ته‌نها یه‌ك بیریاى ڕاسته‌قینه‌ دروست بوو كه‌ ئه‌ویش كه‌سێكى ڕادیكالى بوو به‌ناوى سه‌ید قوتب له‌ كتاێكدا كه‌سێكى وه‌ك حه‌سه‌ن به‌نا له‌ ڕووى نوسینه‌وه‌ شتێكى زۆر كه‌مى له‌دواى خۆى به‌جێهێشت.

قوتب كه‌ له‌ ئه‌سیوتى میسڕ له‌ دایك بوو، دواى ئه‌وه‌ى كه‌ به‌كالۆریۆس له‌ په‌روه‌رده‌دا به‌ده‌ست ده‌هێنێت، له‌نێوان ساڵه‌كانى 1933 – 1939 وه‌ك مامۆستا ده‌ست به‌كار ده‌بێت. له‌ ساڵى 1948له‌ نێرده‌یه‌كى خوێندندا ڕوو له‌ وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ركیا ده‌كات. له‌وێ ماجستێر به‌ده‌ست ده‌هێنێت له‌ زانستى وانه‌ ووتنه‌وه‌دا له‌ زانكۆى نۆرس كۆلۆرادۆ، به‌ڵام كاتێك كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، بیركردنه‌وه‌یه‌كى جیاوازى ده‌بێت به‌رامبه‌ر به‌ ڕۆژئاوا، زۆر لێكۆڵه‌ر پێى وایه‌ كه‌ له‌ ماوه‌ى مانه‌وه‌ى له‌ ئه‌مه‌ریكا له‌ نێوان ساڵه‌كانى 1948 تا 1951، قوتب توشی شۆك بوو كاتێك كه‌ كرانه‌وه‌ى سێكسی و لایه‌نگیری بێسنورى ئه‌مه‌ریكا بینی بۆ ئیسڕائیل، له‌م قۆناغه‌دا، قوتب لیبڕالییه‌تى عه‌لمانى ڕٍه‌ت ده‌كاته‌وه‌ و ده‌ڵێت كه‌ ماركسییه‌ت و سه‌رمایه‌دارى شكستیان هێنا له‌وه‌ى كه‌ بتوانن خۆشگوزه‌رانى و شكۆ بۆ مرۆڤ بگێڕنه‌وه‌.

ئه‌م جۆره‌ بیركردنه‌وه‌یه‌ و خوێندنه‌وه‌ى بۆ كلتورى ڕۆژئاوا، پاڵى به‌ قوتبه‌وه‌ نا تا به‌دواى جێگره‌وه‌یه‌كدا بگه‌ڕێت و دواجار ئه‌وه‌ى كه‌ده‌یویست له‌ ئیسلامدا دۆزییه‌وه‌ و هه‌ر كه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ په‌یوه‌ندى كرد به‌ كۆمه‌ڵه‌ى ئیخوان موسلمینه‌وه‌ كه‌ له‌ بنه‌مادا له‌ لایه‌ن ئینگلیز و ئه‌مه‌ریكاوه‌ پشتیوانى لێ ده‌كرا.

حه‌سه‌ن به‌نا له‌ بیره‌وه‌رییه‌كانیدا (الدعوه‌ والداعیه‌) ده‌ڵێت : بۆ دروست كردنى مزگه‌وتى ئیخوان له‌ ئیسماعیلیه‌ هاوكارى له‌ فه‌ڕه‌نسا و به‌ڕیتانیا وه‌رگرتووه‌.

نزیك بوونه‌وه‌ له‌ ئینگلیز و ئه‌مه‌ریكییه‌كان
سویلم له‌ وتارێكى دا ده‌ڵێت كه‌ حه‌سه‌ن به‌نا له‌ په‌یوه‌ندى دا بووه‌ له‌گه‌ڵ هه‌واڵگرى به‌ڕیتانیا له‌ مه‌نفه‌ڵوت و ته‌نانه‌ت بۆخۆشی نامه‌یه‌كى به‌ئینگلیزی نوسیوه‌ بۆ مێجه‌ر لاندڵ كه‌ ئه‌فسه‌رى هه‌واڵگرى به‌ڕیتانی بووه‌ له‌ مه‌نفه‌ڵوت و له‌ كاتى سه‌ردان كردنى به‌نا له‌ لایه‌ن وه‌زیرێكى به‌ڕیتانی به‌رپرس له‌ خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست و باڵوێزى به‌ڕیتانیا له‌ میسڕ، پێشنیارى هاوكارى ماڵى و ئۆتۆمبیلیان كردووه‌ بۆ ڕێكخراوه‌كه‌وه‌ و به‌ناش پیشوازى له‌هه‌ر پشتیوانییه‌كى ئینگلیزه‌كان كردووه‌.

حامد ئه‌لموسه‌له‌می له‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كیدا كه‌ له‌ ساڵى 2018 بڵاو كراوه‌ته‌وه‌ ده‌ڵێت كه‌ له‌ كاتى جه‌نگى جیهانى دووه‌م، به‌ڕیتانیا هاوكارى دارایی پێشكه‌ش به‌ كۆمه‌ڵه‌ى ئیخوان كردووه‌. به‌ پێى هه‌ندێك به‌ڵگه‌ش، به‌ڕیتانیا له‌ ساڵى 1941 یه‌كه‌مین په‌یوه‌ندى له‌نێوان به‌ڕیتانیا و كۆمه‌ڵه‌ى ئیخوان موسلمین ئه‌نجام داوه‌. له‌ 18 ئایاری 1942، له‌ باڵێۆزخانه‌ى به‌ڕیتانیا كۆبوونه‌وه‌یه‌ك ئه‌نجامدراوه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مین عوسمان پاشاى سه‌رۆك وه‌زیرانی مسڕ به‌ مه‌به‌ستى تاوتوێ كردنى پرسی هاوكارى كردنى ئیخوان موسلمین له‌ ڕێگه‌ى حكومه‌تى میسڕه‌وه‌.

سویله‌ ده‌ڵێت له‌ ساڵى 1953 (ئه‌و ساڵه‌ى كه‌ قوتب په‌یوه‌ندى ده‌كات به‌ كۆمه‌ڵه‌ى ئیخوانه‌وه‌) وله‌دواى شۆڕشی سوپا له‌ ساڵى 1952، ڕابه‌رى دووه‌مى كۆمه‌ڵه‌كه‌ حه‌سه‌ن هوزه‌یبی هه‌وڵى ئه‌وه‌ى داوه‌ كه‌ نزیك بێته‌وه‌ له‌ ئه‌مه‌ریكییه‌كان و وتویه‌تى كه‌ كۆمه‌ڵه‌كه‌ى له‌ تواناى دا هه‌یه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ى عه‌بدولناسڕ بڕوخێنێت به‌ڵام بۆ ئه‌و كاره‌ پێویستیان به‌ هاوكارى ییه‌، به‌ڵام ئه‌مه‌ریكییه‌كان ئه‌و كاته‌ پێیان وابووه‌ كه‌ ئیخوانه‌كان زیاده‌ ڕه‌وى ده‌كه‌ن له‌ نیشان دانى هێزى خۆیان و جێگه‌ى متمانه‌ نین.

موسه‌له‌می ده‌ڵێت كه‌ له‌ شوبات و نیسانى 1953 چاوپێكه‌وتنى فه‌رمى ئه‌نجامدراوه‌ له‌ نێوان حه‌سه‌ن و تریفۆر ئیڤانز له‌ باڵوێزخانه‌ى به‌ڕیتانیا له‌و كاته‌ى كه‌ حكومه‌تى میسڕ له‌ دانوستاندا بوو له‌گه‌ڵ به‌ڕیتانیا بۆ كیشانه‌وه‌ى هێزه‌كانى له‌ میسڕ. ئه‌و كاته‌ حكومه‌تى میسڕ كۆمه‌ڵه‌ى ئیخوانى تۆمه‌تبار كرد به‌وه‌ى كه‌ به‌ربه‌ست دروست ده‌كات له‌به‌رده‌م كێشانه‌وه‌ى هێزه‌كانى به‌ڕیتانیا له‌ میسڕ.

له‌گه‌ڵ نزیك بوونه‌وه‌ى به‌ره‌یه‌ك كه‌وتنى عه‌بدول ناسڕ و به‌ڕیتانیا، ئیخوانه‌كان شه‌ڕیان له‌ دژى عه‌بدولناسڕ به‌رپاكرد و هه‌وڵى تیرۆر كردنى درا له‌ ساڵى 1954 .

به‌ پێى هه‌ندێك به‌ڵگه‌ نامه‌ى ده‌رچوو له‌ وه‌زاره‌تى ده‌ره‌وه‌ى به‌ڕیتانیا، بنكه‌ى جه‌ماوه‌رى كۆمه‌ڵه‌ى ئیخوان موسلمین به‌كار ده‌هێنرا له‌ لایه‌ن به‌ڕیتانیاوه‌ بۆ هێرش كردنه‌ سه‌ر دوژمنه‌كانى له‌ ڕێگه‌ى شه‌ڕى ده‌روونى و ڕاگه‌یاندنه‌وه‌.  

س: ئیندیپیندنتی عەرەبی

# توندڕەوی # تیرۆریزم # سەید قوتب # ئیخوان موسلمین # ئەیمەن زەواهیری # تەکفیر

زۆرترین خوێندراوە


Islamic Studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure