ئایا داهاتووی داعش لە لایەن ئافرەتەكانى ئه‌و گروپه‌وه‌ كۆنترۆڵ دەكرێـت؟

06/03/2019

بێ نوسەر

نوسینی : فيرا ميرونوفا
سەرچاوە زە نیۆرك تایمز

لە ساڵی 2017 لە موصلی عێراق، من لەگەڵ هێزێكی ئۆپەراسیۆنی تایبەتی عێراق دانیشت بووین لە ناو خانوویەكی سوتاو بە سەرسوڕمانەوە سەیری  دوو چەكداری دەوڵەتی ئیسلامیمان دەكرد كە دەركەوتوو بوون لە كامێرای چاودێری ڕاستەوخۆ. ئەو دوو چەكدارەكە ئامادەكاریان دەكرد بۆ ئەوەی ئارپیچیەك بە ئاڕاستەی ئێمە بتەقێنن. بەڵام لە جیاتی ئەوەی وەك هەمیشە دوو پیاو لەگەڵ ڕیش و پرچێكی درێژ دەركەون بەڵام چەكدارەكان عەبای ڕەش و نیقابیان لەبەردا بوو، وادەردەكەوتن كە ئافرەت بن.
هەروەك داعش دەسەڵات و ناوچەكانی ژێردەستی لەدەستدا لە ماوەی دوو ساڵی ڕابردوودا، دەوڵەتی ئیسلامی كۆت و بەندی لەسەر جیاوازی ڕەگەزی گۆری و تەنانەت ئافرەتانی بەشداری پێكرد لە ڕۆڵە سەربازییەكاندا . ناتوانرێت ژمارەی تەواوی ئەو ئافرەتانە بزانرێت كە بۆ گروپەكە شەڕیان كردووە. لەگەڵ ئەوەشدا، چاوپێكەوتنەكان لەگەڵ هێزەكانی پۆلیس لە موصڵ ئاماژە بەوە دەكەن كە بوونی ئافرەت لە ڕیزەكانی داعش ئاسایی بووەتەوە چیدی جێگەی سەرسوڕمان نیە. سەرۆكی شارەوانی موصڵ، زەهیر محمد ئەعرەجی بە منی ووت " دوای ئەوەی داعش كەوت لە موصڵ، ئێمە زیاتر و زیاتر نیگەرانین دەربارەی ئافرەتەكانی ناو داعش".
پروپاگەندەی دەوڵەتی ئیسلامی لە ماوەی چەند ساڵی كەمی ڕابردوودا ئاماژەی ئەم گۆڕانكارییەی تێدایە: لەئۆكتۆبەری 2017، ڕۆژنامەی گروپەكە داوای لە ئافرەتان كرد بۆ ئەوەی ئامادەی جەنگ بن، لە كۆتایی ساڵی ڕابردوودا، گروپەكە بە ئاشكرا بەشان و باڵی چەكدارە ئافرەتەكانیدا هەڵدەدا لە گرتە ڤیدۆیەكدا كە پیشانی دەدا ئافرەتەكان چەكی (ئەی كەی - 47) بەكار دەهێنن، لە ڤیدۆكەدا، بەم شێوەیە وەسفی ئافرەتەكان دەكەن " موجاهیدە ئافرەتە بێگەردەكان دەچنەوە بۆ لای خودای خۆیان بە بەرگی خاوێن و ئیمانەوە، دەیانەوێت تۆڵەی ئاینەكەیان و شەرەفی خوشەكانیان بكەنەوە."

ده‌ركه‌وتنى ئافره‌ت وه‌ك جه‌نگاوه‌ر
ئەگەر بە پێی هەندێك لەم ڕێوشوێنانە بێت، دەركەوتنی ئافرەتان وەك جەنگاوەر ئاماژەی گۆڕانی گەورەیە  لە بیروبۆچوونی گروپەكە لە ناوبانگە خراپەی كە پێشتر هەیانبوو دەربارەی  ڕۆڵی ڕەگەز و رقلێبوونەوە لە ئافرەت - لە خەلافەتەكە، پیاوان دەبوایە شەڕ بكەن، لە كاتێكدا ئافرەتان وادانرابوو لە ماڵەوە بمێننەوە و تا پێیان دەكرێت منداڵ بخەنەوە و گەورەیان بكەن – بە پێوەرەكانی تر، گۆرانەكە زۆر سەرسوڕهێنەر نیە وەك دەردەكەوێت. ئافرەتەكان كاتێك هاوسەرگیریان دەكرد لە گەڵ چەكدارەكانی دەوڵەتی ئیسلامی ئەو ئافرەتانەن كە ئێستا دەیانەوێت بگەرێنەوە بۆ ڕۆژئاوا ڕەنگە بانگەشەی ئەوە بكەن كە ژنی سادەی ماڵەوە بوون، بەڵام لە سەرەتای دەركەوتنی گروپەكە، هەندێك لە ئافرەتەكان زیاتر ڕادیكاڵ بوون وەك لە پیاوەكانیان. یەكێك لە چەكدارەكانی پێشوو لە داخستانەوە بە منی ووت ئەو زانیویەتی كە ئافرەتان سوور بوون لەسەر ئەوەی كە پیاوەكانیان و كورەكانیان پەیوەندی بكەن بە گروپە تیرۆریستەكانەوە. هەروەها ئەو زانیویەتی كە ئافرەتان زیاتر لە هەموو كەس ویستویانە هاوسەرگیری لە گەڵ ئەو چەكدارانە بكەن كە لەبەرەی پێشەوەی شەڕن لەبەرئەوەی" ئەوان ویستویانە ببن بە خێزانی موجاهیدنی حەقیقی."

خواستى تۆڵه‌سه‌نده‌وه‌ لاى ئافره‌ته‌ لاقه‌كراوه‌كان 

بۆ ئافرەتانی تر، خواست و ئامادەیان بۆ بەشداریكردن لەو گروپە پەیوەستە بە تۆڵەسەندنەوە و پێداویستی یان هەردووكیان بەیەكەوە. جەنگی وێرانكەری موصڵ بووە هۆی هێنانە كایەی قۆناغی توندوتیژی دوای ئازاد كردن لە لایەن هێزە ئەمنیەكانی عێراقەوە كە دەستدرێژی سێكسیان دەكردە سەر ئافرەتەكان و ماڵەكانیان تاڵان دەكرد، زۆربەی بێوەژنەكانی داعش لە ئێستادا بە خواستی خۆیان یارمەتی یاخیبووەكان دەدەن تەنها لە پێناو گەڕانەوە بۆ فەرمانڕەوایی، ئەو خەڵكانەی چاوپێكەوتنم كردووە لەگەڵیان لە كەمپی ئاوارەكان ئەمە دەڵێن. زۆرێك لە بێوەژنەكانی تر جێماون بەبێ هیچ داهات و سەرچاوەیەكی ژیان و لە ژیانێكی زۆر سەختدا دەژین لە كەمپی ئاوارەكان، ئەوان هەست دەكەن هیچ دەرفەتێكیان لەبەردەمدا نیە جگە لە كاركردن بۆ گروپەكە لە پێناو ئەوەی خێزانەكانیان بمێننەوە.
بەپێی ووتەی رائد حەمید، سەرۆكی لێكۆڵەران لە دادگای تیرۆری موصڵ، گروپەكە بە شێوەیەكی بنچینەیی هەموو ناوچەكانی لە دەستداوە. زۆربەی چەكدارە پیاوەكانی كوژراوە و برینداربووە و دەستگیركراوە.
بەڵام هۆشداری دراوە لەوەی كە گروپەكە توانای ئەوەی هەیە كە تەنانەت دەتوانێـت زۆر مەترسیدارتر بێت وەك لە گروپێكی یاخیبوو. هەروەك لە پێكهاتەكەیدا دەركەوتنی ئافرەتان وەك جەنگاوەر و جێبەجێكاری نێهنی دەبێتە كەنارێك بۆ گروپەكە. كاتێك دەوڵەتی ئیسلامی ناوچەیەكی فراوانی كۆنترۆڵكرد، گروپەكە سوپایەكی چەكداری پیاوی یەك پۆشی سەربازی هەبوو. بەڵام بۆ ڕێكخراوێك كە زۆر پێویستی بە كاری نهێنی هەیە، جەنگاوەر و جێبەجێكاری ئافرەت چەكێكی بە بەهایە.
بۆ نمونە لە دوای ڕووخانی موصڵ، ئەو هێزانەی من لە گەڵیان كارم دەكرد زۆرجار ئافرەتمان دەبینی بە ناو داروبەردی خانوە ڕووخاوەكان هاتوچۆیان دەكرد بە ئاو و خواردنەوە – ئەم جوڵانە گومانی لە لای پۆلیس دروست دەكرد كە ئایا دەبێت ئەوانە پیاو نەبووبن لە جل و بەرگی ئافرەتدا. لە دەرەنجامدا ئەو جەكدارانەی كە ڕەنگە بە شێوازی تر ناچاركراون لە شوێنە نهێنیەكانیان بێنە دەرەوە دەشێت توانیبێتیان بەزیندوی بمێننەوە.

نه‌بوونى ئافره‌ت له‌ ڕیزى هێزه‌ ئه‌منیه‌كانى عێراقدا گرفتى ئه‌منى دروستكردووه‌ 
هەندێك لە هێزە ئەمنیەكانی حكومەت ئامادە نەكراون بۆ چارەسەری ئەم گۆڕانە لە دیموگرافیای دەوڵەتی ئیسلامیدا. لە كاتێكدا چەكداری ئافرەت هەیە لە نێو ئەو هێزانەی كە شەڕی داعش دەكەن لە سوریا، بەڵام هیچ هێزێكی ئافرەت نیە لە ناو سوپا و هێزە تایبەتەكانی عێراق. نەبوونی ئافرەتان لە نێو هێزە ئەمنیەكانی عێراق بووەتە هۆی دروستكردنی گرفتی ئەمنی لە ئۆپەراسیۆنی گرتنەوەی موصڵ: لە كاتێكدا سەربازەكانی هێزە تایبەتیەكانی عێراق بەشێوەیەكی سەرەكی ئەو پیاوانەیان دەپشكنی بۆ دۆزینەوەی چەك و تەقەمەنی كە لە ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی داعشەوە دەهاتن، سەربازەكان نەیان دەویست دەست لە ئافرەتەكان بدەن كە لە ناوچەكانی ژێر دەستی داعشەوە دەهاتن. بە پێی ووتەی حسین مەحمود فەرماندە لە هێزی فیداراڵی عێراق، ئەمە وایكرد ئافرەتەكان زیاتر مەترسیدار بن وەك لە پیاوەكان. ئافرەتان بەرپرسیار بوون بۆ زۆرێك لەو تەقینەوە خۆكوژیانەی كە ڕۆژانە دەكرایە سەر بارەگاكانی سوپای عێراق لە ماوەی ئۆپەراسیۆنی موصڵ، ئەمە بە پێی ووتەی جەنراڵ عبدالوهاب ئەل سەیدی، یەكێك لەسەركردەكانی هێزە عێراقیەكان لەدژی دەوڵەتی ئیسلامی.
ئەل ئەعرەجی سەرۆكی شارەوانی موصڵ ووتوویەتی كە هێزەكانی پۆلیس كە ئەمرۆ ئاسایشی سەرەكی بۆ شارەكە دابین دەكەن كار دەكەن لەسەر پلانێك بۆ تەعینكردنی ئافرەتی زیاتر و دانانی ژوری داخراو نزیك لە خاڵەكانی پشكنین بۆ ئەوەی ئافرەتی تێدا بپشكنرێت – بەڵام ئەو ووتی من ڕەشبینم دەربارەی كاتی جێبەجێكردنی پلانەكە .
هاوڵاتیان لە عێراق بەدڵنیایەوە ئاشنان بە ڕووی نوێی دەوڵەتی ئیسلامی. بەپێی ڕاپرسیەك كە ئەنجامداوە لە دیسەمبەری ساڵی ڕابردوو لە موصڵ، 85 لەسەدی ئەو 400 هاوڵاتییەی كە وەڵامیان داوەتەوە ووتوویانە كە لە ڕابردوودا، ئافرەتەكانی دەوڵەتی ئیسلامی هەروەك پیاوەكان ڕادیكاڵ بوونە و 80 لەسەدی پێیان وابووە كە ئەوان ڕۆڵی گرنگیان گێراوە لە گروپەكە، 82 لەسەدی پێیان وابووە كە ئافرەتانی دەوڵەتی ئیسلامی مەترسین بۆسەر موصڵ لە داهاتوودا.
ئەگەر جیاوازی ڕەگەزی لە عێراق پێشتر جێگەی گرنگی پێدانی مافی مرۆڤ بوبێت، لە ئێستادا بووەتە جێگەی گرنگی پێدانی پرسی ئەمن و ئاسایشیش. بەمزوانە عێراق هیچ هەڵبژاردەیەكی نابێت جگە لە دووبارە بیركردنەوە دەربارەی ڕۆڵی ڕەگەز و ئاسایش ئەوانەی كە دەتوانن ببنە مەترسی، ئەگەر ئەوە بۆ خۆپارێزی بێت.

ئەم بابەتە لە لایەن فيرا ميرونوفا نوسراوە كە هاوەڵی سەردانكەرە لە زانكۆی هارڤارد و هاوڕێیەتی ئۆپەراسیۆنی هێزە تایبەتەكانی عێراق كردووە لە شاری موصڵ. نوسەر لەم بابەتە كورتەدا باسی ئەوەی دەكات كە چۆن ئافرەتان ڕۆڵێكی زۆر گرنگ دەگێڕن لە نێو گروپە یاخیبووەكان بە تایبەتی (دەوڵەتی ئیسلامی- داعش) – لە كاتێكدا هێزە ئەمنیەكان دەوڵەت ئامادە نەكراون بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو ئافرەتانە. 
لینكی سەرچاوە:
https://www.nytimes.com/2019/02/20/opinion/islamic-state-female-fighters.html?fbclid=IwAR3pJM06Sci_QSO2cp9GgsSXCK-Yf6Y8v1NA-Kdemru0EIJPHt8w_m0Xon8



terrorism & Security studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure