"دەربارەی تەكفیر و هەڵوێستی داعش بەرامبەر بە پێشمەرگە"

16/07/2017

:: بەرزان مەلا تەها

دەمەزەردكردنەوەی ئایدۆلۆژیای هاوچەرخی تەكفیر

پێشەكیی:
 دەركەوتنی رێكخراوێكی جیهادیی تونددەمار لە شێوەی بزووتنەوەیەكی تیرۆرستیی وەك (رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامیی/داعش)، بابەتێكی گرنگە، كە دەكرێت لە چەندین لایەنی جۆراوجۆرەوە وردەكارییەكانی بەئامانج بگیرێت. هەروەها سەرەتاتكێی ئەم هێزە و گۆڕانی رەوتی هێرشەكانی بۆ سەر باشووری كوردستان، كوفراندنی كورد و چین ‌و توێژە هەمەلایەنەكان، هەڵویستی توندیان سەبارەت بە ناسیۆنالیزمی كوردیی، دیموكراسیی، پاڕلەمان، كوشتوبڕی ئێزدییەكان، كوشتنی پیاوان ‌و بەكۆیلەكردنی ژنان ‌و كچانیان، شایەنی خوێندنەوە و لێوردبوونەوەی قووڵی ئەكادیمییە. سەبارەت بە هەڵوێستی داعش ‌و رەنگدانەوەی لە ئەدەبیاتی ئەم رێكخراوەدا لە بەرامبەر كورد، تەنها خۆی لە چوارچێوەی هێرش ‌و پەلاماردانی كورددا نابینێتەوە، بەڵكو دەرهاویشتەی روانگەی ئایینیی ‌و بابەتە عەقیدەییەكان ‌و چەسپاندن ‌و پیادەكردنیەتی لەسەر شوناسی نەتەوەیی ‌و تەواوی كۆمەڵگەی كوردیی. داعش لە رێگەی چەندین لایەنی جیاوازەوە بەشێوەیەكی توندوتیژ كەوتۆتە وێزەی ئەو پێناسە نەتەوەییە، توانیویە لە رێگەی عەقیدەیی، چاپەمەنیی ‌و میدیاییەوە كاریگەریی بەجێبهێڵێت، هەربۆیە بەدەیان گەنجی كورد روویان لە ریزەكانی ئەو رێكخراوە تیرۆریستییە كردووە، هەروەها لە ئەدەبیاتی ئەم هێزەدا هێرشی توند كراوەتە سەر ناسیۆنالیزمی كوردیی، دیموكراسیی، سێكیۆلاریزم بە گشتیی، پێشمەرگە بە تایبەتیی، كە لە پێكهەڵپژان لەگەڵ داعشدا سەركەوتنی گەورەی تۆماركرد و بووە قۆرتێكی گەورە لەسەر رێی پێشڕەوییەكانی بۆ سەر ناوچە كوردستانییەكان.
زۆرن ئەو فاكتەرە جۆراوجۆرانەی، كە دەگونجێت لەرێیانەوە بەربەست ‌و قۆرتی قەبە بۆ هێزێكی وەك داعش دابنرێت، بڕشی جووڵانەوەی لێببڕن، لە هەموویان گرنگتر فاكتەری هۆشیاریی ‌و مەعریفییە، كە دەتوانێت مەتەڵە بێ وەڵامەكانی ئەم رێكخراوە مەترسیدارە ئاشكرا بكات، تەواوی چین ‌و توێژەكانی كۆمەڵگەی لێ ئاگادار بكاتەوە، چونكە هۆشیاریی ‌و ئاگاداربوون لەم رێكخراوە راستەوخۆ كاریگەریی لەسەر قارسكردنی كاریگەریی ئەم هێزە دەكات، كاریگەرییە وەحشەتناكەكانی لەسەر پێناسی كورد ‌و بزووتنەوە نەتەوەییەكەی بچوك دەكاتەوە، سیحرەكانی بەتاڵ دەكاتەوە. لەم قۆناغە نوێیەدا، كە وەختە بەتەواوی داعش وەك مەترسیی لە كوردستان ‌و عێراق دەرپەڕێنرێت، بەڵام دەرهاویشتەكانی ئەو بیرە جیهادییە وەحشەتناكە لەسەر خەیاڵ ‌و ئایدیاكان ماون ‌و دەشمێنن، لەپاڵ دەرهاویشتە نەرێنییەكانی لەسەر كۆمەڵگەی كوردیی، واپێویست دەكات بەتەواوی تواناكانەوە هەوڵ بۆ لەبێخهێنانی ریشە فیكرییەكان ئەم رێكخراوە نامۆیە بە ژینگەی كوردیی بكرێت، كار لەسەر سڕینەوەی شوێنەوارە خراپەكانی بكرێت، چونكە دواهاتنی رێكخراوی داعش یەكسان نییە بە كۆتایی هاتن ‌و پەلبڕینەوەی، دەشێت لە فۆرمی جیاوازی تردا ئەم هێزە لە وڵاتانی ناوچەییدا سەر بجوقێنێتەوە، پەتای ئەو توندوتیژییە خوێناوییە تول بكێشێت. لەراستیدا، زەمینە نالەبارە سیاسیی ‌و ئابوورییەكان ‌و دەڵببونی بۆشایی سایكۆلۆژیی لەم ناوچەیەدا بەردەوام هاریكارە بۆ دژواربوونی دۆخی گشتیی كۆمەڵگەكان بەگشتیی ‌و كۆمەڵگەی كوردیی بە تایبەتیی.
كەواتە، گەشەكردنی ناسروشتیی رەوتە جۆراوجۆراكانی ئیسلامی سیاسیی ‌و هەڵهێنانی دومەڵێك لە بیچمی داعش لەجەستەی كۆمەڵگە ئیسلامییەكاندا هەمیشتە شوێنەواری نەرێنیی توند بەجێدەهێڵت، بەتایبەت شوێنەواری ئەم ئایدیا نامۆیە لەسەر نەخشەی كۆمەڵایەتیی ‌و گرێدانەوەی چەمكە ئیسلامییەكانی قۆناغەكانی پێشووی بزووتنەوە سەلەفییە جیهادییە تونددەمارەكان بەتایبەت لە بابەتێكی گرنگی وەك سەرلەنوێ سەرپێخستنەوەی خیلافەتی ئیسلامیی ‌و دەستكردنەوە بە پرۆژەی بە ئیسلامیكردنی دەوڵەت، كە لەبنەڕەتدا بابەتێكی مەترسیداری دەرەكییە و لە چوارچێوەی سەلەفیزمی جیهادیی رادیكالدایە.
سەبارەت بە ژینگەی ئایین ‌و ئایینداریی لە باشووری كوردستاندا، پاشەكشەی ئیسلامیی كۆمەڵایەتیی ‌و لێدان لەم تەرزە ئاییندارییە لەلایەن رەوتە جیاجیاكانی ئیسلامی سیاسییەوە تارادەیەكی زۆر زەمینەخۆشكەربوون بۆ واقوڕمانی گەنجانی كورد بە بزووتنەوەو رێكخراوە جیهادییە تیرۆرسیتییەكان، ئەوانەی كە هیچ بایەخێك بە شوناسی نەتەوەكان نادەن، دەیانەوێت لەبۆتەی گێڕانەوەی خیلافەت ‌و دەوڵەتی ئیسلامییدا بیانتوێننەوە. لەسەرێكی ترەوە، دابەشبوونی نەخشەی ئیسلامییەكان بەسەر چەندین رێوڕەوتی جیاوازدا، كە هەریەك بەگرتنەبەری میكانیزمی جیاواز لەهەوڵدان بۆ گێڕانەوەی دەوڵەتی ئیسلامیی، سستبوونیان هاریكارن بۆ دەرچوونی ئایدیای توندڕۆیی. بۆیە واپێویست دەكات لایەنە پەیوەندیدارەكان بەتەواوی میكانیزمە جۆراجۆرەكانەوە لەرێگەی خوێندنەوەیەكی قووڵەوە هەوڵ بۆ دەرپەڕاندنی ئەم ئایدیا توندڕۆییە بهێنن، كار بۆ هەڵتەكاندنی بكەن لەرێگەی دەركردنی فەتوا ‌و گوتاری ئایینیی مەبەستدارەوە، چونكە كوێرنەكردنەوەی ئەو چاوگە فیكرییانەی، كە رێكخراوە توندوتیژەكانی لێوە بەرهەم دێن، هاریكار دەبن بۆ سەرلەنوێ دەركەوتنەوەیان لەشێوەی جیاجیادا. لە راستییدا، پاشەكشەی ئیسلامیی میللیی لە كوردستان ‌و سەرلەنوێ گرێنەدانەوەی بە كایە زیندووەكانی جیهانی نوێوە زەمینەی بەهێزی بۆ دەركەوتنی رێكخراوە جیهادییە تیرۆرستییەكان خۆشكرد، هاتنە ناوەوەی ئەم مۆدێلە جیهادییەش هاندەربوو بۆ نزیككەوتنەوە و سەرسامبوونی گەنجانی كورد بە بیری توندوتیژیی ‌و گوتاری زبری گروپە جیهادییە دەرەكییەكان ‌و تیۆرسێنەكانیان، لەمڕووەوە سەرهەڵدانی (داعش) باشترین نمونەیە، كە دەیان گەنجی كورد چوونە ناو ئەو رێكخراوە تیرۆرستییەوە، بەهۆی ئەو بیرە توندوتیژە نامۆیەی داعشەوە بینیمان چ كارەساتێك بەسەر ئێزدییەكاندا هات، باشوور و رۆژئاوای كوردستانیان دووچاری چ شەڕێكی سەخت كردەوە، لەو پێناوەشدا قوربانییەكی گەورەی لێكەوتەوە ‌و توانایەكی گیانیی هێجگار قەبە لەوپێناوەدا بەخشرا.
بە بڕوای ئێمە، هەوڵ و هەڵپەی رەوتە سەلەفییەكان بەتەواوی ئاڕاستەكانیانەوە ‌و بەرپاكردنی شاڵاوێكی توند دژ بە ئیسلامی كۆمەڵایەتیی لە كوردستان ‌و رێبازەكانی تەسەوف، بەپلەی یەكەم پرۆسەیەكە بۆ سڕینەوەی شوناسی رەسەنی ئایینداریی كوردیی ‌و تەریقەتە ئایینییە كوردییەكان لەلایەن ئەوجۆرە سەلەفیزمە نوێیەی كوردستانی گرتۆتەوە. چونكە بەهاتنە پێشی پرۆژەی سەلەفیزمی نوێ، زەمینەسازییەكانی دەركەوتن ‌و گەشەسەندنیان بەشێوەی پلە بەپلە لە شەستەكانی سەدەی رابردووەوە و ئاڕاستەكردن ‌و تەیاركردنیان بۆ ناو كوردستان ‌و رێكخراوبوونیان لە چوارچێوەی تەرزو رێچكەی سیاسیی كاری بانگخوازییدا، ئامانجی یەكەمیان لێدان بوو لەو شوناسە رەسەن ‌و سروشتە میللییەی ئیسلامی كوردیی، بەبێ لەبەرچاوگرتنی مۆركی میانڕِۆی ئیسلامەتیی كوردیی، كە خاوەن رەونەق ‌و تاموبۆی خۆی بوو، نەوەك جێگرتنەوەی بە شێوازێكی نوێی ناتەبا بە سروشتە ئایینییە بۆماوەییەكانی ئیسلامی رەسەنی كوردیی.
 ئەم بابەتە خوێندنەوەیەكی مێژوویی ‌و ئێستایی سەرهەڵدان ‌و گەشەكردنی رێوڕەوتە جیهادییەكانە بە گشتیی ‌و رێكخراوی (داعش)ە بە تایبەتیی. پاڵنەرەكانی دەركەوتنی بزووتنەوەیەكی جیهادیی رادیكاڵی ترسناك سەرەداوی قووڵی پەیوەندیی هەیە بەرووداوە مێژووییە پێشینەكان ‌و گەڕانەوە بۆ رابردووی ململانێكان ‌و تەتەڵەكردنی ئەزموونە حوكمڕانییە هاوچەرخەكان، لەپاڵ كۆڵینەوە لە كاردانەوەی تەوژمە ئیسلامییەكان لە بەرامبەر دەسەڵاتداران لە وڵاتانی ناوچەیی ‌و رۆڵی وڵاتانی زلهێزی جیهانیی لەپشتیوانیكردن لە دەوڵەتە سەركوتكارەكان ‌و پەرچەكرداری ئیسلامییەكان، ئەوانەی خاوەن روانگەی سەلەفی جیهادیی رادیكاڵ بوون، لە رووی تیۆریی ‌و كردارییەوە لە هەوڵی گێڕانەوەی خیلافەت ‌و دەوڵەتی ئیسلامیی بوون بە گرتنەبەری میكانیزمە توندوتیژییەكان ‌و تێپەڕاندنی بزووتنەوە جیهادییە سوننەتییەكانی قۆناغەكانی مێژوو، ئەمجارە لە روانگەی بڕوابوون بە بەدەستهێنانی جوگرافیا و سڕینەوەی سنوورەكان ‌و پرۆسەی بەئیسلامیكردنی دەوڵەت، پیادەكردنی كوشتن ‌و بڕین، زیندووكردنەوەی چەمكە توندەكانی ئەدەبیاتی رەوتە جیهادییەكان، بەتایبەت پاكتاوكردنی تەواوی لایەنە دژبەرەكانیان لە رێگەی چەمكی كوفراندن/التكفیر، كە لەم توێژینەوە پوختەدا بەئامانجمان گرتووە، هەوڵ بۆ شیكردنەوەی هەڵوێستی داعش دەدەین لەبەرامبەر پێشمەرگە.

دەوڵەت بەمۆدێلی داعش: "پێكهاتەی بەعسیزم - سەلەفیزم"
دیارە، لەم قۆناغەی ئێستای جووڵانەوە ئیسلامییەكاندا، بەتایبەت رەوتە سەلەفییە جیهادییە توندڕەوەكان لە جموجۆڵێكی خێرادان، بە ئاڕاستەیەكی فرە توندی فیكری تەكفیرییدا هەنگاودەنێین، لە هەوڵی پەخشكردنەوەی ئەم فیكرە مەترسیدارەدان، لەراستییدا، رێكخراوە سەلەفییە تەكفیرییەكانیش سەركەوتووبوون لە راكێشانی گەنجان بەلای ئەم رەوتە توندڕەوییەدا، لێرەشەوە بوونەتە بەرهەمهێنەری تیرۆر و تۆقاندن‌, لەپاڵ دروستكردنی كەلێنی گەورە لەناو پێكهاتە كۆمەڵایەتییەكان ‌و گروپە ئیتنییە جیاوازەكان‌ و دروستكردنی هەڕەشە و مەترسیی لەسەر بوون‌ و مانەوەیان.
سەلەفیزمی هاوچەرخی جیهادیی بریتییە لە تەوژمێكی ئایدۆلۆژیی‌ و پرۆژەیەك، كە لەبنچینەدا بزووتنەوە بزاڤگەرییەكان بەشێوەیەكی رەها بەرهەڵستیی سیستەمی كۆمەڵایەتیی، دەسەڵاتی سیاسیی‌، فەرهەنگیی باڵادەست ‌و سیستەمی نێودەوڵەتی دەبنەوە. خاڵی هاوبەش لەنێوان ئەو بزووتنەوانەدا بریتییە لە ئایدۆلۆژیای سیاسیی ئایینیی، كە بۆ خۆیان دایانڕشتووە بۆ پاساوهێنانەوە بۆ جموجۆڵ‌ و هەڵوێستەكانیان، كە تایبەمەندییەكی دوانەی هەیە، ئەوانیش: یەكەم، بەشێوەیەكی ریشەیی، مرۆڤایەتیی بۆ بنەمایەكی ئایینیی دابەش دەكات، بەوەشەوە ناوەستێت بەشێوە سوننەتییەكە مرۆڤ بۆ مسوڵمان‌ و كافر دابەش بكات، بگرە مانای كوفر یاخود شیرك فراوانتر دەكەن‌، پێناسەیەكی بەرتەسكی ئیسلام دەكەن، كە بەوهۆیەوە بەشێكی گەورەی مسوڵمانان لەو بازنەدا دەكەنەدەرێ. دووەم، بەشێوەیەكی ریشەیی كار بۆ بەسیاسیكردنی ئایین دەكەن، هەروەها دەیكەنە ئایدۆلۆژیایەك، كە بەركەوتن دروست دەكات‌ و لە ئامانجی گێڕانەوەی سیستەمی سیاسیی ئیسلامیی كۆندا لەكایە مێژووییە ناسراوەكەیدا ناوەستێتەوە، بەڵكو تەجاوز دەكات بۆ جیهاد دژ بە تاغوت‌ و جاهیلیەت لەهەر شوێنێكی سەر ئەم گۆی زەمینە، هەروەها هەوڵدان بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی خیلافەتی جیهانیی، واتە حوكمی ئیسلام بۆ تەواوی جیهان (1).
گەر بگەڕێینەوە بۆ قۆناغی پێشتری پێكهاتنی سەلەفیزمی جیهادیی لە عێراق، زۆر لایەن هەیە، كە راستەوخۆ درێژەپێدەری رووداوەكانی ئێستای ناوچەكەن، بە نموونە، (ئەیمەن زەواهیری) لەساڵی 2005 داوای لە (ئەبو موسعەب زەرقاویی) كرد، كە پەلەبكات لە راگەیاندنی دەوڵەتی ئیسلامیی لە عێراق، ئەوكاتیش بارودۆخی عێراق لەباربوو بۆ سەرهەڵدانی رێكخراوێكی لەمشێوەیە، هەرچەند ئەوكات رێكخراوی قاعیدە بەیعەتی بە بزووتنەوەی تاڵیبان‌ و (مەلا عومەر) دابوو، لەم روانگەیەوە هیچ جۆرە پێكدژییەك بەدیی ناكرێت سەبارەت بە دامەزراندنی ئیمارەت‌ و دەوڵەتی ئیسلامیی. هەر بۆیەشە هیچ پێكدژییەك لەنێوان قاعیدە و تیۆرسێنانی دەوڵەتی ئیسلامیی لەعێراق بەدیی ناكرێت لەبارەی دەوڵەتی ئیسلامیی، بەڵكو پتر جیاوازییەكە لەسەر راگەیاندنی خیلافەتی ئیسلامیی بوو، بەو مانایەی دەوڵەت مافی بەیعەت ‌و تاعەتی هەبێت بەسەر تەواوی مسوڵماناندا. لەمبارەیەوە (ئەبو محەمەدی مەقدیسی) رەخنە لە راگەیاندنی خیلافەت دەگرێت، وتوویەتی "ئەوەی بەلای منەوە گرنگە، بریتییە لە راگەیاندن ‌و گەشەسەندنی لە رێكخراوێكەوە بۆ دەوڵەتی عێراق، پاشتریش بۆ دەوڵەتی عێراق‌ و شام، سەرەنجامیش خیلافەتی گشتیی، ئایا ئەو خیلافەتە دەبێتە ئارامگەی بێدەسەڵاتان‌ و پەناگەی هەموو مسوڵمانێك، یاخود ئەم ناوە دەبێتە شمشێرێك بەسەر ئەوانەی لەگەڵ ئەواندا نین لەبرا مسوڵمانەكانیان؟ یاخود تەواوی ئیمارەتەكانی پێش راگەیاندنی دەوڵەتەكەیان بسڕنەوە؟ یاخود ئایا تەواوی رێكخراوەكانی پێش خۆیان پووچەڵ دەكەنەوە، كە لەرێگەی خوادا جیهاد دەكەن. پێشتر برایان لە قەوقاز و بزووتنەوەی تاڵیبان، ئیمارەتی ئیسلامیی خۆیان راگەیاند ‌و تەواوی مسوڵمانانیان ناچار نەكرد‌ و خوێنیان نەڕشتن لەپێناو ئەو ناوەدا، ئیدی دەبێ چارەنووسی گروپە مسوڵمانە شەڕەكەرەكان چی بێت، كە ئەندامەكانی لە عێراق ‌و شام بەیعەتیان پێداون؟ ئەم راگەیاندنەی دەوڵەتی ئیسلامیی ناكۆكی لەسەر قۆرخكردنی جیهادی ئیسلامیی دروستكرد، كە دەبێت گروپەكانی تر بەیعەتی پێبدەن، هەر ئەمەش وایكرد پاشتر بكەونە شەڕ لەگەڵ یەكتریی، مەبەست لەو گروپانەیە، كە بەیعەتیان بە دەوڵەتی ئیسلامیی دابوو"(2).
لەقۆناغی پاشتردا، بەدیاریكراویی، لە پاش كوشتنی ئەبو موسعەب زەرقاویی، هەنگاوی راگەیاندنی دەوڵەتی ئیسلامیی لە عێراق دێتە پێشێ بەرێبەرایەتیی (ئەبو عومەری بەغدادی)، بەغدادی بەو پێیەی عێراقی بوو بەو ئاڕاستەیە هەنگاوی نا، كە دەستبەسەر گۆڕەپانی جیهادییدا بگرێت لە رێگەی پێكهەڵپژان لەگەڵ خێڵە سوننییەكان ‌و رێكخراوە جیهادییەكانی تر بەئامانجی ناچاركردنیان تا ملی بۆ بدەن‌، جڵەوی جیهاد لە عێراقدا بگرێتە دەست، سەرەنجامیش، لەناو رێبەرایەتیی‌ و چەكدارەكاندا عێراقییەكان زیادیانكرد. لەلایەكی ترەوە، بەهۆی بۆشایی دەسەڵات لەناوچە سوننەكانی عێراقدا، دەوڵەتی ئیسلامیی لە عێراق بەرەو پڕكردنەوەی ئەو بۆشاییە هەنگاوی نا، هەروەها هەوڵیدا ناوچە سوننییەكان بكاتە ناوچەی نفوزی خۆی، بەو هۆیەشەوە لەگەڵ خێڵە سوننەكان كەوتنە ململانێی توند و شێخانی عەشیرەت لەسەر دەستی دەوڵەتی ئیسلامیی تیرۆركران، ئیدی سەحوەی خێڵە سوننەكان دامەزرا بۆ بەرەنگاربوونەوەی دەوڵەتی ئیسلامیی لە عێراق، ئەم هەنگاوەش لە بنەڕەتدا پەیمانی ئەمەریكییەكان بوو تا ئەو خێڵانە ئیدارەی ناوچەكانی خۆیان بگرنەدەست. بەكرداریی، لەم رێگەیەوە پاشەكشە بە دەوڵەتی ئیسلامیی لە عێراق كرا، ئەبو عومەری بەغدادیی ‌و جێگرەكەی ئەبو حەمزەی موهاجیر لەساڵی 2010 كوژران (3).
لەپاش كەوتنی موسڵ لە 10ی یۆنیۆی 2014‌ و داڕمانی سوپای عێراق لە چەند پارێزگای عێراقییدا، (ئەبوبەكر بەغدادیی) وەك ئەمیری رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامیی لە عێراق‌ و شام لە مزگەوتی گەورەی شاری موسڵ دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامیی راگەیاند، خۆشی وەك (خەلیفە)ی مسوڵمانان ناساند، داواشی لە خەڵك كرد ئامادەكاریی بكەن بۆ چەسپاندنی پایەكانی دەوڵەت‌، بەدیهێنانی ئەو (خەون)ەی، كە لە كۆتایی هاتنی خیلافەتی ئیسلامییەوە لە ساڵی 1924ەوە لە چاوەڕوانییدا بوون. لەم قۆناغەدا، ئەفسەرە بەعسییەكان‌ و رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامیی سەرەداوی پەیوەندیی لەنێوانیاندا دروستبوو سەبارەت بە دامەزراندنی دەوڵەتێك، كە گوزارشت بێت لە هاووڵاتیانی سوننە لە عێراق‌ و سوریا، ئەوكاتیش ئایدۆلۆژیای ناسیۆنالیزمی بەعسیی تایبەتمەندییەكانی لەدەستدابوو، نەیدەتوانی خۆی رێك بخاتەوە بەهۆی میراتی تفتوتاڵی دەوڵەتەكەی سەددام حوسێن، ئیدی ئایدۆلۆژیایەك بەهێزەوە خۆی سەپاند، كە بریتی بوو لە سەلەفیزمی جیهادیی لە عێراق، كە دژایەتییەكی ئاشكرای شیعە و میراتی سەركوتكارییان دەكرد لە دەوڵەتەكەی مالیكیی ‌و نفوزی ئێرانییدا، هەروەها دژایەتیی هەژموونی رۆژئاواییان دەكرد، بە تایبەت هەژموونی ئەمەریكیی. هەروەها رێوشوێنەكانی "ریشەكێشكردنی بەعس" وایكرد فەرماندە سەربازیی ‌و ئەمنییەكان یان بۆ دەمارگیرییی خێڵەكیی بگەڕێنەوە، یانیش رێچەكەیەكی نوێ بگرنەبەر و ئەزموون ‌و توانای خۆیان لە رێگەی یاخیبوونی جیهادییەوە بەگەڕبخەن. شایەنی باسە، ئەزموونە جیهادییە لۆكاڵییەكان، كە لە حەفتاكانی سەدەی بیستەمدا هەڵایسان، لەبەدیهێنانی رووخاندنی سیستەمە سیاسییەكان‌ و تێكوپێكدانی دەوڵەتی مۆدێرن‌ و چەسپاندنی دەوڵەتی ئیسلامیی شكستیان هێنا، بۆیە رەوتە جیهادییەكان بۆ بەردەوامیدان بە ئەزمووونی جیهادییان چەمكی (جیهادی هەماهەنگیی)ان هێنایە بەرباس، بەتایبەت لە ئەزموونی ئەفغانییدا لە سەروبەندی داگیركاریی سۆڤیەتییدا، ئەوكات ئەولەویەت بەلای جیهادییەكانی ئەفغانستانەوە (دەوڵەت) نەبوو، لە ئەزموونی ئەفغانییدا "جیهادییە قوتبیەكان"‌و "جیهادییە وەهابیەكان" ئاوێتەی یەكتریی بوون، یەكەم سەر بە قوتابخانەی سەید قوتب‌، دووەمیش سەر بە بانگەوازی وەهابیی. بەڵام لە مۆدێلی دەوڵەت لە فۆرمی داعشییدا تێڕوانینەكان سەراوبن دەبنەوە، خوێندنەوەی نوێ‌ و چەمكی نوێ دێنە ئاراوە، دەوڵەت بە مۆدێلی داعشیی لەسەر بنچینەی دەمارگیریی خێڵگەرایی پۆست دەوڵەت سەریهەڵدا بە ئامانجی دۆزینەوەی شوێنێك لە چوارچێوەی دەمارگیرییە خێڵەكییە بەربڵاوەكان لە عێراق، پاشتریش دەستكردن بە پرۆسەی تواندنەوەی بە كۆمەڵی ئەو دەمارگیرییانە‌و بەرهەمهێنانی دەمارگیرییەكی سیاسیی – تایفیی "عێراقیی – سوننیی"، كە لە سەرهەڵدانیدا پتر بە مۆدێلی دەوڵەتی مۆدێرن دەچێ، كە خێڵ – ئایین، یاخود رەگەز – تایفەی پێكڕا كۆكردۆتەوە (4). 

ئایدۆلۆژیای تەكفیر و هەڵوێستی داعش بەرامبەر بە پێشمەرگە
بۆ تێگەیشتن لە ئایدۆلۆژیای تەكفیر و كاریگەرییە ترسناكەكانی پێویستە بەدووی بناوانی زمانەوانیی ئەو چەمكەدا بچین تا لە مانا جۆراوجۆرەكانی بگەین. لە روانگەی زمانەوانییەوە هەر چەمكێك بگری چەندین مانای جیاواز دەبەخشێت بەشێوەیەك ریشە زمانەوانییەكەی دەرخەری مانا راستەقینەكەی بێت. (كفر) لە زمانی عەرەبییدا‌ و لە قورئاندا زۆر مانا هەڵدەگرێت‌، لە ئایەتێكەوە بۆ ئایەتێكی تر ماناكەی جیاوازە، (كفر) پێچەوانەی ئیمانە (5) ، هەروەها (كفر) واتە شاردنەوەی شتێك، تەنانەت وەسفی شەو بە (كافر) كراوە، چونكە كەسەكان دەشارێتەوە. گەورەترین كوفر و بێباوەڕیش خۆی لەنكوڵیكردن لە یەكتاپەرستیی‌ و شەریعەت ‌و پێغەمبەرایەتییدا دەبینێتەوە. لەدەیان ئایەتی قورئانی پیرۆزدا بەچەندین شێوە ناوی (كفر) براوە، هەر جارە و بە مانایەك: (مَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِأَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ ﴿٤٤ الروم﴾، (وَمَنْ يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ ﴿١٢ لقمان﴾، (هُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ فِي الْأَرْضِ فَمَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ ﴿٣٩ فاطر﴾، (أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لَأُوتَيَنَّ مَالًا وَوَلَدًا ﴿٧٧ مريم﴾، (قَالَ وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَيٰ عَذَابِ النَّارِ ﴿١٢٦ البقرة﴾، (إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿٦ البقرة﴾، (مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ ﴿١٠٦ النحل﴾، (تَجْرِي بِأَعْيُنِنَا جَزَاءً لِمَنْ كَانَ كُفِرَ ﴿١٤ القمر﴾، (وَمَنْ كَفَرَ فَلَا يَحْزُنْكَ كُفْرُهُ ﴿٢٣ لقمان﴾، (وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَٰكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا ﴿١٠٢ البقرة﴾، (وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ ﴿٩٧ آل عمران﴾، (وَلَٰكِنِ اخْتَلَفُوا فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ وَمِنْهُمْ مَنْ كَفَرَ ﴿٢٥٣ البقرة﴾، (لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ ثَالِثُ ثَلَاثَةٍ) ﴿٧٣ المائدة﴾، (كَفَّرَ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَأَصْلَحَ بَالَهُمْ ﴿٢ محمد﴾، (فَلَمَّا كَفَرَ قَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكَ ﴿١٦ الحشر﴾، (إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَن سَبِيلِ اللَّهِ وَشَاقُّوا الرَّسُولَ مِن بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الهُدَي لَن يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا وَسَيُحْبِطُ أَعْمَالَهُمْ) (محمد 47: 322)، (كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ [الحديد:20].، (إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (6) خَتَمَ اللَّهُ عَلَي قُلُوبِهِمْ وَعَلَي سَمْعِهِمْ وَعَلَي أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (7) (البقرة)، (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تُطِيعُوا الَّذِينَ كَفَرُوا يَرُدُّوكُمْ عَلَي أَعْقَابِكُمْ فَتَنْقَلِبُوا خَاسِرِينَ (149) بَلِ اللَّهُ مَوْلَاكُمْ وَهُوَ خَيْرُ النَّاصِرِينَ (150) سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَمَأْوَاهُمُ النَّارُ وَبِئْسَ مَثْوَي الظَّالِمِينَ (151) (آل عمران)، (إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيُرِيدُونَ أَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍ وَيُرِيدُونَ أَنْ يَتَّخِذُوا بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا (150) أُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ حَقًّا وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا (151)(النساء)، (وَقَالُوا قُلُوبُنَا فِي أَكِنَّةٍ مِمَّا تَدْعُونَا إِلَيْهِ وَفِي آذَانِنَا وَقْرٌ وَمِنْ بَيْنِنَا وَبَيْنِكَ حِجَابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنَا عَامِلُونَ (5) قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَي إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَاسْتَقِيمُوا إِلَيْهِ وَاسْتَغْفِرُوهُ وَوَيْلٌ لِلْمُشْرِكِينَ (6) الَّذِينَ لَا يُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ (7) (فصلت) (6). بە هۆی جۆراوجۆری ناوبردنی وشەی (كفر)ەوە لە قورئاندا لە وەرگێڕانی قورئانی پیرۆزی (هەژاری موركریانی)دا چەندین وشەی لەبەرامبەریان داتاشیوە، لەوانە: "خوانەناس، سپڵە، دین دوژمن، خۆبەزلزان، لەدین لادەر، ناشكوریكەر، ئیرەییبەر، لەڕێ خوالادەر، لەدین پەژیوان، حاشاكەر"ی بەكارهێناوە.
بێگومان رێكخراوە تیرۆریستییەكان چەمكی تەكفیریان وەك رێوشوێنێكی توند دژ بە لایەنە نەیار و نەتەوە و ئایینەكانی تر بەكارهێناوە بەئامانجی ناچاركردنیان‌ و زۆربۆهێنانیان بڕوای خۆیان بەزەبری تیرۆرو تۆقاندن بگۆڕن، لە ئێستاشدا بازنەی تەكفیر بەرفراوان بووە، بەشێوازێكی توند لە رێگەی تیۆرسێنانی بزووتنەوە تەكفیرییەكانەوە پێشنیاردەكرێت‌، لە واقیعیشدا بە كرداریی هەوڵ بۆ جێبەجێكردنی دەدرێت، ئەویش لە رێگەی دابەشكردنی كۆمەڵگەوە بۆ خانەی ئیسلام‌ و خانەی كوفر، هەوڵیش بۆ سڕینەوەی خانەی كوفر و بێباوەڕیی دەدەن لە رێگەی كوشتن‌ و كۆچڕەوپێكردن‌ و سڕینەوەی شوناسیان.
سەرەتا لە ئەدەبیاتی داعشدا بابەتی ناسیۆنالیزمی كوردیی بە نەزانیی‌ و پیس‌ و بۆگەن وێناكراوە‌، دژایەتیی خۆیان بۆ بیری نەتەوەیی، فیدراڵیزم ‌و سێكیۆلاریزم‌ و تەواوی چەمكە رۆژئاواییەكان دەربڕیوە، بەپێویستی دەزانن رێگرییان لێبكرێت‌، ئەزموونی ئیسلامەتی كوردیی دووربخەنەوە لە شاڵاوی زایۆنیزم، لەمبارەوە لە ئەدەبیاتی داعشدا هاتووە: "ئەزموونی كوردی ئەزموونێكە شیاوی لێ وردبوونەوەیە، بریتییە لە ئەزموونێكی ترسناك، سەرپەرشتیار و سەركردەكانی سەركەوتووبوون لە داماڵینی بەشێكی گەورەی گەلی كورد لە ناسنامەی ئیسلامەتی، بەداخێكی سەختەوە سەركەوتوو بوون لە گەشەسەندنی ڕۆحی نەزانی نەتەوایەتی لە نێوانی نەوەكانی ئەو گەلەی ڕەگ و ڕیشەی داكوتاوە لە ئیسلامەتییەكەی، بەشێوەیەك وایلێهاتووە ئیسلام بە تێگەیشتنە سەلەفییە ڕاست و دروستەكەی لەناو كوردەكان بەتەواوی زەمكراوە و فیكری نەتەوایەتییەكی پیس و بۆگەن دەستی بە خشانكردووە بۆ ناو ئەندام و لایەنی كورد، تاوەكو لوتمان تووشی هەڵامەت بوو (تووشی نەخۆشی بووین)، لەسەرمان پێویستە ڕێگە بگرین لەوانەی كە هەوڵدەدەن بۆ پەیوەستكردنی كوردەكان بە نەتەوایەتی، فیدڕالییەت و دەمارگیری و هاوشێوەی ئەمانە لەچەمكە خۆرئاواییەكان لەبڕی سەرچاوەی ئیسلامی ڕەسەن بۆ گەلی كوردی موسڵمان، هەروەها بەهەمان شێوەش دەمانەوێت ڕێگە لەو عەلمانییانە بگرین كەوا هەوڵدەدەن ئەو درزە خراپە بقۆزنەوە كە نەزانەكان بانگەشەی بۆ دەكەن لە جیاوازی خستنە نێوانی كوردەكان و ئەو گەلە ئیسلامییانەی كە هیچ پەیوەندییەك نییە كۆیانبكاتەوە و نێوانیان یەكبخات بەرزتر و گەورەتربێت لە پەیوەندی ئیسلامەتی. ئەزموونی كوردی ئەزموونێكە دوژمنانی خوا هەوڵدەدەن بۆ بە سەهیۆنیكردنی و بەبەندەكردنی، ئەمەش بۆ داهێنانی كیانێكی شێواو و ناشیرین كە تاكە لاشەی ئوممەتی ئیسلام پارچە پارچە بكات" (7).
هەڵبەت داعش وەك رێكخراوێكی تیرۆریستیی هەر لە سەرەتای پەلامارەكانیان بۆ سەر ناوچە كوردستانییەكان ‌و هێزەكانی پێشمەرگە، جگە لە باری چەكداریی ‌و شەڕكردن لەگەڵ پێشمەرگەدا، لەباری رەوایەتیدان بە شەهیدكردنی پێشمەرگە لەچوارچێوەی چەسپاندنی چەمكی تەكفیر و سەربڕینیان چەندین بەڵگەی شەرعییان هێناوەتەوە، كە هەڵقوڵاوی روانگەیەكی مەترسیداری خوێندنەوەی ئایینییە و وابەستەیە بە شكستی ئەم رێكخراوە لەبەردەم هێزی پێشمەرگەدا، كە بەرگریكارێكی سەرسەخت بوو لە پاراستنی خاكی كوردستان، توانیشی زەبری گورچكبڕ لە چەكدارەكانی داعش بدات‌، سنوورێكی بەرفراوانی جوگرافیشیان لێ پاك بكاتەوە. بە هەرحاڵ، لە كتێبێكدا بەناوی (پێشمەرگە كۆمەڵی كوفر و ڕیدە)، لە لایەن (السنی الكردی) نووسراوە و (كۆمەڵی رزگاربوو) ئامادەی كردووە (8)، بەروونی دەست بۆ چەمكی تەكفیر براوە و زەمینەی كافركردن‌ و حەڵالكردنی خوێنی پێشمەرگە بەتەواوی خۆشكراوە، كە راستەوخۆ ناسینی پێشمەرگەیان بەستۆتەوە بە بابەتی یەكتاپەرستیی ‌و هاوەڵدانان بۆ خوا، بۆیە هەر لەپێشەكی ئەم كتێبەدا هاتووە: "ناسینی پێشمەرگە ئاگابوون لە حالی پێشمەرگە و زانینی كوفر و شیركەكانی پێشمەرگە‌ و تەكفیركردنی بە كۆمەڵ ‌و یەكەیەكەی پێشمەرگە، كۆمەڵە باس ‌و بابەتێكن پەیوەستن بە (تەوحید)‌ و (شیرك)ەوە و لە واتاكانی وشەی بەرزو پیرۆزی "لا اله الا الله) و كوفركردن ‌و بە تاغوتن.. بە پشتیوانی الله تعالی ئەم بابەتەم نوسی ‌و تیایدا باسی پێناسەی پێشمەرگە و كارەكانی پێشمەرگە و حوكمی شەرعی پێشمەرگە و حوكمی شەرعی ئەو كەسانەی كە یارمەتی ‌و هاریكاری پێشمەرگە دەكەن ‌و یان پێشمەرگە تەكفیر ناكەن كردووە".
داعش رێكخراوێكی بێوێنە و دەگمەنە لەناو نەخشەی رێكخراوو گروپە سەلەفییە جیهادییە شەڕكەرەكاندا، كە هەڵگری ئایدۆلۆژیایەكی فرە مەترسیداری تەكفیرییە، لەم روانگەیەوە بە كرداریی هەنگاویان بەرەو رادیكالیزەكردنی تەواوی ئایدیا توندڕەوییەكانیان داوە، بەشێوەیەكی داهێنەرانە كاریان لەسەر تیرۆر و تۆقاندن كردووە، لەمڕووەوە گرتە ڤیدیۆییەكانیان لەم چەند ساڵەدا ئەم راستییە دەسەلمێنن. یەكێك لەو خاڵە گرنگانەی، كە پێویستە ئاوڕی لێبدرێتەوە شەڕی سەپێنراوی داعشە بەسەر پێشمەرگە و شاڵاوی بۆ سەر ناوچە كوردستانییەكان‌، هەڵوێستی داعشە لە بەرامبەر پێشمەرگەدا، كە زادەی تێڕوانینێكی توندی رێكخراوێكی تیرۆریستییە، كە بێڕەحمانە لە بازنەی رەوایەتیدان بە شەهیدكردنی پێشمەرگە پێناسەی بۆ خودی ناوی (پێشمەرگە) كردووە، لەمبارەیەوە لە كتێبی ناوبراودا هاتووە: "پێشمەرگە ئەو هێزە چەكدارەیە كە لە ئەندامانی حیزب ‌و پارتە عەلمانیە نەتەوەپەرستەكان دروست بوون بۆ پارێزگاری ‌و بەرگریكردن لە حیزبەكانیان‌ و لەو حكومەتەی كە بەهەموویان لەسەر ئایینی دیموكراسیی كوفری لە كوردستاندا دایانمەزراندووە. پێشمەرگە زۆربەی زۆریان ئەندام‌ و شوێنكەوتەی حیزبی (پارتی) ‌و (یەكێتی)ن لەگەڵ ژمارەیەكی كەمتردا كەسەر بە پارت‌ و حیزبە عەلمانییەكانی تری كوردستانن". لەلایەكی ترەوە، جگە لە هێرشكردنە سەر سێكیۆلاریزم ‌و خودی ناسیۆنالیزمی كوردیی، بەئاشكرا لە دژی بوونی حكومەتی كوردستانیش هەڵوێستیان بەتوندیی وەرگرتووە، جگە لە هێرشكردنە سەر یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان ‌و پارتی دیموكراتی كوردستان‌ و بەكافردانانیان، هەریەك لە بزووتنەوەی گۆڕان‌، كۆمەڵ‌ و یەكگرتووی ئیسلامیش جێیان كراوەتەوە، بەكافر و موڕتەد لەقەڵەمدراون، كە لە بنەڕەتدا كافراندنی تەواوی كۆمەڵگەی كوردیی دەگرێتەوە، تێیدا هاتووە "حكومەتی كوردستان: ئەو حكومەتە كافر و موڕتەدەیە كە لەدوای نەمانی دەسەڵاتی حكومەتی بەعسی كافر لە ساڵی 1312 كۆچی یەوە لەلایەن هەردوو حیزبی كافرو موڕتەدی پارتی ‌و یەكێتی یەوە دروست كراوە‌ و دایانمەزراندووە. پاشانیش لە ساڵانی رابردوودا چەندەها حیزب ‌و پارتی موڕتەدی تریان بەشداركردووە لەو حكومەتی كوردستانەدا كە حوكم بە قورئان ‌و سونەت ناكات، وەكو حیزبی گۆڕان‌، كۆمەڵ، یەگرتوو و بزووتنەوە. حكومەتی كوردستان حكومەتێكە كە كار و حوكم بەیاسا دەستكردەكان دەكات كە سەرانی كوفر و تاغوتەكان دایان ناون. حكومەتی كوردستان كە پێشمەرگە خۆی لەپێناویدا دەدات بە كوشت ئەو حكومەتەیە كە حەڵاڵی "الله تعالی" حەرام دەكات ‌و حەرامی "الله تعالی" حەڵاڵ دەكات".
بێگومان پێشمەرگە بەدرێژایی سەدەی بیستەم رۆڵی سەرەكیی گێڕاوە لە نوێنەرایەتیكردنی جووڵانەوەی نەتەوەیی كورد و بزووتنەوە رزگاریخوازییەكەی، بەڵام لەلایەن داعشەوە بۆ شكاندنی لایەنی سیمبولیی‌ و شكۆی هێزی پێشمەرگە كارەكانی پێشمەرگە بەمشێوەیە دیاری دەكات: "پێشمەرگە هێزی چەكداری هەردوو حیزبی پارت‌ و یەكێتی یە پارێزگاری‌و پاسەوانی ئەو حكومەتە تاغوتی یە كە پارتی‌و یەكێتی‌و حیزبە موڕتەدەكانی تری كوردستان دروستیان كردووە، هەرچی كوفرو شیرك هەیە دەكرێ لە كوردستاندا بەهۆی بوونی هێزی پێشمەرگەوەیە. پێشمەرگە لەپێناوی مانەوەو بەردەوامی بوونی حوكمی كوفری حكومەتی كافری كوردستان جەنگ دەكات‌و خۆی بە كوشت دەدات. لەكارەكانی پێشمەرگە سەرخستن‌و بەرگری كردنە لە كۆمەڵێ كافری یەزیدی شەیتان پەرست لەكوردستاندا. پێشمەرگە لە جەنگی بەردەوام دایە لەبەرامبەر مسوڵمانانی موەحیدو خۆشەویستانی الله تعالی، موەحیدەكان داوای ئەوە دەكەن كە زەوی زەوی الله تعالی یەو دەبێت حوكمی الله تعالی ی لەسەر بكرێت، لەبەرامبەردا پێشمەرگەی موڕتەد دەڵێ حوكم دەبێت حوكمی شەیتان بێت ‌و شەیتان پەرستەكانیش زۆر بە ئازادانە شەیتان بپەرستن. پێشمەرگەی كافرو موڕەتەد دستیان سورە بەخوێنی هەزاران موسڵمانی چەوساوەو ژێر دەستە كە لەلایەن پێشمەرگەی كافرەوە شەهیدكراون بەبێ ئەوەی هیچ تاوانێكیان كردبێت، تەنها ئەوەندەیان وتوە كە پەروەردگاری ئێمە الله تعالی یە. وە سەدان موسڵمانی موەحیدیان لەكوردو عەرەب ڕاپێچی زیندانەكان كردوە كەژمارەیەكی زۆر لەو زیندانیانە ساڵانێكی دوورو درێژە بێ سەروشوێنن".
 لە ئەدەبیاتی رێكخراوێكی تیرۆریستیی وەك داعشدا بابەتی حوكمی شەرعیی‌و بەڵگەهێنانەوە بۆ كوشتن ‌و لەناوبردنی لایەنە نەیارەكانیان بە مسوڵمانەكانیشەوە پانتاییەكی بەرفراوانی داگیركردووە، بۆ ئەم مەبەستەش پەنایان بردووە بۆ حوكمە شەرعییەكان، كە حەقیقەتی ئەو ئایەتانە شێوێنراوە و بۆ مەبەست‌ و رەوایەتیدان بە شەهیدكردنی پێشمەرگە هۆنیویانەتەوە، ئەو رەوایەتیدانەش لەرێگەی چەمكی تەكفیر و كافراندنی پێشمەرگەوەیە، كە بێ سڵەمینەوە تەواوی كۆمەڵگەی كوردییان كافراندووە‌، ماڵ‌ و سامانیشیان بە غەنیمەت لەقەڵەمداوە، تێیدا هاتووە: "پێشمەرگە ئەو حیزب‌و پارتانەی كە پێشمەرگەیان دروست كردووە‌و ئەو حكومەتانەی كە پێشمەرگە پارێزگاری لێدەكات‌و سەری دەخات. هەركەسێك یارمەتی پێشمەرگە بدات‌و خۆشی بوێن، هەموو ئەوانە دانە دانە كافرو موڕەتەدو هەڵگەڕاوەن‌و كوفرو ڕیدەو هەڵگەڕانەوەكەیان، كوفرو ڕیدە‌و هەڵگەڕانەوەی سەختە (مغلظة)، خوێن ‌و ماڵیان حەڵاڵە بۆ هەر مسوڵمانێك كە بیانكوژێت‌ و ماڵەكەیان بەغەنیمەت بەرێ. هەر مسوڵمانێك لەتوانایدا هەبێت كە بیانكوژێت‌و ماڵیان بەغەنیمەت بەرێ‌و كەمتەرخەمی بكات ئەوە ئەو مسوڵمانە بەپێی شەرعی ئیسلام تاوانیارە. ئەم حوكمە شەرعیە تەنها پێشمەرگەو حیزب‌و پارتە عەلمانیەكان‌و حكومەتی كوفری كوردستان ناگرێتەوە، بەڵكو هەموو ئەو دین فرۆش‌و حیزب‌و ئەو كۆمەڵە ئیسلامیانەش دەگرێتەوە ك یارمەتی‌و هاریكاری پێشمەرگەو حكومەتی كوردستانیان كردوە، هەموو ئەوانەش وەك پێشمەرگە كافرو موڕتەدو هەڵگەڕاوەن. وە ئەم حوكمە شەرعییە هەركەسێكی تریش دەگرێتەوە كە خۆشەویستی‌و لایەنگری بۆ پێشمەرگەی كافرو موڕتەد هەبێت".
دیارە بۆ رەوایەتیدان بە شەهیدكردن‌و حەڵاڵكردنی خوێنی پێشمەرگە پەنایان بۆ چەندین ئایەتی قورئانی پیرۆزو فەرموودەی پێغەمبەر (د.خ) بردووە، كە لە مانای راستەقینەی دەقەكان لایانداوە، راڤەیەكی نادروستیان بۆ هۆنیونەتەوە، لەكاتێكدا لە فەرموودەیەكدا هاتووە: (أيما رجل قال لَاخيه يا كافر فقد با‌و بها أحدهما) متفق عليه، واتە هەركەسێك بە برا مسوڵمانەی بڵێت كافر، ئەوا بۆ یەكێكیان دەگەڕێتەوە، ئەگەر بەو شێوەیە نەبێت خۆی دەگرێـتەوە، بەڵام ئەوان خوێندنەوەی شێواویان بۆ دەقەكان كردووە، لە جێگەیەكی تردا سەرلەنوێ باس لە تەكفیری پێشمەرگە دەكەن "كافرو موڕتەدی پێشمەرگە دوژمنایەتیان بەرامبەر بە ((الله تعالی))و ئاینی پیرۆزی ئیسلام‌و پێغەمبەری پێشەوا (صلی الله علیە وسلم) ڕوون‌و دیارو ئاشكرایە، پێشمەرگە لەسەر بنچینەی دوژمنایەتی‌و دژایەتیكردنی ئایین‌و ڕەوشت دامەزراوە دەیان‌و زیاتر لەدەیان كوفری گەورەیان كردوە، هەموو هەڵوەشێنەرەوەكانی ئیسلامیان لەخۆیان هێناوەتەدی لەگەڵ ئەمەدا هێشتا كەسانێكی گومڕاو نەفام‌و سەلێشێواوو دڵنەخۆش لەگومان ڕاڕای دان لەبەكافر‌و موڕتەد زانینی پێشمەرگەدا، وە لەبەرئەوەی بەكافر زانینی پێشمەرگە كوفری گەورەیە لەدوای ڕوونكردنەوەو ئاشكراكردنی كوفرەكانی پێشمەرگە هەركەس بەردەوام بێت لەتەكفیركرنەكردنی پێشمەرگە ئەوە خۆی كافر دەبێتەوەو لەئاینی پیرۆزی ئیسلامدا بەشی نامێنێ".
شایەنی باسە، داعش لە روانگەی فیكرییەوە دژایەتییەكی توندی كورد و پێشمەرگە و حوكمڕانیی كوردیی دەكات، كە راستەوخۆ سەرەداوی پەیوەندییان بە تێڕوانینی نەتەوەیی كوردییەوە هەیە، لەباری تەكفیركردندا، چەكی ئایینی كردۆتە پایەی هەرە سەرەكیی هەڵوێستەكانی لەبەرامبەر حوكمڕانیی كوردیی و مەسەلەی دیموكراسیی ‌و پاڕلەمان، ئامانجیش لەم هەڵوێستانەی زیاتر خۆی لەبەئامانجگرتنی مرۆڤی كورددا دەبینێتەوە، كە ئیماندارن‌ و لەژێر كاریگەرییەكی ئاشكرای حوكمە ئیسلامییەكاندان‌، سروشتێكی ئایینداریی بەتەواوی نەخشەی كۆمەڵایەتیی كۆمەڵگەی كوردییەوە دیارە، بێگومان ئەم هەڵوێستە توندو زبرەی داعش لەبەرامبەر كوردو پێشمەرگە مەترسییە لەسەر روانین‌ و ئایدیای مرۆڤی كورد، چونكە داعش لەم روانگەیەوە جەنگێكی دەروونی بەرپاكردووە دژ بە كورد ‌و پێشمەرگە. هەروەها داعش پاش تەكفیركردنی كورد ‌و پێشمەرگە بەئاشكرا لە رێگەی ئەدەبیات‌ و چاپەمەنی خۆیانەوە كورد‌ و پێشمەرگە‌ و تەواوی پارت‌ و رێكخراوە سیاسییەكانیش بە ئیسلامییەكانەوە بەكافر لەقەڵەم دەدەن، لەمبارەیەوە بەبڕوای داعش وەك لەكتێبی (پێشمەرگە كۆمەڵی كوفر و ڕیدە)دا هاتووە " لەكوفرەكانی پێشمەرگەی موڕتەدو هەڵگەڕاوە ئەوەیە كە پێشمەرگە سەرباز و سەرخەری ئایینی كوفری دیموكراسیە، دیموكراسی ئاینێكی كوفری كافرەكانی رۆژئاوایە، بنچینە و پایەكانی ئەم ئایینە كوفریە پێچەوانەی بنچینە و پایەكانی ئایینی پیرۆزی ئیسلامە، بۆ نموونە لە ئایینی دیموكراسی دا حوكم دەگەڕێتەوە بۆ خەڵكی، وەكو دیموكراسیە كافرەكان دەڵێن ((حوكمی گەل بۆ گەل)) ئەمەش لەرێگەی هەڵبژاردنی كوفری‌و شیركیەوە كە خەڵكی كوفردەكەن لەهەڵبژاردنەدا خوایە باتڵ و ناڕەواكانی خۆیان هەڵدەبژێرن تا لەجێگەیەكدا كە پێی دەڵێن پەڕلەمان، لەوێدا یاسای كوفری دابنێن پاشان ئەو كاوێژەی كە ئەوان كردویانە، حوكمی كافری كوردستان بەزۆری چەكی دەستی گڵاوی پێشمەرگە بەسەر خەڵكی دا بیچەسپێنن‌و جێبەجێی بكەن، جا ئەگەر لەو پەڕلەمانە كوفریەدا زۆربەی ئەندام پەڕلەمانە كافرەكان حەڵاڵێك كە الله تعالی حەڵاڵی كردوە ئەوان حەرام‌و قەدەغەی بكەن، وە حەرامێك كە الله تعالی حەرامی كردوە ئەوان حەڵاڵی بكەن، ئەوە بەپێی بنچینەیەكی تری ئایینی كوفری دیموكراسی كە زۆرینەیە (الاكثریة) ئەوە كوفرە كە ئەو ئەندام پەڕلەمانە تاغوتانە كردویانە دەبێت بەیاسای كارپێكراو، وەك چۆن ئێستا لەكوردستان دا مەی‌و شەرابیان حەڵاڵ كردوە...".
لەكۆتاییدا، پاشەكشەی ئیسلامی میللیی لە كوردستان، كە خۆی لە گوتاری نەرمی سۆفیگەرییدا دەبینێتەوە هۆكارێكە بۆ زەقبوونەوەی ئایدیای ئیسلامی سیاسیی دەرەكیی، بەتایبەت زاڵبوونی گوتاری رەوتە سەلەفییە جیهادییە تەكفیرییەكان‌و دەركەوتنی بیروبۆچوونی نامۆ بە كۆمەڵگەی كوردیی، بە تایبەت هەرچی پەیوەندیدارە بە مەسەلەی تەكفیر. (شێخ عوسمان سیراجەیدن نەقشبەندیی) وەك دوا رێبەری درەختنامەی رێبازی نەقشبەندیی لەمێژە هۆشیاریی لەبیری تەكفیر‌و كافراندنی تاك‌و كۆمەڵ داوە، گوتوویە: "..نابێت بەهیچ شێوەیەك قسە سوێریی‌و كوفراندن‌و بەداوێن پیس زانین لەسەر زمانتان بێت‌و لەناو دڵتان بمێنێتەوە، چونكە ئەگەر ئەوان بێباوەڕیش بن، زمان پیسیی دژ بەخۆیان‌و بیرو بەرنامەكانیان وادەكات ئەوانیش بێڕێزیی بەئیسلام‌و پیرۆزییەكانی بكەن، ئەوكاتیش تۆ لەم كارەدا بەرپرسیاردەبیت (ولا تسبوا الذين يدعون من دون الله فيسبوا الله عدوا بغير علم) أنعام-108. ئەگەریش مسوڵمان بن بەپێی فەرمایشتی پێغەمبەر (د. خ)، ئەگەر مسوڵمانێك، مسوڵمانێكی تر تەكفیر بكات‌و، تۆمەتەكەشی راست‌و دروست بێت، تەنها هەواڵی راستییەكەی گەیاندووە، بەڵام ئەگەر كافر نەبێت، یان هەتا كافری تەواو نەبێت، لەوكاتەدا وشەكەو تۆمەتی كوفرەكە بۆ ئەو كەسە دەگەڕێتەوە، كە گوتوویە (اذا قال الرجل لاخيه يا كافر، فقد با‌ء بها أحدهما، فان كان كما قال والا رجعت عليه). لەمڕووەوە نابێت بەهیچ شێوەیەك ئەم وشانە‌و هاوشێوەكانیان لەناو پێڕەوان‌و شوێنكەوتووانی رێبازی نەقشبەندییدا بەكاربهینرێت. ئەگەر نا ئەو كەسە لە رێبازو پێڕەوی ئێمە دووركەوتۆتەوە. رێبازی تەسەوف، نیعمەتێكی گەورەی خوایە بۆ كەسانی تایبەت ‌و هەڵبژێردراوی ناو مسوڵمانان، هەر كەسێك ئامادەیی وەرگرتنی دیاریی‌و پلەو پایەیەكی گەورەی لەمشێوەی نەبێت، ناتوانێت بە زۆرو فشار خۆی بكاتە خاوەنی، چونكە ئەوە ئیسلامە، كە سەرچاوەی ئەم رێبازەیە‌و، نایەوێت لەژێر فشارو ناچارییدا خەڵك شوێنی بكەون (لا إكراه فی الدین قد تبین الرشد من الغی) البقرە-256 (9).


پاشەكی
بابەتی تەكفیر بەگەرمیی لە سەرجەم ناوەندە زیندووە جیهانییەكاندا باسی لێوەدەكرێت، لە ئێستاشدا لەپاش ئەو شەپۆلە توندەی سەلەفیزمی جیهادیی تەكفیریی، تەكفیر بۆتە دیاردەیەكی مەترسیدار بەوپێیەی دیاردەیەكی كۆمەڵایەتیی مێژووییە، درێژكراوەی قۆناغەكانی پێشووە. داعش وەك مەترسیدارترین رێكخراوی تیرۆریستیی‌ و دەوڵەتەكەشی وەك دەوڵەتی تیرۆرو تۆقاندن، نمونەیەكی قێزەونی توندوتیژییە، كە لەبەرامبەر لایەنە دژبەرەكانی خۆیاندا ئەنجامیان داوە، بەتایبەت پاكتاوكردنی ئێزدییەكان‌، سەربڕین ‌و سوتاندنی دیلەكانی پێشمەرگە، كوشتنی بەكۆمەڵ، لەپاڵ وەسفكردنی پێشمەرگەی وەك (گومڕا، كافر، هەڵگەڕاوە، موڕتەد)‌ و حەلاڵكردنی خوێن ‌و ماڵ ‌و دارایی هەموو ئەوانەش كە پێشمەرگە بەكافر نازانن. هەروەها ئەم رێكخراوە لەرێگەی تەرزە فیكریی ‌و روانگە ئایینییەكانی خۆیەوە دژایەتیی خۆی بۆ ئەزموونی كوردیی‌ و مەسەلەی دیموكراسیی ‌و پاڕلەمان دەربڕیوە، بەسیمای ئەهلی كوفر لەقەڵەمی داون.
بۆ بەرەنگاربوونەوەی بیر و ئایدیای داعش‌ و ئەدەبیاتی جیهادیی تەكفیریی ئەوان پێویستە لەرێگەی پرۆژە و بەرنامەیەكی گشتگیر و ئامانجدارەوە نەخشە بۆ لەبێخهێنان‌ و سڕینەوەی كاریگەرییەكانی داعش بكرێت، ئەویش لە رێگەی ناوەندە زانستییەكان‌ و بەستنی كۆڕ و سیمینار و هەڵمەتێكی هۆشیاركردنەوەی چڕوپڕ دژ بە بیروبۆچوونە توندوتیژ و تیرۆریستییەكانی ئەم رێكخراوە، كە بەتەواوی تواناوە لە هەوڵی شێواندنی شوناسی ئیسلامەتی كوردیدایە، دەیەوێت بە ئاڕاستەیەكی نالەباردا پەلكێشی بكات‌، لەبۆتەی روانینێكی دژە نەتەوەیی ‌و مرۆڤانییدا بیتوێنێتەوە، سەرلەنوێ گوتارێك دابڕیژێتەوە، كە وردو درشتی ئەو گوتارە دژ بە گوتار و شوناسی نەتەوەیی ‌و ئایینداریی گەلی كوردە، لەلایەكی تریشەوە هەوڵ بۆ داگیركردنی روانینی تاكی مسوڵمانی كورد دەدات لەرێگەی پەیام‌ و گوتارە جۆراجۆرەكانیەوە. دەشێت لایەنە پەیوەنیدارە حكومییەكان چاودێریی كەناڵ‌ و سایتەكان بكەن‌، بەگرتنەبەری رێوشوێنی یاسایی بەر لە تەشەنەسەندنی ئەم بیرۆكە ترسناكە بگرن، هەروەها لە رێگەی كتێب، گۆڤار، نامیلكەی پەیوەندیدارەوە هۆشیاریی لەبارەی ئەو دیاردەیەوە بڵاوبكەنەوە، لەرێگەی قوتابخانە و پەیمانگە و ناوەندە پەروەردەییە ئایینییەكانەوە پەرە بە لێبوردەیی‌ و یەكتر قبوڵكردن‌ و رێزگرتنی ئایینە جیاوازەكان بدرێت.

 

بۆ داگرتن کلیک لێرە بکە


سەرچاوەكان
(1) بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە ڤاهرە التكفیر فی المجتمع الاسلامی من منڤور العلوم الاجتماعیە للادیان: د. عبداللگیف هرماسی، الگبعە الاولی، الدوحە، 2010.
(2) گفتوگۆی كەناڵی cnnی عەرەبیی لەگەڵ ئەبو محەمەد مەقدیسی، htt:parabic.cnn.com/medleeast/2014/7/2/abu- Muhammad- almaqdiessi
(3) ایدولوجیا تنڤیم الدولە: التركیبە البعپیە السلفیە: محمد شمس، مركز الجزیرە للدراسات، 28 ینایر/ كانون الپانی 2016.
(4) الدولە الاسلامیە والجهاد فی زمن الحداپە "قرا‌وە فی المفاهیم والتجارب المعاصرە": حمزە المصگفی، المركز العربی للابحاپ ودراسە السیاسات، مجلە تبین، ص 157، 160.
(5) لسان العرب: إبن منڤور، المجلد السابع، دار الحدیپ، القاهرە، 2003، ص689.
(6) مفردات الفاڤ القران الكریم: العلامە الراغب الاصفهانی، تحقیق عدنان داوودی، الگبعە الرابعە، مگبعە كیمیا، 1425، ص714-716.
(7) كوردەكان لەنێوانی ئیسلام وعەلمانییەتدان: الصارم العراقی، وەرگێڕانی لەعەرەبیەوە (باوكی سەلمان).
(8) پێشمەرگە كۆمەڵی كوفرو ڕیدە: السنی الكردی، ئامادەكردنی كۆمەڵی رزگاربوو.
(9) سۆفیزم‌و شۆڕش: بەرزانی مەلا تەها، كتێبی بڵاونەكراوە).

# داعش # تیرۆریزم # باشوری کوردستان # پێشمەرگە

زۆرترین خوێندراوە


Islamic Studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure