میكانیزمیی پەلەپیتكە و دۆسێی ناوەكی ئێران لە چ حاڵەتێك بۆ ئەنجومەنی ئاسایش دەگەڕێتەوە؟

05/07/2020

بێ نوسەر

 

وەرگێران: ئەژی ئازاد ئەبوبەكر
سەرچاوە: ماڵپەڕی بی بی سی فارسی/ بەشی دۆسێی ناوەكیی ئێران
پێشەكی
بۆ دوو ساڵ دەچێت كە ڕێككەوتنی وزەی ناوەكیی ئێران لە بەرزەخی چوونەدەرەوەی ئەمەریكا لە بەرجام و جێبەجێكردنی سیاسەتی ئەوپەڕی فشاری واشینتۆن دژ بە ئەمریكایە. ئابووری ئێران لەم ماوەیەدا كەوتووەتە ناو تەنگژەیەكی سەختەوە و ئێران لە تۆڵەی ئەم هەنگاوەی ئەمریكا، بەڵێنەكانی خۆی بۆ بەرجام بە هێواشی و هەنگاو بە هەنگاوە كەم كردووەتەوە. ئەم هەنگاوانەی ئێران، نیگەرانی و كاردانەوەی ئەوروپای بەدوای خوێدا هێناوە كە خوازیاری پابەندبوونی دووبارەی ئەم وڵاتەن به بەڵینەكانی لە چوارچێوەی رێككەوتنی ناوەكی. 
میكانیزمی چارەسەری ناكۆكییەكان
ڕۆژی 14-ی جۆن 2020، واژووكەرانی ئەوروپایی بەرجام واتا فەڕەنسا، بریتانیا و ئەڵمانیا، لە بەیاننامەیەكی هاوبەشدا، بەشێوەیەیكی فەڕمی باسیان لە دەستپێكردنی "میكانیزمی چارەسەری ناكۆكییەكان"ی ڕێككەوتننامەی بەرجام-یان(1) كرد. لەم بەیاننامەیە هاتووە: "بە سرنجدان بە هەنگاوە كردارییەكانی ئێران، ئێمە بژاردەیەكی ترمان نەبووە جگە لە پەنا بردن بۆ كۆمیسیۆنی هاوبەشی لە چوارچێوەی میكانیزمی چارەسەری ناكۆكییەكان". ئەم بەیاننامەیە لە دوای ڕاگەیاندنی قۆناغی پێنجەم لە كەمكردنەوەی بەڵێنەكان لە لایەن ئێرانەوە، دەركرا. 
وەزیرانی دەرەوەی سێ وڵاتی ئەوروپی ڕایانگەیاند كە سەرەڕای چالاك كردنی میكانیزمی چارەسەری ناكۆكییەكان-كە بە ناوەكانی وەك "میكانیزمی پەلەپیتكە" یان "میكانیزمی گەڕانەوەی ئۆتۆماتیكی سزاكان"یش ناسراوە- ناچنە كەمپینی ئەوپەڕی فشاری ئەمەریكا دژ بە ئێران، كەمپینێك كە لە دوای چوونەدەرەوەی دەوڵەتی دۆناڵد تڕامپ لە ڕێككەوتنی ناوەكی دژ بە ئێران، دەستی پێكردووە و ئامانجی فشارخستنە سەر ئێرانە بۆ ئەنجامدانی دانوستان سەبارەت بە رێككەوتنێكی نوێ كە ئەمجارەیان بەرنامەی موشەكی باڵستیكی تاران، نفوزی ئێران لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بە گشتی 12 داواكارییەكی ئەمەریكا لە ئێران لەخۆ بگرێت.
فەڕەنسا و ئەڵمانیا و بریتانیا لە بەیاننامە هاوبەشەكەی خۆیان جارێكیتر جەختیان لە پابەندبوونی خۆیان بە بەرجام كردووە و ئیرادەیان بۆ هاوكاری لەگەڵ هەموو لایەنەكانی ئەم ڕێككەوتننامەیە دەرخستووە. سێ وەزیری ئەوروپایی لەم بەیاننامەیە وتوویانە: "ئێمە ئۆمێدوارین كە ئێران بە ڕێزگرتن لە سەرجەم بەڵێنەكانی لە چوارچێوەی بەرجام بگەڕێتەوە".
دۆمینیك راب، وەزیری دەرەوەی بریتانیا و دیپلۆماتكارەكانیتری ئەوروپی ڕایانگەیاند كە ئامانجیان هەوڵدان بووە بۆ قایلكردنی ئێران بۆ گۆڕینی بڕیاڕەكەی لە كەمكردنەوەی بەڵێنە ناوەكییەكانی و گەڕانەوەی بۆ جێبەجێكردنی بەرجام، نەك هەڵوەشانەوەی بەرجام و گەڕانەوەی سزا نێودەوڵەتییەكان بۆ سەر ئێران. بەڵام بە تێپەڕبوونی پێنج مانگ، نە ئێران بۆ بەڵێنەكانی ڕابردووی خۆی گەڕاوەتەوە و نە یەكێتی ئەوروپا سكاڵای خۆی لە ئێران بۆ ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی بردووە.
بەپێی ڕێككەوتنی ناوەكی، لە ئەگەری سكاڵای هەر یەكە لە وڵاتانی ئەندامی بەرجام لە پێشێلكاری ئەندامێكی تر، ڕەوتی بەدواداچوون بۆ سكاڵاكە  بە چەند قۆناغێكی جیاواز دەستپێدەكات. لە ئەگەری نەگەیشتنە ئەنجامی ئەم قۆناغانە، سكاڵاكەر دەتوانێت بابەتەكە بۆ ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەكگرتووەكان بنێرێت. گەڕانەوەی سكاڵا لەسەر ئێران بۆ ئەنجومەنی ئاسایش، نەك تەنیا ئەگەری گەڕانەوەی سزا نێودەوڵەتییەكان نەتەوە یەكگرتووەكانی بە دوای خوێدا دەهێنێت، بەڵكو ڕێگە بە ئەنجامدانی كردەوەی سەربازی دژ بە ئێران لە لایەن ئەندامانی ئەنجومەنی ئاسایشەوە دەدات.
میكانیزمی پەلەپیتكە چییە؟
بەپێی بەندەكانی 36 و 37-ی بەرجام، هەریەكە لە لایەنەكانی ڕێككەوتننامەكە دەتوانن سكاڵا ببەنە كۆمیسیۆنی هاوبەش و ئەم كۆمیسیۆنانە بۆ چارەسەركردنی بابەتەكە، پانزە ڕۆژ كاتیان لەبەر دەست دەبێت؛ بابەتە چارەسەر نەكراوەكان دەگەڕێندرێنەوە بۆ وەزیرانی دەرەوە، كە ئەوانیش پانزە ڕۆژی تر كاتیان لەبەر دەست دەبێت. پاشان كۆمیسیۆنی هاوبەش، پێنج ڕۆژیتر كاتیان دەبێت كە بابەتە یەكلایی بكەنەوە. ئەگەر لە دوای ئەم پرۆسە 35 ڕۆژەیە، لایەنی سكاڵاكەر هێشتا بە ئەنجامی سكاڵاكانیان قایل نەبێت، دەتوانێت بابەتەكە وەك پێشلكردنی بەرچاو لە ڕێككەوتننامەكە بۆ ئەنجومەنی ئاسایش بگەڕێنێتەوە و ئەم ئەنجومەنە دەبێت لە ماوەی 30 ڕۆژ سەبارەت بە بڕیاڕنامەیەك بۆ بەردەوامی هەڵپساردنی سزاكان دەنگ بدات - بڕیاڕنامەیەك كە لایەنی سكاڵاكەر دەتوانێت ڤیتۆی بكات(جگە لە ئەڵمانیا كە ئەندامی هەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایش نییە)-، و بەمشێوەیە سزاكان بۆ دۆخی ڕابردووی خۆی دەگەڕێتەوە.
پەراوێزی یەكەمی بەرجام، میكانیزمێكی تایبەت بەخۆی بۆ دەستگەیشتن ئاژانسی وزە بە سایتە گومانلێكراوەكانی لە ماوەی 24 ڕۆژ لە لایەن كۆمیسیۆنی هاوبەشەوە دیاری كردووە كە بەپێی ئەو میكانیزمە، ئەنجامی هاوكاری نەكردنی ئێران لەگەڵ ئاژانس، دەسپێكردنی میكانیزمێكی چارەسەری ناكۆكییەكان و گەڕانەوەی بەتینی سزاكانی نەتەوە یەكگرتووەكان دەبێت. ئەم دوو مەرجە كە لە بەرجام باس كراوە، بە میكانیزمی پەلەپیتكە(Trigger Mechanism) یان گەڕانەوەی ئۆتۆماتیكی سزاكان(Snapback) ناو دەبرێت.
بڕیاڕنامەی 2231 و چوونەدەرەوەی ئێران لە بڕگەی حەوتەم
دوای 12 ساڵ گفتوگۆ لەبارەی بەرنامەی ناوەكی ئێران لەگەڵ وڵاتانی ئەندامی گروپی 5+1(ئەمەریكا، ڕووسیا، چین، بریتانیا، فەڕەنسا و ئەڵمانیا)، بەرنامەی گشتی هەنگاویی هاوبەش(بەرجام) لە هاوینی 2015 دەنگی لەسەر درا. شەش ڕۆژ لە دوای دەنگدان بە بەرجام، ئەنجومەنی ئاسایش، بەرجامی لە چوارچێوەی بڕیاڕنامەی 2231 پەسەند كرد، كە بەهۆیەوە هەر شەش بڕیاڕنامەكانی ڕابردووی دژ بە ئێران، كە ببوە هۆی سەپاندنی سزا فراوانە نێودەوڵەتییەكان بۆ سەر ئێران لە سەردەمی سەرۆك كۆماری مەحمود ئەحمەدی نەژاد(2005-2013)، هەڵوەشانەوە. ئەمە یەكەمین جار لە مێژووی ڕێكخراوی نەتەوەیەكگرتووەكان بوو كە وڵاتێك دوای ئەوەی چەندین بڕیاڕنامەی یەك لە دوای یەكی دژی دەربچێت و سزا ئابووری، سەربازی، نەوتی و بابەتەكانی تری پەیوەیست بەو كاڵایانەی كە بەكارهێنانی دوو لایەنی هەبووبێت، بەسەریدا سەپابێت(لە ژێر بڕگەی حەوتەمی جاڕنامەی نەتەوە یەكگرتووەكان) توانیوێتی بەبێ جێبەجێكردنی ئەم بڕیاڕنامانە - هەرچەند بە شێوەیەكی مەرجدار- بە هەڵوەشانەوەی سەرجەم بڕیاڕنامەكانی پێشوتر، لە ژێر بڕگەی حەوتەمی جاڕنامەكە بێتە دەرەوە.
لە دۆخێكدا كە دەوڵەتی ئێران چاوەڕێی ئەوە بوو كە بەرەبەرە بە كەمبوونەوەی سزاكان و زیادكردنی هەناردەی نەوت، لە تەنگژەی ئابووری بێتە دەرەوە، سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی، موشەكە باڵستیكە نوێیەكانی بە شێویەكی ئەزمونی بەكار هێنا و هەستیاری كۆمەڵگای جیهانی وروژاند. لە مانگی مارچی 2016، ئەمەریكا، بریتانیا، فەڕەنسا و ئەڵمانیا لە نامەیەكی هاوبەشدا بۆ ئەمینداری ئەوكاتەی ڕێكخراوی نەتەوەیەكگرتووەكان، ئێرانیان تۆمەتبار كرد كە "بە تاقیكردنەوە موشەكییەكانی خۆی، بڕیاڕنامەی 2231"ی ئەنجومەنی ئاسایشی پێشل كردووە. بڕیاڕنامەی 2231 ئێرانی پابەندكردووە كە لە چاڵاكییەكانی پەیوەست بە "موشەكە ناوەكییەكان" دوور كەوێتەوە، بەڵام ئێران لێكدانەوەی وایە كە موشەكە باڵیستیكەكانی بۆ هەڵگرتنی كڵاوەی ناوەكی دروست نەكراون و دەڵێت كە دەقی بڕیاڕنامەكە لە ڕووی یاساییەوە پابەندكەر نییە و ناتوانێت هەنگاوی سزادان بگرێتەوە. 
چوونەدەرەوەی ئەمریكا و كەمبوونەوەی بەڵێنەكانی ئێران
هێشتا ئێران سوودێكی ئابووری ئەوتۆی لە بەرجام نەبینیبوو كە دۆناڵد تڕامپ بە سەرۆك كۆماری ئەمەریكا هەڵبژێردرا. ئەو بە درێژایی بانگەشەكانی هەڵبژاردن، چەندین جار بەرجامی بە "ڕێككەوتنێكی خەراپ" ناوبرد و بەڵێنی دابوو كە هەڵیوەشێنێتەوە. دوای ماوەیەكی كەم لە هەڵبژاردنی تڕامپ، كۆنگرێسی ئەمەریكا لە نۆڤەمبەری 2016 بە كۆی دەنگ، جگە لە یەك دەنگی ناڕازی، یاسای سزادانی ئەمەریكای دژ بە ئێران درێژ كردەوە. بەشێك لە بەرپرسانی ئێران ڕایەنگەیاند كە درێژكردنەوەی ئەم یاسایە، پێشلكاریی بەرجامە، بەڵام بەرپرسانی ئەمەریكا ئەمەیان بە پێشلكاری نەزانی و لێكدانەوەی ئەوەیان بۆ بڕیارەكەیان كرد كە درێژكردنەوەی ئەم یاسایە، بە مانای پەسەندكردنی سزای نوێ نییە. لەگەڵ ئەمەشدا باراك ئۆباما كە هێشتا تا مانگی جۆنی ساڵی دواتر، واتا نزیكەی دو مانگی تر لە دوای هەڵبژاردنەكان، سەرۆك كۆماری ئەمەریكا بوو- لە كاتێكدا كە بەرجامی بە دەستكەوتێكی گەورەی سەردەمی دەسەڵاتداری خۆی دەزانی- خۆی لە واژووكردنی یاساكە دزییەوە، هەرچەندە ئەم یاسایە لە دوای تێپەربوونی كاتێكی دیاریكراو، بە شێوەیەكی ئۆتۆماتیكی جێبەجێكرا. لە كاردانەوەی ئێراندا، حەسەنی ڕۆحانی، سەرۆك كۆماری ئێران لە نامەیەك بۆ عەلی ئەكبەر ساڵحی، سەرۆكی دامەزراوەی وزەی ناوەكی ئێران، فەرمانی بە "لێكوڵینەوە سەبارەت بە دروستكردنی پەروانەی ناوەكیی دەریایی و بەرهەمهێنانی وزە بۆیان" دەركرد. هاوكات، محەمە جەواد زەریف، وەزیری دەرەوەی ئێران، لە فەرمانێكی جیادا، بوو بە بەرپرسی بەدواداچوونی رێكارە پێشبینیكراوەكان لە بەرجام بۆ بەدواداچوونی بۆ ئەوە بڕگە و مادانەی بەرجام كە لە لایەن ئەمەریكاوە پێشل كرابوو.
دوای چوونی دۆناڵد تڕامپ بۆ كۆشكی سپی، وەزراتی دارایی ئەمەریكا لە فیبرایەری 2017، كۆمەڵێك سزای نوێی دژی 13 كەس و 12 دامەزراوەی ئێران ڕاگەیاند. ڕۆژی هەشتەمی مانگی مەی ساڵی 2018، دۆناڵد تڕامپ بە شێوەیەكی فەڕمی چوونەدەرەوەی ئەمەریكای لە بەرجام و گەڕانەوەی سزاكانی ئەمەریكای ڕایگەیاند و ئێرانی بە پاڵپشتی حیزبوڵای لوبنان، تاڵیبان، قاعیدە و رێكخڕاوەكانیتر كە بە وتەی ئەو "تیرۆریستی"ن تاوانبار كرد. تڕامپ هەڕەشەی دا كە سیاسەتی ئەوپەڕی فشار لەسەر ئێران دەگرێتەبەر و هەر وڵات یان كۆمپانیایەك كە لەگەڵ ئێران مامڵە بكات، لە لایەن واشینتۆنەوە سزا دەدرێت.
لە دوای ڕاگەیاندنی دەرچوونی ئەمەریكا لە بەرجام، حەسەنی ڕۆحانی بە ئاماژەدان بە بەردەوامی ڕاوێژ و گفتگۆكانی ئێران لەگەڵ هاوپەیمانەكانی خۆی(ڕووسیا و چین) و وڵاتە ئەوروپییەكانی بەشدار لە بەرجام، ڕایگەیاند كە ئێران چەند هەفتەیەك چاوەڕوان دەبێت، ئەگەر لەم ماوەیەدا "بەرژەوەندییەكانی گەلی ئێران لە بەرجامدا بەدەست هات" ئێران بەو شێوەیەی كە لە بەرجامدا هاتووە بەردەوام دەبێت، بەڵام "ئەگەر بەرجام بەبێ گەرەنتی بەرژەوەندییەكانی گەلی ئێران تەنیا لەسەر كاغەز بێت، لەو كاتەدا رێگەیەكی زۆر سەخت لەبەرامبەریاندا دەبێت". یەكێتی ئەوروپا بە ڕابەڕایەتی بریتانیا، فەڕەنسا و ئەڵمانیا، سەرەڕای هەوڵێكی زۆر بۆ هاندانی كۆمپانیا بازرگانییەكانی خۆیان بۆ بازرگانی لەگەڵ ئێران و خوولانەوە بە دەوری سزاكانی ئەمەریكا، دەسكەوتێكی بەرچاویان لەم بوارەدا دەستنەكەوت.
هەرچەندە یەكێتی ئەوروپا میكانیزمێكی(2) بۆ قەڕەبووی زیانە چاوەڕوانكراوەكانی هەنگاوەكانی ئەمەریكا دژ بە كۆمپانیا ئەوروپییەكانی بەكارخست، بەڵام ئەم كۆمپانیانە لە ترسی سزاكانی ئەمەریكا، یەك بە یەك مامڵەكانی خۆیان لەگەڵ ئێراندا پچڕاند. لە لایەكی ترەوە، هەناردەی نەوتی ئێران، ڕەوتێكی كەمبوونەوەی لەخۆ گرت و پەیوەندییە بانكییەكانی ئەم وڵاتە لەگەڵ جیهاندا بە توندی تووشی كێشە بووە.
كەمكردنەوەی هەنگاو بە هەنگاوی بەڵێنە بەرجامییەكانی ئێران
یەك ساڵ لە دوای چوونەدەرەوەی ئەمەریكا لە بەرجام، ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران، لە بەیاننامەیەكدا ڕایگەیاند كە ئەم وڵاتە بەپێی بڕگەكانی 26 و 36-ی بەرجام، جێبەجێكردنی بەشێك لە بەڵێنەكانی ئێران لە چوارچێوەی ئەم ڕێككەوتننامەیە ڕادەگرێت. لەم بەیاننامەیەدا هاتبوو: "كۆماری ئیسلامیی ئێران لە قۆناغی ئیستادا، چیتر خۆی بە بەڵێندەر بە ڕەچاوكردنی سنووردارییەتی پەیوەست بە پاراستنی خەزێنەكانی ئۆرانیومی پیتێندراو و خەزێنەی ئاوی قورس نازانێت". بەیاننامەكە مۆڵەتی 60 ڕۆژی بە وڵاتانی بەشداربووی بەرجام دابوو "بۆ ئەوەی بەڵێنەكانی خۆیان بەتایبەتی لە ئاستی بانك و نەوتدا بكەنە كردار، بەپێچەوانەوە لە هەنگاوی دواتردا كۆماری ئیسلامیی ئێران، ڕەچاوكردنی سنووردارییەتی تایبەت بە ئاستی پیتاندنی یۆرانیۆم و هەنگاوەكانی تایبەت بۆ مۆدێڕنكردنی ڕاكتۆری ئاوی قورسی ئەراك دەوستێنێت". لەگەڵ ئەمەشدا ئێران ڕایگەیاند كە ئەم بڕیاڕە بە مانای چوونەدەرەوە لە بەرجام یان پێشێلكردنی نایەت و ئێران ئامادەیی هەیە كە "ئەگەر لایەنەكانی بەرامبەر بەڵێنەكانیان جێبەجێ بكەن، بۆ قۆناغی پێشوو دەگەڕێنەوە". ئەمە لە كاتێكدایە كە ئاژانسی وزە دەڵێت ڕێژەی خەزێنەكراوی ئۆرانیۆمی پیتێندراو  گەیشتووەتە ئاستی پێنج هێندەی ڕێككەوتننامەی بەرجام.
سێ وڵاتی ئەورپیی ئەندامی بەرجام لە بەیاننامەیەكی هاوبەشدا ڕایانگەیاند كە هیچ ماوە دیاریكردنێك لە لایەن تارانەوە قبوڵ ناكەن. فلۆرێنس پارلی، وەزیری بەرگیریی فەڕەنسا، لە كاردانەوەی بۆ هەنگاوەكەی ئێران ڕایگەیاند كە "ئەگەر ئێران ڕێز لە بەڵێنە ناوەكییەكانی خۆی نەگرێت، پرسی چالاككردنی دووبارەی میكانیزمی سزاكان دێتە كایەوە".
لە مانگەكانی دواتر، ئێران لە وڵامی ئەوەی كە بە "كەمتەرخی ئەوروپا بۆ هێشتنەوەی بەرجام" ناوی دەبرد، لە چوار قۆناغی یەك لەدوای یەك، بەڵێنە بەرجامییەكانی خۆی كەم كردەوە. بەڵام هەنگاوی پێنجەم و كۆتایی، پێش ئەوەی مۆڵەتی 60 ڕۆژەی ئێران بۆ ئەوروپا كۆتایی پێ بێت، ڕاگەیەنرا. هۆكاری ئەم ڕاگەیاندنە پێش وەختە، كوژرانی قاسم سولەیمانی، فەرماندەی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی لە هێرشی مۆشەكیی ئەمەریكا لە عێراق بوو. ڕۆژی 22 دیسەمبەری 2019، دوو ڕۆژ لە دوای كوژرانی قاسم سولەیمانی، دەوڵەتی حەسەن رۆحانی، هەنگاوی پێنجەم و كۆتایی كەمكردنەوەی بەڵێنەكانی ئێرانی لە بەرجام ڕاگەیاند. بە پێی ئەم بەیاننامەیە، "كۆماری ئیسلامیی ئێران هیچ سنووردارییەكی لە بابەتی كرداری(واتە توانای پیتاندن، ڕێژەی پیتاندن، ڕێژەی مادە پیتێندراوەكان و توێژینەوە و پەرەپێدان) بۆ خۆی قایل نییە" و سنووردارییەتی لە ژمارەی سانتریفیوژەكان-یش لا دەبات. لەگەڵ هەموو ئەمانەدا، بەرپرسانی ئێران ئەوەشیان ووت كە كەمكردنەویەە ئەم بەڵێنانە، بە مانای چوونەدەرەوە لە بەرجام نییە. لەم ماوەیەدا، ئێران لە تاقیكردنەوی موشەكە باڵیستیكەكانی بەردەوام بوو و هەروەها مانگی دەستكردی(ماهوارە) بۆ دەرەوەی زەوی نارد.
لە دوای ڕاگەیاندنی قۆناغی كۆتایی هەڵوەشانەوەی بەڵێنەكانی ئێران بۆ بەرجام، فەڕەنسا، بریتانیا و ئەڵمانیا لە بەیاننامەیەكی هاوبەشدا، بەشێوەیەكی فەڕمی باسیان لە چالاككردنی میكانیزمی چارەسەری كێشەكانی بەرجام كرد. لەگەڵ ئەمەشدا، یوسپ بورل، بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەكێتی ئەوروپا، چەند رۆژ دواتر سەردانی تارانی كرد. بورل سەبارەت بە سەردانەكەی وتی: "ئێمە ڕێككەوتنمان كردووە كە ڕاستەوخۆ بەرەو ماوەیەكی زەمەنی سەختی دیاریكراو كە ئێمە پابەند بكات كە بۆ ئەنجومەنی ئاسایش(رێكخراوە نەتەوەیەكگرتووەكان)بگەرێنەوە، نەڕوێن". هەروەها ڕایگەیاند: "نامانەوێت ڕێگەیەك بگرینە بەر كە بگاتە كۆتایی هێنان بە بەرجام، بەڵكو دەمانەوێت بە زیندوویی بیهێڵینەوە".
پەراوێزەكان
1- بەرجام(برجام) کورتکراوەی "برنامه جامع اقدام مشترک"ە کە لە لایەن میدیا و رۆژنامەکانی ئێران لەبری رێککەوتننامەی وزەی ناوەکی بەکاردێت. رێککەوتننامەی ئێران و وڵاتانی ٥+١(کە لە ئیستادا ئەمەریکای تێدا نەماوە) سەبارەت بە پرسی وزەی ناوەکی ئێران بوو کە لە ١٤/٧/٢٠١٥ لە شاری ڤییەنا واژوو کرا.
2- ئەم مەكانیزمە لە دوای چوونەدەرەوەی ئەمەریكا لە بەرجام لە لایەن وڵاتانی ئەوروپی و بە تایبەتی بریتانیا، فەڕەنسا و ئەڵمانیا باسی لێكرا و بە "SPV" ناوی دەركرد كە کورتکراوەی " Special-purpose entity"ە و بریتییە لەو ئامرازە داراییە تایبەتانەی کە لە چوارچێوەیەکی یاساییدا، بۆ ئامانجێکی دیاریکراوی بازرگانی و دارایی پێکدەهێنرێت و چەندین بواری دارایی و یاسایی لەخۆدەگرێت. وڵاتانی ئەوروپی ئەم سیستمەیان بۆ دروستکردنی رێڕەوێکی ئابووری تایبەت بە بازرگانی لەگەڵ ئێراندا پێکیانهێناوە بە جۆرێک کە سزا ئابوورییەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران کاریگەری لەسەر نەبێت.

terrorism & Security studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure