بزووتنەوە ئیسلامییەكان لە سوریا پەرتەوازەبوون و ئاسۆی نزیكبوونەوە

04/07/2017

:: ئیدریس سیوەیلی

ئەحمەد ئەبوزەید

 

پێشەكیی:
لە سەرەتای هەڵایسانی شۆرش لە سوریا لە شاری درعا لە 18 ئازار 2011، سوریا و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و نەخشەی سیاسی ناوچەكە گۆڕانكاری زۆری بەخۆیەوە بینیوە، ئەمەش دەرئەنجامی پەرەسەندنی شەڕی سوریا بوو، هاوشانی ئەمە ئەو گۆڕانكارییە گەورە و ریشەییانەی بزووتنەوە ئیسلامییەكانی ئەو وڵاتە بەسەریاندا هات، بە تایبەت رێكخراوە جیهادییەكان،  لەسەر ئاستی ئایدۆلۆژیا و هاوپەیمانی نوێ، بەر لە شۆڕش لە سوریا دروستكردنی پارتی ئیسلامیی رێگەی پینەدرابوو، تەنانەت رێگە نەدەدرا بە كاركردنی ئیسلامییەكان لە دەرەوەی دامەزراوەی ئایینییی تەقلیدی، بەڵام كرانەوەی بواری گشتیی دوای شۆڕش دەرفەتی بۆ دروستبوون و گەشەی ئیسلامییەكان دروستكرد، لە سەرەتای شۆڕش و لەگەڵ ئەو گۆڕانكارییەی بەسەر شێوازی خەباتدا هات، پەنابرایە بەر چەك ئەم دەرفەتە دروستبوو، پاشان  لەگەڵ فراوانبوونی سنووری ناوچە ئازادكراوەكان و پرۆژە و ململانێی جیاواز دەركەوتن، بە تایبەت كە كێ نوێنەرایەتی ئیسلامیی راستەقینە دەكات و شەرعیەتی هەیە لە ناوخۆ و لە ململانێ ناوچەیی و سیاسیدا، لەم توێژینەوەیەدا رۆلی گرنگترین بزووتنەوە ئیسلامییەكانی سوریا و ئەو گۆڕانكارییە ئایدۆلۆژیانەیە بەسەریاندا هاتووە دەخرێتەڕوو.

تەقینەوەی ئایدۆلۆژیا
شۆڕشی سوریا وەكو راپەڕینێكی جەماوەری دژی دەسەڵات بوو، بێ ئایدۆلۆژیایەكی دیاریكراو، ئایینداری وەكو بناغەیەكی رۆحی وابوو بۆ ئەو جوڵانەوە شۆڕشگێڕیە، بێ ئەوەی سەربكێشێت بۆ ئلیدۆلۆژیا و پرۆژەیەكی سیاسیی، شانەكانی سوپای ئازاد وەكو وەڵامدانەوەیەكی خواستی جەماوەر لە شار و گوندەكان دروستبوو، ئەو شانانە بوونە بناغەی جوڵانەوەی سەربازی دژی رژێمی ئەسە، بەڵام كۆمەڵیك هۆكار رۆڵی بینی لەوەی گوتاری جیهادی وەكو ئایدۆلۆژیا بخرێتە چوراچێوەی شۆرشی سوریا:
- بەرفراوانبوونی شۆڕش بە شێوەیەك زۆربەی شارەكانی ئەو وڵاتەی گرتەوە.
- گەورەیی قەبارەی زیانە گیانییەكانی شۆڕش و دڕندەی رژێمی ئەسەد لە شێوازی بەرەنگاربوونەوەی شۆڕشەكە.
تایەفەگەی رژێمی ئەسەد لە بونیادی گشتیی حوكمڕانیدا، بە تایبەت كە لە ساڵی 2012 چەندین كۆمەڵكوژی تایفەگەریانەی ئەنجامدا، هەروەها هاوپەیمانی لەگەڵ حیزبوڵای لوبنان و ئێران، كە جەماوەر ئەوەی لێدەخوێندەوە ئەمە هاوپەیمانیەكی تایەفەگەرییە دژی سوننە، ئەمەش دژەگوتاری سوننەی لێكەوتەوە.
ئازادكردنی گیراوەكانی سەیدانیا لە 2011 كە زۆربەیان بە تۆمەتی پەیوەندی بە گروپە جیهادیەكانەوە دەستگیركرابوون، بەشێك لەوانە بوونە سەركردەی گروپە ئیسلامییەكان لە سوریا.
فراوانبوونی ناوچە ئازادكراوەكان لە چارەكی كۆتایی 2011 تا چارەكی یەكەمی 2013 و نەمانی دەسەڵاتی حكومەتی ناوەندی لەو ناوچانە، هەروەها لاوازی پیكهاتەی رێكخراوەیی و بونیادی فیكری گروپە شۆڕشگێڕەكان، دەرفەتی بۆ گروپە ئیسلامییەكان رەخساند ئەو بۆشاییە پڕبكەنەوە، بە تایبەت رێكخستنەكانی (دەوڵەتی عێراقی ئیسلامیی) كە دواتر گۆڕا بۆ (دەوڵەتی ئیسلامیی لە عێراق و شام – داعش).
جگە لە بەرەی نوسرە و رێكخراوە جیهادییە جیهانییەكان، رێكخراوە ئیسلامییە خۆجێییەكان پارێزگارییان لە بونیادی خۆجێیی خۆیان و پەیوەستیان بۆ شۆڕش كرد، بەڵام ئاستی كاریگەرییان بە ئەدەبیاتی جیهادیی و جۆری گوتاری شۆڕش جیاواز بوو. بزووتنەوەی ئازایخوازانی شام نمونەیەكی بەرچاوی ئەو هێزانەیە كە كاریگەر بوو بە ئەدەبیاتی جیهادی و بە گوێرەی كات گۆڕانكاری بەسەردا هات و بووە رێكخراوێكی بونیاد خۆجێی و ئایدۆلۆژیا تێكەڵ، بەومانایەی كە بووە چوارچێوە و چەترێك بۆ گروپە خۆجێییەكانی لێی پیكهاتبوو، بەڵام سوپای ئیسلام پارێزگاری لە بونیای خۆجێی خۆی كرد لە ناوچەی غوتە و بە مەرجەعێكی مەزهەبی و تەقلیدیەوە دژی رەوتی جیهادی وەستایەوە.

وێستگەكانی گۆڕانكاری و رووبەڕووبوونەوە
1-سەرەتای جیاكاری: نیوەی یەكەمی ساڵی یەكەمی شۆڕشی چەكداری و دروستبوونی سوپاسی سوریای ئازاد (29 تەمموز 2011) سەرەتای پیكهێنانی رێكخراوی خاوەن گوتاری ئایدۆلۆژی راگەیەنراو بوو، كە سەرەتای جیاكاری ئەو رێكخراوانە بوو لە رێكخراوە خۆجێییەكان كە سروشتێكی میللییان هەبوو، لەوانە (لیوای ئیسلام، كەتیبە ئازادیخوازەكانی شام و بەرەی نوسرە)، ئەم گروپانە لەگەل تێپەربوونی كات لەسەر ئاستی جوگرافیا و ژمارە و چەك و تەنانەت لە رووی گوتار و فیكریشەوە گەشەیان كرد.
2-هاوپەیمانییە هەرێمییەكان: ئەو جیاكارییەی لە نێوان گروپەكاندا دروستبوو، رێگرنەبوو لەوەی هاوپەیمانی لە نێوان هەندێك لە گروپەكان دروست ببێت لە چارەكی كۆتایی 2012، كە دروستبوونی (بەرەی رزگاری سوریای ئیسلامیی) و (بەرەی ئیسلامیی سوری) بەخۆەوە بینی، ئەمەش مشتومڕی نێوان ئیسلامییەكانی بەدوای خۆیا هێنا سەربارەت بە دەوڵەت، وێڕای بیركردنەوە لە بنیادنانی  پرۆژەیەكە كە كاری سەربازی لە سنوری كۆمەڵگەی خۆجێی تێپەڕێنێت بۆ ئاستی هەرێمی و چالاكیی كارێگڕی مەدەنی.
3-دەوڵەتی ئیسلامیی: لە 9 نیسان 2013 ئەبوبەكر بەغدادی پێكهێنانی (دەوڵەتی ئیسلامیی لە عێراق و شام)ی راگەیاند،ئەمەش گۆڕانكاری و ئاڵنگارییەكی گەورە بوو بۆ رەوتی جیهادیی جیهانی بە گشتی و گروپە سوریەكان بە تایبەتی، ساڵی 2013 ساڵی هەژموونی گوتاری سەلەفی جیهادی بوو بەسەر فەزای گشتیدا (1)، جیاكاریی لە شۆرشی سوریادا گەیشتە لوتكە، بە تایبەت گۆڕانكاری لە ناو و ئاڵای سوپای ئازاد وەكو كاردانەوەیەك بەرامبەر هەژمونی سەلەفی جیهادی لەسەر گروپی شۆڕشگێڕەكان.
4-بەرەی ئیسلامیی: لە 22 تشرینی دووەمی 2013 پیكهێنانی (بەرەی ئیسلامیی) راگەیەنرا، كە حەوت گروپی گەورەی لەخۆگرتبوو (2)، لەخۆگرتنی پێكهاتەی بزووتنەوەی رزگاریخوازانی شام و سوپای ئیسلام و چەند گروپێكی ناو سوپای ئازاد، بەڵێنامەی بەرەی ئیسلامی (پرۆژەی ئوممەت) راگەیەنرا كە تێیدا هاتووە: ئامانجیان دامەزراندنی دەوڵەتێكی ئیسلامییە، ئەمەش ئاماژەیەكی روونە بۆ زاڵبوونی گوتاری جیهادی – كە داعش دەخوازێت بڵاویبكاتەوە- و هەوڵدانێكی گروپە سوریەكانە بۆ بەرگریلەخۆكردن بەرامبەر ئەو موزایەدانەی داعش بەسەریاندا دەیكات.
5-جەنگی دەوڵەی ئیسلامیی: لە 3 كانونی دووەمی 2014 (سوپای موجاهیدین) كە سەر بە سوپای سوریای ئازاد بوو جەنگی دژی داعش لە باكوری سوریا راگەیاند، گروپەكانی سوپای سوریای ئازاد و بەرەی ئیسلامیی بەخێرایی لەپاڵ سوپای موجاهیدین دژی داعش چوونە شەڕەوە، بەو شێوەیە توانیان داعش لە زۆرینەی ناوچەكانی حەلەب و ریفی حەلەب و ئیدلیب دەرپەرێنن، بەڵام بزووتنەوەی ئازادیخوازانی شام كە بەشێك بوو لە بەرەی ئیسلامیی جگە لە چەند چەكدارێكی كەمیان ئەوانی تر خۆیان لە بەرەكانی شەڕدا رانەگرت، چونكە كاریگەربوون بە ئەدەبیانی جیهادی و ترسیان لە فیتنە – بەوتەی خۆیان – وای كرد دەستبەرداری شەڕ ببن لەگەل داعش، بەڵام بەرەی نوسرە لە ناوچەكانی باكور هەڵوێستی بێلایەنانەی هەڵبژارد، لەكاتێكدا لە ناوچەكانی رۆژهەڵات بە سەركردایەتی ئەبو ماریە قەحتانی بە توندی دژی داعش وەستانەوە تا ئەوكاتەی دێرەزور داگیركرا (3). بەم شێوەیە نەخشەی سیاسیی ناوچەكە گۆڕانكاری بەسەردا هات، بە شێوەیەك كە گروپە سوریەكان دەسەڵاتیان كشابوو بەسەر ناوچەكانی حەڵەب و رییفی حەڵەب، جگە لە ناوچەكانی رۆژهەڵاتی، ریفی ئیدلب و بەشێك لە ریفی حەمای باكور و ریفی لازقیە، توانیان داعش لەو ناوچانە دووربخەنەوە، ئەمە وێڕای ئەوەی كە وەكو دوژمنی گشت گروپەكان ناوزەند كرابوو.
6-قۆناغی بەخۆداچوونەوە: لە 17 ئایار 2014 حەسان عەبود سەركردەی بزووتنەوەی رزگاریخوازانی شام بەیاننامەیەكی خوێندەوە كە لە لایەن چەند گروپێكی شۆڕشگێڕیەوە واژۆی لەسەر كرابوو بەناوی (بەڵێننامەی شەرەفی شۆڕشگێڕی) (4)، بەیاننامەكە چەند خاڵیكی لەخۆگرتبوو، كە جەختیدەكردەوە لەسەر نیشتمانیبوونی گروپەكان لە رووی پێكهاتە و ئامانجی رووخاندنی درژێمی ئەسەد و بنیادنانی دەوڵەتێكی دادپەروەر و ئازاد و خاوەن یاسا، هەروەها جەختیكردبووەوە لە رێزگرتنی مافەكانی مرۆڤ، ئەم بەیاننامەیە كۆمەڵێك رەخنە و تۆمەتی بەدوای خۆیدا هێنا كە ئاراستەی بزووتنەوەی رزگاریخوازانی شام كرا، بەو پێیەی ئەو بزووتنەوەیە زۆر نزیكە لە رەوتە جیهادیە شۆڕشگێڕیەكانی سوریا، هەرچەند هەندێكیش ئاماژەیان بەوە دەدا كە فشاری هێزە هەرێمییەكان لە پشت دەركردنی بەیاننامەكەوە بووە، بۆیە سەركردە و رێبەرانی بزووتنەوەكە كەوتنەخۆ و هەڵەمەتێكی بەخۆداچوونەوەیان دەستپێكرد، بە تایبەت قسەكردن لەسەر قۆناغی بەر لە رووبەڕووبوونەوەی داعش، هەڵمەتی بەخۆداچوونەوە بەچڕی بەڕێوەدەچوو، بە پلەی یەكەمیش تەركیز لەسەر رەخنەگرتن لە رەوتی سەلەفی جیهادی  و رەتكردنەوەی تەكفیر و توندڕەوی بوو، لەگەڵ پەیوەستبوون بە شۆڕشی سوری و رەهەندی خۆجێی شۆرش و بزووتنەوەكە، بەڵام هەڵمەتەكە بە كوشتنی بەكۆمەڵی سەركردەكانی بزووتنەوەكە كۆتایهات لە تەقینەوەیەكی گوماناوی لە شارۆچكەی (رام حەمدان) لە ریفی ئیدلب رۆژی 9 ئەیلولی 2014 (5).
7-هەڵمەتی میرایەتی: لە 29 تەمموزی 2014 وتارێكی دەنگی رێبەری بەرەی نوسرە (ئەبو محەممەد جۆلانی) بڵاوكرایەوە، ناوبراو لەبەردەم شوێنكەوتوانیدا دامەزراندنی ئیمارەتێكی ئیسلامیی راگەیاند، بەڵام بەرەی نوسرە ئەمەی رەتكردەوە و رایگەیاند كە مەبەست لەو ئیمارەتە تەنها جێبەجێكردنی حوكمەكانی شەرع و بەرەنگاربوونەوەی خراپەكارانە، قۆناغی دواتر بە تایبەت لە تشرینی یەكەمی 2014- شوباتی 2015 ناوچەكە ململانێیەكی سەختی بەخۆیەوە بینی، لەو ماوەدا بەرەی نوسرە بە هاوكاری رێكخراوی سەربازانی ئەقسا هێرشێكی بەرفراوانی كردە سەر گروپەكانی سوپای سوریای ئازاد لە ناوچەی ریفی ئیدلب و ریفی حەلەب (6)، لەو هێرشانەدا بەشێكی بەرچاوی ئەو گروپانە هەڵوەشێنرانەوە، بەمەش دەسەڵات و هەژمونی بەرەی نوسرە لە باكوری سوریا زیادی كرد، بەڵام ململانێی ئەو هێزە لەگەل گروپە سوریەكان زیادی كرد، بە تایبەت بزووتنەوەی رزگاریخوازی شام، بەرەی نوسرە بووە هێزی ئایدۆلۆژی ركابەری بزووتنەوە لە باكوری سوریا، لە كاتێكدا پێكهاتەی سوپای سوریای ئازاد لێكهەڵوەشابوەوە، دواتریش بەرەی نوسرە هێرشی كردە سەر گروپەكانی تری سوپای سوریای ئازاد و دیارترین هێرشیش لە ئازاری 2016 بوو.
8-كۆنگرەی ریاز: لە 8-10-كانونی یەكمی 2015 ئۆپۆزسیۆنی سوریا لە ریاز كۆنگرەیەكیان بەست، بە مەبەستی پێكهێنانی كیانێكی سیاسیی یەكگرتوو بۆ دانوستان، كە دواتر بە (دەستەی باڵای دانوستان) ناوبرا، تەواوی گروپەكان بانگهێشتكرابوون بۆ بەشداری كۆنگرەكە، لەوانەش سوپای ئیسلام و بزووتنەوەی ئازادیخوازانی شام، بەڵام بزووتنەوە پاشەكشەی كرد بە هۆی بەشداری دەستەی هەماهەنگی، لە لایەن رەوتی سەلەفی جیهادیشەوە توشی رەخنەی زۆر هات كە لە پاڵ هێزە عەلمانیەكان بەشدارە (7)، هەرچەند هەمان رەخنەش ئاراستەی سوپای ئیسلام كرا، بەڵام بە هۆی بەشداریپێكرنی محەممەد عەلوش (یەكێك لە سەركردەكانی سوپای ئیسلام) لە دەستەی دانوستاندا، ئەو رەخنانەی لە سوپای ئیسلام گیرا كەمتر و سوكتربوون،  دوای كۆنگرەش پۆلێنكردنی گروپە سوریەكان لە سەر ئاستی هەرێمی و نوێودەوڵەتی باسوخواستی زۆری لێكەوتەوە.
9-سوپای فەتح: لە 24 ئازار 2015 سوپای فەتح  وەكو ژووری عەمەلیاتی چەند گروپیكی شۆڕشگێڕی و جیهادی سوری دامەزرا، لەوانە: ئازادیخوازانی شام، بەرەی نوسرە، فەیلەقی شام (8)، سەربازانی ئەقسا. سوپای فەتح بووە بەهێزترین هاوپەیمانی سەربازی لە باكوری سوریا كە توانی چەندین دەستكەوتی سەربازی لە پارێزگاكانی ئیدلب و حەلەب بەدەستبێنێت.
هەرچەند چەند جارێك خەریكبوو لێكهەڵوەشێتەوە، بە تایبەت كە فەیلەقی شام و سەربازانی ئەقسا هەڕەشەی كشانەوەیان دەكرد، چونكە بزووتنەوەی ئازایخوازنی شام داوایان دەكرد ژوورەكە ناوەكەی وەكو خۆی بمێنێتەوە و ئەوەیان رەتدەكردەوە كە ئەمە سوپابێت. ئەم پێكهاتەیە بووە مایەی چاوتێبڕینی سەرجەم ئیسلامییە جیهادییەكان، ئەزمونێك بوو بۆ تاقیكردنەوەی ئیسلامییەكان لە كاری هاوبەش، ئەزمونێك بوو بۆ بەرێوەبردنی ئیدلب كە ململانێیەكی سەختی لە نێوان بزووتنەوەی ئازادیخوازانی شام و  فەیلەقی شام لە لایەك و بەرەی نوسرە و سەربازانی ئەقسا لە لایەكی ترەوە بەخۆوە بینیبو، یەكێكیش لە دەرئەنجامەكانی پێكهێنانی سوپای فەتح ئەوە بوو كە بووە هێزێكی سەربەخۆ و خۆی لە گۆڕەپانەكەدا سەلماند، لە بەرامبەریشدا گروپەكانی سوپای ئازاد لێكهەڵوەشانەوە، لە واقیعیشدا وەكو دەسەڵاتێكی كارگێڕی خۆی سەلماند نەك تەنها وەكو هاوپەیمانییەكی سەربازی.
10-هەڵوەشاندنەوەی پەیوەندی: لە 28 تەمموز 2016 ئەبو محەممەد جۆلانی بۆ یەكەمجار بێ رووپۆش دەركەوت و كۆتایهاتنی كاركردنی بەرەی نوسرە و پێكهێنانی (بەرەی فەتحی شام)ی راگەیاند كە پەیوەندی بە هیچ هێزێكی دەرەكییەوە نییە (9)، ئەمەش راگەیاندنی هەڵوەشاندنەوەی پەیوەندی بوو بە قاعیدەوە، ئەمە قۆناغێكی نوێییە لە مێژووی جیهادیەكانی سوریادا، هەرچەندە ئەم گۆڕانكارییە ئەوەی تیادەخوێندرێتەوە كە گۆڕانكارییەكی ستراتیژییە لەبەر رۆشنایی هاوپەیمانی و لێكنزكیبوونەوەی روسیا و ئەمریكا و خۆپاراستن لە لێكەوتەكانی ئەو هاوپەیمانییە، بەڵام رێكخراوە نوێیەكە گۆڕانكاریشی بەسەر گوتاری خۆیدا هێناوە و ئەمەش بووە مایەی گرنگیپێدانی زیاتر لەسەر ئاستی هەرێمایەتی، لەسەر ئاستی ئیسلامییەكانیش باسوخواسو هاوپەیمانی و لێكنزیكبوونەوە و ترازانی بەدواخۆیدا هێنا.

ئیسلامییە نوێیەكان لە مەیدان و سیاسەتدا
1-دامەزراوەی ئایینی تەقلیدی: دامەزراوەی ئایینی تەقلیدی لە سەرەتای شۆڕشەوە نەبووە پاڵنەر و بزوێنەری شۆڕش، هەرچەند چەندین رێبەری ئەم دامەزراوەیە هەڵوێستی دژیان هەبوو بەرامبەر رژێمی ئەسەد، بە تایبەت (كۆمەڵەی زەید)، وێڕای ئەوەی ئەم دامەزراوەیە نوێنەرایەتی ئاینداری باوی دەكرد لە كۆمەڵگەی سوریادا، بەڵام هەژمونی گوتاری جیهادی رۆڵ و پێگەی ئەم دامەزراوەیەی تەواو بەرتەسك كردبوویەوە، ئەمەش لە كاتی دروستكردنی (ئەنجومەنی ئیسلامیی سوریا) كە هەندێك لە هێزە ئیسلامییەكان پاشەكشیان كرد، چونكە نوێنەرایەتیان پێ نەدرا (10).
هەرچەندە رێبەرە ئۆپۆزسیۆنەكانی ئەم دامەزراوەیە رۆڵی بەرچاویان بینی لە پشتیوانی هەندێك گروپ لە دیمەشق (یەكێتی ئیسلامیی سەربازانی شام) و حەلەب، بەڵام شەرعیەت لای ئەو گروپانە بوو كە لە مەیداندا كاریان دەكرد، هەرچەند دامەزراوەی تەقلیدی هەڵوێستی ئەرێنی هەیە بەرامبەر سیستمی سیاسیی و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان و كەمینەكان، بەڵام رۆڵ و كاریگەری زۆرتر لە كاتی ئاشتی لەناو كۆمەڵگەدا دەردەكەوێت، نەك لە واقیعی ئێستادا كە چەند گروپی جیهادی هەژمونیان هەیە.
2-ئیخوان موسلیمین: هەرچەندە ئیخوان ریشەیەكی مێژوویی هەیە لە كۆمەڵگەی سوریادا،  بە تایبەت لە رووداوەكانی هەشتاكانی سەدەی رابردوو، بەڵام بونیادی كۆمەڵایەتی ئیخوان لە ماوەی سێ دەیەدا بەرەو پوكانەوە چوو، هەرچەندە ئیخوان لە دەرەوە شێوازی كاری خۆی گۆڕی بۆ سیاسیی، بەڵام لەناوخۆدا رەوتێك هەبوو كە كاریگەر بوو بە بیری ئیخوان، بە چاوپۆشی لەوەی كە ئەم كاریگەرییە نەبوە مایەی پەیوەستبوونی ئەوانەی كاریگەرن بەو بیرە، ئەو كاریگەرییە هەندێك جار لە دامەزراوەی ئایینی تەقلیدیدا هەستی پێدەكرا وەكو (یەكێتی ئیسلامیی سەربازانی شام)، یان ئەدەبیاتی جیهادی وەكو (بزووتنەوەی ئازادیخوزانی شام، بەرەی نوسرە) كە ئیلهامی لە سیمبولەكانی پێشەنگانی چەكدار (طلیعة المقاتلة) وەرگرتبوو، بەوپێیەی یەكەم ئەزمونی ئیسلامیی سیاسیی و جیهادی بووە.
ئیخوان موسلیمین هەوڵیدا لە 2013 باڵێكی چەكداری دروست بكات، بەڵام هەر زوو شكستی هێنا، هەرچەندە ئێستا (فەیلەقی شام) بە نوێنەری ئیخوان ئەژمار دەكرێت، بەڵام هەردوولا ئەو پەیوەندیە رەتدەكەنەوە، لە كاتێكدا فەیلەقی شام گەورەترین گروپی ناو سوپای سوریای ئازادە، لە باكوری سوریا و پەیوەندییەكی توندوتۆڵی لەسەر ئاستی هەرێمی و لەگەڵ گروپە سوریەكان هەیە، یەكێكیشە لە دامەزرێنەرانی سوپای فەتح.
دیدی ئیسلامیی سیاسیی تا ئێستا زۆرتر ئەرێنییە بەرامبەر سیستمی سیاسیی و فرەیی و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان، هەرچەندە ئەمان تەنگژەی رێكخراوەیی و راگەیاندنیان هەیە، بەڵام شوێن و پێگەیان گرنگی خۆی هەیە، تا ئێستا خۆیان جیانەكردوەتەوە لە ئایینداری باوی كۆمەڵگە و هەڵوێستیان بەرامبەر شۆرشی سوریا ئەرێنییە، هاوكات دەستیان گرتووە بە ئایدۆلۆژیای خۆیانەوە لەگەڵ ئەو هەموو ململانێییەی لەگەڵ گروپە جیهادیەكان هەیانە.
3-سوپای ئیسلام: سوپای ئیسلام درێژكراوەیەكی چەكداری خۆجێی شۆرشی سوریایە  لە ناوچەكانی دۆما و غوتەی رۆژهەڵات، وەكو چاولێكردنێك لە پێكهاتە جیاوازەكانی سوپای سوریای ئازاد، ئەم هێزە پاڵپشتكراوە بە مەزهەبی حەنبەلی تەقلیدی لە ناوچەی دۆما كە پەیوەستە بە سەلەفی زانستی، رەهەندی خۆجێیەتی و مەزهەبی بە پێكهاتە و گوتار و پەیوەندییەكانی ئەم هێزەوە دیارە، هەرچەندە ئەمە رەنگدانەوەی نەبووە لەسەر پەیوەندییە سیاسییەكانی دەرەوەی ئەو هێزە. وێرای لێدوانی سەركردەی كۆچكردوی ئەو هێزە (زەهران عەلوش) دژی دیموكراسی، بەڵام سوپای ئیسلام بەشدارێكی ئەرێنیە لە دامەزراوە سەربازی و سیاسیەكانی ئۆپۆزسیۆن، بە تایبەت لە لیژنەی باڵای دانوستان.
هەرچەندە سوپای ئیسلام لە سەرەتاوە ئاڵای شۆڕش و ناوی سوپای ئازادی رەتكردەوە، بەڵام توانی ركابەرەكانی تێكبشكێتێت، هەر لەسەرەتاشەوە توانی خۆی لە سەلەفی جیهادی جیابكاتەوە و نەهێڵێت ئەندامەكانی بكەونە ژێر كاریگەری گوتاری ئەوانەوە.
هەرچەندە رەهەندی مەزهەبی كاریگەری هەبووە لەسەر بەهێزكردنی ریزەكانی و بونیادی كۆمەڵایەتی و دووركەوتنەوە لە مقۆمقۆی عەقیدەیی لەناو سوپای ئیسلام، بە دیوێكی تریشدا كاریگەری هەبووە لەسەر یەكلاكردنەوەی ململانێی لەگەڵ گروپەكانی تر لە غوتەی رۆژهەڵات، بەڵام ئەمە وای نەكردوە كە وەكو ئلیدۆلۆژیا و پرۆژەیەكی سیاسیی خۆی نمایش بكات و خۆی جیابكاتەوە لە گروپە شۆڕشگێریەكانی تر لە رووی پرۆژەی سیاسیی و پەیوەندی نێودەوڵەتیەوە.
4-ئازادیخوازانی شام: بزووتنەوەی ئازادیخوازانی شام بە دەولەمەندترین ئەزمونی ئیسلامیی سوریا دادەنرێت، چونكە لە رووی پیكهاتە و كاریگەرییەوە لە چەند گروپی ئیسلامی پێكهاتووە، چەندین گۆڕانكاری بەخۆیەوە بینیوە و ئاڵنگاری رووبەڕووبۆتەوە، توانیویەتی لەنێوان گرپە شۆڕشگێڕیەكان و جیهادیەكان پیگەی خۆی بپارێزێت، بەمەش شەرعیەتێكی دوولایەنی دەستەبەر كردوووە، هەرچەندە ئەمەش هەندێكجار وەكو ناكۆكیەكی ناوخۆیی لە نێوان رەوتە توند و میانڕەوەكانی ناو ئەو بزووتنەوەیە ناودەبرێت،  بەڵام بزووتنەوەكە سوورە لەسەر هێشتنەوەی ناسنامەی خۆی، هەرچەندە لە رووی فیكریەوە تۆرسێنی ئەوتۆی نییە، بە تایبەت دوای كوژرانی بەشێكی تیۆرسێنەكانی، بەڵام تا ئێستا بەخۆداچوونەوەكان و رەخنەگرتن لە رەوتی سەلەفی جیهادی بە بناغەی فیكری ئەم هێزە ئەژماردەكرێـ.
ئەم هێزە لە دەستپیكی دروستبوونیەوە چالاكیی سیاسی نواندوە، بە تایبەت پاش پەرەگرتنی باڵی سیاسیی و پەیوەستبوونی چەند هێزێك پێوەی، بەراورد بە گروپەكانی تر گرنگی زیاتری بە بواری سیاسیی داوە، لە دوو توێی بەیاننامەكانی ئەم هێزە و وتارەكانی لەبیب نوحاس گوتارێكی نیشتمانیی شۆرشگێڕی دەخوێندرێتەوە كە پرۆسەی سیاسیی و دەوڵەتی نیشتمانی بەلاوەپەسەندە، بەڵام تێبینی هەیە لەسەر دیموكراسی و پەیوەندی لەگەڵ هێزە عەلمانیەكان، هەرچەندە لەسەر ئاستی ناوخۆ پەیڕەوی لە سیستمی دەنگدان دەكات، ئەمەش ئەوەی تیادەخوێندرێتەوە كە كێشەی لەگەڵ وشەكەدایە زیاتر وەك ئەوەی لەگەڵ سیمستمی هەڵبژاردن و دەستاودەستكردنی دەسەڵاتدابێت.
هەرچەندە لەسەر ئاستی واقیع لەگەڵ گروپە جیهادیەكان هاوپەیمانی سەربازی هەیە، بەڵام لە بەرامبەریشدا لە چوراچێوەی پرۆژەی سیاسیدا لەگەڵ هێزە شۆڕشگێڕەكان لە هەوڵدایە، هەمیشەش پێداگری لە ناسنامەی خۆچێیەتی و رەخنەگرتن لە رەوتی سەلەفی جیهادی و گرنگیدان بە سیاسەت دەكاتەوە، لە مەیدانیشدا بەهێزترین هێزی چەكدارییە لە باكوری سوریا، كە دەتوانێت كێبڕكێی هێزە جیهادیە توندڕەوەكان بكات.
بزووتنەوەی رزگاریخوازانی شام ئەزمونێكی سەركەوتوی ئیسلامییە نوێیەكانە لە سوریا كە تا رادەیەكی زۆر توانیویەتی هاوسەنگی لە نێوان كاری جیهادی و سیاسیدا بكات، هاوكات لەسەر ئاستی جەماوەریش جێگەی رەزامەندی و گرنگیپێدان بێت.
5-بەرەی نوسرە: بەرەی نوسرە لەسەر ئاستی ستراتیژ و گوتار و گونجاندن لە نێوان جیهانیبوون و خۆجێیەتیدا گۆڕانكاری زۆری بەسەرداهاتووە، ئەمە وێڕای گۆڕانكاری لە كاری سەربازی و بنیادنانی ئیمارەتێكی ئیسلامیی و هاوپەیمانێتی و ململانێ ناوخۆیی و هەرێمیەكان، دواجاریش پچڕاندنی پەیوەندی خۆی بە رێكخراوی قاعیدە و راگەیاندی بەرەی فەتحی شام، سەرەڕای نەرمی نواندن و بەرژەوەندیخوازی ئەم گروپە، جۆلانی توانیبووی گۆڕانكاری ریشەیی بەسەر ئەم گروپەدا بێنێت و بە كەمترین لێكترازانی ناوخرۆیی ئەو قۆناغانە تێپەڕینێت، هەرچەندە ئەمە مانای ئەوە نییە كە ململانێی ئەو هێزە و هێزە شۆشگێریەكانی تر كۆتایهاتبێت، یان دەستبەرداری كاری جیهادی بن و بچنە ناو پرۆسەی سیاسیی و پەیوەندییە نێودەوڵەتیەكان بە شێوەیەكی ئاشكرا، یان پەنابردن بۆ كاری سەربازی و دەستبەرداربوون لە كاری كاركێڕی ناوچەكان، یان گۆڕانكاری لە ئایدۆلۆژیا و دەستبەرداربوون لە بیری سەلەفی جیهادی، بەڵام گوتار و ستراتیژی رێكخراوەكە لە چوراچێوەیەكی خۆجێییدا یەكلابوویەوە، ئەمەش بووە خاڵێكی جیاكاری نێوان ئەم گروپە و گروپە جیهادییەكانی تری ناو گۆڕەپانەكە، رەنگە ئەمەش ببیتە هۆی بەرفراوانبونی هاوپەیمانیەتێی نوێی ئەم هێزە و گروپە جیهادیە خۆجێییەكانی تری سوریا و كۆبوونەوەی زیاتری چەكدار لێیان، ئەمەش جەختكردنەوەیە لە خۆجێیەتی هێزە نەیارەكانی رژێمی ئەسەد.

ئایندەی دیاردەی ئیسلامی و گروپە جیهادیەكان لە سوریا
دیاردەی ئیسلامی لە سوریا لە نێو واقیعی ململانێ و پشێوی بەردەوامی سوریادا سەریهەڵدا، خۆی لە سایەی سیستمێكی سیاسیی و ژینگەیەكی جێگیردا تاقینەكردوەتەوە، لەو دۆخەشدا گۆڕانكاری و ململانێی زۆری بەخۆوە بینیوە، واقیعی سوریا و پێشهاتەكان پاڵنەری سەرەكی بوون لەو گۆڕانكاریانەدا، دەكرێت ئەم گۆڕانكارییە لەبەر رۆشنایی كار و كاردانەوە شیكاری بۆ بكرێت، كە هەمیشە لە واقیعی ئاڵۆزی سوریادا ئامادەیی هەیە، بزووتنەوەی ئازادیخوازنی شام ئەزمونێكی سیاسیی سەربازی خۆجێیە و شیاوە بۆ بەشداری سیاسیی لە چوارچێوەی پرۆژەیەكی نیشتمانی، لە كاتێكدا بەرەی فەتحی شام دەخوازێت دیدە سەلەفییە جیهادییەكەی لە چوارچێوەیەكی خۆجێیدا و دوای بڕینی پەیوەندی لەگەڵ قاعیدە گەشەپێبدات، پرۆژەكەی بەرەی فەتحی شام خۆی دەبینێتەوە لە بەرفراوانكردنی سنوری هاوپەیمانێتیەكی جیهادی و جێبەجێكردنی شەریعەت و رێگری لە پۆرسەی سیاسیی دیموكراسییانە، بەڵام سوپای ئیسلام نوێنەرایەتی گروپێكی سەربازی خۆجێیی دەكات بە باگراوندێكی مەزهەبی سەلەفی كە لە نێوان بژارە سیاسیەكانی ئەو و گروپەكانی سوپای سوریای ئازاد جیاوازیەكی ئەوتۆ نییە.
بزووتنەوە جیهادییەكان سودیان لە لاوازی رێكخراوەیی سوپای سوریای ئازاد و نەبونی مەرجەعێك كە هەموان لە سایەیدا كۆبنەوە بینیوە، ئەمەش دەرفەتی ئەوەی بۆ رەخساندون كە لە گەشە و پەرەگرتنی بەردەوامدا بن لە ناوچەكانی باكوری سوریا، ئەمەش هەمان ئەو كێشەیە كە رەوتی ئیسلامی تری جگە لە سەلەفی جیهادی بەدەستیەوە دەیناڵێنێت، كە ئەمەش نزیكترینە لە دامەزراوەی تەقلیدی و بیری ئیسلامیی سیاسیی، بەڵام ئەوەی لە واقیعدا دەگوزەرێت و بوونی هەیە گروپەكانن نەك ئاینداری باوی ناو كۆمەڵگە. نەخشەی سیاسیی گروپە ئیسلامییەكانیش لە باكوری سوریا بەرەو ئەوە دەڕوات لە بەرژەوەندی سوپای فەتح یەكلابێتەوە، ئەگەر گروپەكانی سوپای سوریای ئازاد تەنگژەی ئێستایان تێنەپەڕێنن و خۆیان رێكنەخەن تا لەژێر سایەیدا كاربكەن.

 

بۆ داگرتن کلیک لێرە بکە

سەرچاوە و پەراوێز:
(1)  أبا زيد، أحمد، "سياسة الدين المخبأ"، مركز نماء للبحوث والدراسات، 3 ديسمبر/كانون الأول 2015، (تاريخ الدخول: 15 أغسطس/آب 2016)، http://nama-center.com/ActivitieDatials.aspx?id=30525
(2) سبع فصائل سورية تندمج بـ"الجبهة الإسلامية، الجزيرة نت، 22 نوفمبر/تشرين الثاني 2013، (تاريخ الدخول: 15 أغسطس/آب 2016) http://www.aljazeera.net/news/arabic/2013/11/22/%D8%B3%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%AF%D9%85%D8%AC-%D8%A8%D9%80-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A8%D9%87%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9
(3) أبا زيد، أحمد، "المشهد السوري بعد دير الزور"، منتدى العلاقات العربية والدولية، 22 يوليو/تموز 2014، (تاريخ الدخول: 15 أغسطس/آب 2016)، http://fairforum.org/research/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AF%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AC%D9%88/
(4) فصائل سورية مقاتلة توقِّع ميثاق شرف ثوريًّا، الجزيرة نت، 17 مايو/أيار 2014، (تاريخ الدخول: 17 أغسطس/آب 2016)،
http://www.aljazeera.net/news/arabic/2014/5/17/%D9%81%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84%D8%A9-%D8%AA%D9%88%D9%82%D8%B9-%D9%85%D9%8A%D8%AB%D8%A7%D9%82-%D8%B4%D8%B1%D9%81-%D8%AB%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7
(5) مقتل قيادات أحرار الشام بغاز سام واتهامات للنظام، الجزيرة نت، 10 سبتمبر/أيلول 2014، (تاريخ الدخول: 17 أغسطس/آب 2016)،
http://www.aljazeera.net/news/arabic/2014/9/10/%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84-%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%A3%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D9%88%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%84%D9%84%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85
(6) أبا زيد، أحمد، "أحرار الشام بعد عام طويل"، مركز عمران للدراسات، 30 سبتمبر/أيلول 2015، (تاريخ الدخول: 18 أغسطس/آب 2016).
(7) حركة أحرار الشام تنسحب من مؤتمر الرياض، عنب بلدي، 10 ديسمبر/كانون الأول 2015، (تاريخ الدخول: 18 أغسطس/آب 2016)، http://www.enabbaladi.net/archives/55710
(8) أبا زيد، أحمد، "استرداد المبادرة: إنجازات المعارضة السورية المسلحة وتحدياتها"، مركزالجزيرة للدراسات، 17 يونيو/حزيران 2015، (تاريخ الدخول: 19 أغسطس/آب 2016)، http://studies.aljazeera.net/ar/reports/2015/06/2015617112026189503.html
(9) جبهة النصرة تنفصل عن القاعدة وتغيِّر اسمها، الجزيرة نت، 28 يوليو/تموز 2016، (تاريخ الدخول: 20 أغسطس/آب 2016).
(10) سياسة الدين المخبأ، مصدر سابق.



# ئیسلامی سیاسی

زۆرترین خوێندراوە


Islamic Studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure