ئایندەی قاعیدە لە سوریا [بەشی سێیەم]

20/08/2017

:: ئیدریس سیوەیلی

بەرەی فەتحی شام، خۆدزینەوە لە تۆمەتی تیرۆر   
رووداوەكانی گۆڕەپانی سیاسیی و سەربازی سوریا خێرا تێدەپەڕین، لەسەر ئاستی ناوچەیی و نێودەوڵەتیش هاوكێشەكان گۆڕانكاری زۆری بەخۆوە بینیبوو، لەو نێوەندەشدا بەرەی نوسرە كەوتبوتە دۆخێكەوە كە دەبوو بڕیارێك لە چارەنووسی خۆی بدات، لە (27 تەمموز 2016) ئەبو محەممەد جۆلانی لە تۆمارێكی ڤیدیۆیدا هەڵوەشاندنەوەی بەرەی نوسرە و پچڕاندنی پەیوەندی بە رێكخراوی قاعیدە و دروستكردنی رێكخراوێكی نوێی بەناوی (بەرەی فەتحی شام) راگەیاند[1]. ئەمە سەرەتای قۆناغێكی نوێێ كاری قاعیدە بوو لە سوریا، كە لێكدانەوەی زۆر هەڵدەگرێت، هەر لەو تۆمارەدا جۆلانی ئامانجەكانی بەرەی فەتحی شامی خستەڕوو كە خۆی لەمانەدا دەبینیەوە:

1-بەرپاكردنی ئایینی خواو و بەقەراربوونی شەریعەت و چەسپاندنی دادپەروەری لە نێوان خەڵكیدا.
2-یەكسختنی ریزەكانی موجاهیدانی شام و رزگاركردنی شام و سەركەوتن بەسەر رژێمی ئەسەد و هاوكارەكانی.
3-پارێزگاری لە جیهادی شام و بەردەوامیپێدانی و گرتنەبەری هەموو رێگایەكی شەرعی لەوپێناوەدا.
4-هەوڵدان بۆ خزمەتكردنی موسڵمانان و كەمكردنەوەی ناڕەحەتیەكانی سەرشانیان.
5-بەرقەراركردنی هێمنی و ئاسایش و ژیانێكی سەربەرزانە بۆ تەواوی خەڵك[2].

گۆڕینی ناو بۆ بەرەی فەتحی شام هێندی رێكخراوەیی بوو هێندە ئایدۆلۆژی نەبوو، لە وتاری ئەبو محەمەد جۆلانی سەبارەت بە پچڕاندنی پەیوەندی هیچ ئاماژەیەكی تیانەبوو بۆ گۆڕانی ئایدۆلۆژی رێكخراوەكە، جۆلانی ئەوەی ئاشكراكرد كە چەندین گروپ داوایان لە بەرەی نوسرە كردوە پەیوەندی بە رێكخراوی قاعیدەوە بپچڕێنن و پێكەوە كاربكەن و رێ لە دەستێوەردانی نێودەوڵەتی لە كاروباری ناوخۆی سوریا بگرن، هیچ بەهانەیەك نەبێت بۆ هێرشكردنە سەریان لە لایەن هێزە نێودەوڵەتیەكانەوە، بە تایبەت دوای نزیكبونەوە و رێكەوتنی هەردو روسیا و ئەمریكا ئەگەری هێرشی بەرفراوانیان بۆسەر بەرەی نوسرە زۆرتر كرد، لە لایەكی تریشەوە بەرەی نوسرە جگە لە ناوچەی ئیدلب لە ناوچەكانی تر كە چالاكی هەیە لەگەڵ هێزە هاوپەیمانەكانی پێكەوە ناوچەكانیان كۆنترۆل كردوە، بۆیە ناچارە گوێ لە هاوپەیمانەكانی بگرێت و پەیوەندی لەگەڵ قاعیدە بپچڕێت، ئەگەرنا لەكاتی بە ئامانجگیرانیدا هاوپەیمانەكانیشی دەبنە ئامانجی ئەمریكا و روسیا، هەروەك ئەبو محەمەد مەقدیسی تیۆرسێنی سەلەفی جیهادی لەوبارەوە دەڵێت "ئەگەر ناوی بەرەی نوسرە ببێتە بەهانەی لێدانی گرووپە ئیسلامیەكان، ئەوە دەستبەرداربون لەو ناوە دەستبەرداربوون نییە لە قورئان، وازهێنانیش لە قاعیدە ئەگەر پێویستی بیخوازێت كوفر نییە"[3].

عەبدوڵا ئەلقاسم كە 2014 وازی لە داعش هێنا و لە پاڵ جۆلانی درێژەی بەكاری خۆیدا، لە بارەی پچڕاندنی پەیوەندی لەگەڵ رێكخراوی قاعیدە رای وابوو كە "پێویستە لەسەرمان بەو شێوەیە كاربكەین كە بەرژەوەندی جیهاد دەیخوازێت و پچڕاندنی پەیوەندی لەگەڵ قاعیدە بەهۆی دۆخی تایبەتیەوەیە". ناوبراو وتوشیەتی "پەیوەستبوون بە قاعیدەوە ئامانجەكانمان ناهێنێتەدی و سودی بۆ خەڵك نییە، پێویستە كاربكەین بۆ نزیكبوونەوە لە گروپە جیهادیەكانی تر و ئەمەش داواكارییەكی شەرعییە"[4].

دوای راگەیاندنی بەرەی فەتحی شام و پچڕاندنی پەیوەندی بە رێكخراوی قاعیدەوە، ژمارەیەك سەركردەی ئەو رێكخراوە كە لە بەرەی نوسرە بوون دەستیان لەكاركێشایەوە و رایانگەیاند بە پچڕاندنی پەیوەندی لەگەڵ قاعیدە ناڕازین، لەوانە: ئەیاد توباسی (ئەبو جولەیبیب ئەردەنی)، بیلال خریسات (ئەبو خەدیجە)، ئەبو هومام عەسكەری. جۆلانی ئاگاداری ئەو كەسانەی كردەوە كە هیچ لقێكی قاعیدە رانەگەیەنن، چونكە ئەگەری ئەوە هەبوو هەندێك لەوانەی لەم ماوەدا وازیان لە داعش هێنابوو لەگەڵ ئەو كەسانە لقێكی قاعیدە دامەزرێنن. لەوانەش: بیلال شەواشی كە شەرعزانێكی داعش بوو[5].

ئەگەری زۆری هەیە ئەو سەركردانە كە نزیك بوون لە قاعیدەوە لەناو بەرەی فەتحی شام ویستبێتیان كارەكە بە ئاراستەیە بەرن كە بڕوایان پێیەتی و جارێكی تر نزیكبنەوە لە قاعیدە، ئەوان كە سەرسام بوون بە ئەزموونی قاعیدە، دژی هەر جۆرە دووركەوتنەوەیەك بوون لەو رێكخراوە، بیلال خریسات كە پێشتر بەرپرسی شەرعی بەرەی فەتحی شام بوو لە غۆتە، دوای وازهێنانی لەو بەرەیە رایگەیاند "قاعیدە خەسڵەت و ئەزمونی ئەوەندە زۆرە كە هەموو گروپە جیهادییەكان پێویستیان پێیەتی و تا ئێستاش تاكە نوێنەری رەوتی جیهادیە لە سەردەمی هاوچەرخدا". هەروەك سامی ئەلعەریدی بە ڕەچەڵەك ئەردەنی و سەركردە لە بەرەی فەتحی شام، دوای وازهێنانی دەیوت "بە پشتیوانی خوا قاعیدە وەكو سمبولی سەربەرزی لەم سەردەمەدا دەمێنێتەوە، هەرچەندە هەندێك هەوڵدەدەن فەزڵ و وێنەی بشێوێنن و رۆلی پەراوێز بخەن"[6].

هەندێك پێیانوایە پچڕاندنی پەپوەندی و راگەیاندنی بەرەی فەتحی شام كاریگەرییەكی رێژەی هەبوو لە خزمەتكردن بە ستراتیژی قاعیدە لە سوریا، بە شێوەیەك لەگەڵ پێشهاتە نوێییەكان خۆی بگونجێنێـت، بەڵام هەندێكی تر پێیانوایە ئەوە شكستی قاعیدەیە و ناچارە لە ژێر فشاری ناوخۆیی و دەرەكیدا ئەو گۆڕانكارییە بكات و ببێتە یەكێك لە گروپە چەكدارییە خۆجێیەكانی سوریا[7]. هەندێكیش بۆچونیان وایە لەوانەیە گۆڕینی ناو بۆ ئەوە بێت گڕوتینێكی تر بدەنەوە بە كاری خۆیان، بە تایبەت دوای ئەوەی داعش توانیوبووی ببێتە هێزی ژمارە یەك لەناو ئیسلامییە جیهادیەكاندا[8].

بەرەی نوسرە لە ساڵی 2012 لە لایەن ئەمریكاوە خرایە لیستی تیرۆرەوە، گۆڕینی ناو بۆ بەرەی فەتحی شام وای لە ئەمریكا نەكرد كە چاوپۆشی لێ بكات، بەڵكو ئەمریكا رایگەیاند گۆڕینی ناو هیچ گۆڕانكاری ناكات لە هەڵوێستی ئەمریكا بەرامبەر بەرەی نوسرەی پێشو و فەتحی شامی نوی، پاش ماوەیەكیش فڕۆكەكانی ئەمریكا (ئەبو عومەر سوراقیب)یان بە ئامانج گرت كە یەكێك بوو لە سەركردەكانی بەرەی فەتحی شام و لەگەڵ ژمارەیەك هاوكاری كوژران، دوای رێكەوتنی روسیا و ئەمریكا لەسەر ئاگربەست لە سوریا لە (ئەیلولی 2016) راگەیاندنەكانی سەر بە بەرەی فەتحی شام هێرشیان كردە سەر ئەمریكا و رایانگەیاند كە ئەمریكا دوژمنێكی كافرە و رەوانییە بە هیچ جۆرێك مامەڵەی لەگەل بكرێت[9].

دەستەی ئازادی شام
چەند مانگێك كاركردن لە ژێر ناوی بەرەی فەتحی شام درێژی كێشا، سەركردەكانی ئەو بەرەیە دەیانویست لە رێگەی نزیكبوونەوە و یەكگرتن لەگەڵ هێزە هاوبیرەكانیان پێگەی سیاسیی و سەربازی خۆیان بەهێزتر بكەن، سەرئەنجامی ئەو هەوڵانە رۆژی (28 كانونی دووەمی 2017) چەند گروپێك (دەستەی ئازادی شام)یان راگەیاند، كە پێكهاتبوون لە: بزووتنەوەی نورەدین زەنكی، بەری فەتحی شام، بەرەی ئەنساری ئایین، لەشكری كۆچەری و پشتیوانەكان، لیوای حەق، هاوكات ژمارەیەك كەسایەتی سەلەفی جیهادیش پەیوەندیان بەو پێكهاتەیەوە كرد، لەوانە: عەبدوڕەزاق مەهدی، ئەبوحارس میسری، ئەبو یوسف حومەوی، عەبدوڵا موحەیسنی، ئەبو تاهیر حومەوی، موسلیح علیانی. هەروەها هەردوو سەركردەی بزووتنەوەی رزگاریخوازی شام، ئەبو جابر هاشم شێخ و ئەبو یوسف موهاجیر پەیوەندییان بەو پیكهاتە نوێیەوە كرد، ئەبو جابر هاشم شێخ بووە بەرپرسی دەستەكە[10].

ئەم پێكهاتە نوێیە بە پلەی یەكەم لە ناوچەكانی ئیدلب و دەوروبەری بەهێزن و چالاكیان هەیە، بەپێی زانیاریەكان، دەستەی ئازادی شام (19-20) هەزار چەكدار و فەرمانبەری یەكە كارگێڕیەكانی ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی خۆی هەیە، لە ڕووی جوگرافییەوە دابەشبووە بەسەر پارێزگای ئیدلب، باشور و رۆژئاوای حەلەب، قەلەمون، غۆتەی رۆژهەڵات، تا ڕادەیەكیش لە پارێزگاكانی درعا، قنەیترە بوونیان هەیە[11].

دەستەی ئازادی شام كە ئیدلب پێگەی سەرەكیەتی، لە سێ رەهەندەوە حوكمی خۆی بەسەر ناوچەكاندا دەكات، ئەوانیش: دەستبەركردنی خزمەتگوزاری، سەپاندنی سیاسەتی زۆرلێكردن، بڵاوكردنەوەی ئایدۆلۆژیای خۆی، تا (حوزەیرانی 2017) لە كۆی (156) ئەنجومەنی خۆجێی لە پارێزگای ئیدلب، (81) ئەنجومەنیان لە ناوچەی ژێر دەسەڵاتی (دەستەی ئازادی شام)دایە[12].

لە ئێستادا ململانێی توند هەیە لە نێوان بزووتنەوەی رزگاریخوازی شام و دەستەی ئازادی شام، دەستەی ئازادی لە رووی راگەیاندنەوە بەهێزن، لە ناوخۆدا یەكگرتوون، هێزێكی سەربازی تۆكمەشیان هەیە، بەڵام بزووتنەوەی رزگاریخوازی شام لە ناوخۆدا لێكترازاون و كەوتونەتە ژێر كاریگەری سیاسەت و بەرژەوەندییەكانی توركیا[13].

لە ناوەڕاستی (تەموزی 2017) لە ئیدلب و ناوچەكانی دەروبەری چەند پیكدادانێك لە نێوان دەستەی ئازادی شام و بەرەی رزگاریخوازی شام روویدا، ئەنجامی پێكدادانەكان لە بەرژەوەندی دەستەی ئازادی شام كۆتایهات، لە ئێستادا (سەرەتای  ئابی 2017) تەواوی شاری ئیدلب و زۆربەی ناوچەكانی سەر بەو پارێزگایە بە تایبەت دەروازەی (باب ئەلهەوا)ی هاوسنور لەگەڵ توركیا لەژێر دەستی دەستەی ئازادی شام دایە.

ئەوەی پرسیاری سەرەكیە و پێویستی بە وەڵامە، ئایا ئایندەی قاعیدە لە سوریا چییە؟ بێگومان وەڵامی ئەم پرسیارە وا سانا نییە، پەیوەستە بە هاوكێشە ناوخۆی، ناوچەیی و نێودەوڵەتیەكانەوە، رێكخراوی قاعیدە كە سەرەتا لە ژێر ناوی بەرەی نوسرە لە سوریا دەستی بەكاری چەكداری كرد، پاشان لەگەڵ چەند هێزێك بەرەی فەتحی شامی پێكهێنا، دواجاریش لەگەڵ چەند هێزێكی تر یەكیان گرت و لە دەستەی ئازادی شام درێژەیان بە كاردا. لە ئێستادا ئەو دەستەیە لە چەند بەرەیەكەوە لە شەڕدایە، لە چەند ناوچە دژی هێزەكانی رژێمی سوریا و هاوپەیمانەكانی لە شەڕی سەختدایە بە تایبەت لە ناوچەی عرسال لە نێوان سنوری سوریا و لوبنان كە چەند رۆژێكە هێزەكانی رژێمی سوریا و حیزبوڵای لوبنان هێرشیان كردوەتە سەر هێزەكانی دەستەی ئازادی شام، بە شێوەیەكی پچڕپچڕ لەگەڵ هێزەكانی داعش بەشەڕدێن، لەگەڵ هێزە كوردیەكانی (هێزەكانی سوریای دیموكرات) كە هاوپەیمانی ئەمریكان، لەگەڵ بزووتنەوەی رزگاریخوازی شام كە هاوپەیمانی توركیان. لێرەدا چەندین ئەگەر لەبەردەم دەستەی ئازادی شام دایە، ئەوانیش:

یەكەم: تێكەلبوون بە پرۆسەی سیاسیی، ئەم ئەگەرە بە پلەی یەكەم پەیوەستە بە خودی رێكخراوەكە، ئایا سەركردەكانی ئەو دەستەیە رازیدەبن دەستبەرداری خەباتی چەكداری ببن و وەكو هێزێكی سیاسیی لە ئایندەی سوریادا پێگەیەك بۆخۆیان مسۆگەر بكەن؟ ئەمە بە مانای قبوڵكردنی دیموكراسی و فرەیی كە هەر لە بنەرەتەوە قاعیدە بە كوفر ناوزەدی دەكات، هەرچەندە سەركردەكانی ئەو دەستەیە تا ئێستا هەموو دانوستانێك لەگەڵ رژێمی ئەسەد رەتدەكەنەوە، ئەگەر هەندێك سەركردە بە شێوەیەكی سنوردار دانوستان و تێكەڵبوون بە پرۆسەی سیاسیی قبوڵ بكەن، ئەوا زۆرینەی هەڵگرانی بیری سەلەفی جیهادی ئەمە رەتدەكەنەوە، لەو كاتەشدا لێكترازانی ریزەكانی دەستەی ئازادی شام ئەگەری بەهێزی هەیە، ئەم ئەگەرە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش ئاستەنگی لە پێشە، ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا كە سەركردایەتی هاوپەیمانی دژی داعش دەكات، زەحمەتە رازیبێت سەركردەكانی قاعیدە بێنە ناو پرۆسەی سیاسیەوە، بە تایبەتیش هەندێك لەو سەركردانە ناویان لە لیستی تیرۆردایە و داواكراون.

دووەم: بەردەوامی شەڕ: دەستەی ئازادی شام ناوچەیەكی بەرفراوانی ئیدلبی لەژێر دەستدایە، لە ئەگەری رەتكردنەوەی دانوستان و تێكەڵبوون بە پرۆسەی سیاسیی، ئەگەری ئەوەیە هەیە هێزەكانی ئەسەد و هاوپەیمانەكانی بە پاڵپشتی هێزی ئاسمانی روسیا هێرشێكی بەرفروان بكەنە سەر ئەو شارە، بە هەر نرخێك بێت هاوشێوەی حەلەب كۆنترۆڵی بكەن، لەمەشدا وێڕای ئەوەی شارەكە زیانی زۆری بەردەكەوێت و ئەگەری كارەساتی مرۆیی زۆرە، دواجار زەحمەتە هێزەكانی دەستەی ئازادی شام بتوانن پارێزگاری لە شارەكە بكەن و رێ لە پێشڕەوی هێزەكانی ئەسەد و هاوپەیمانەكانی بگرن. لە لایەكی ترەوە ئەو ئەگەرەش هەیە دوای یەكلایبوونەوەی شەڕی داعش و گرتنی رەقە، هێزەكانی ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی هاوشێوەی داعش هێرش بكەنە سەر دەستەی ئازادی شام و ناوچەكانی ژێر دەستی، لەوەها ئەگەرێكیشدا چارەنوسی ئەو دەستەیە هاوشێوەی داعش دەبێت، بەپێی لێدوانی بەرپرسە ئەمریكییەكان ئەمە بەهێزترین ئەگەرە، رۆژی (27/7/2017) (بریت ماككۆرك) نێرەی ئەمریكا رایگەیاند "ئیدلب بۆتە پێگەی قاعیدە لە سوریا  و مەترسییەی راستەقینەیە، توركیاش چاوپۆشی لەمە كردوە، بەم نزیكانە لەگەڵ توركیا ئەو بابەتە تاوتوێ دەكەین"[14]. لە دواین پێشهاتیش نێردەی تایبەتی ئەمریكا بۆ سوریا لە بەیاننامەیەكدا بڵاویكردەوە كە دەستەی ئازادی شام درێژكراوەی بەرەی نوسرە و رێكخراوی قاعیدەیە لە سوریا و لە لایەن ئەمریكاوە وەكو دوژمن لێی دەڕوانرێت و بە ئامانج دەگیرێت، هەر لەو بەیاننامەدا ئەمریكا داوا دەكات هیچ هێزێك لەو دەستەیە نزیك نەبێتەوە، چونكە هەر هێزێك ببێتە بەشێك لەو دەستەیە ئەمریكا وەكو بەشێك لە قاعیدە لێی دەڕوانێت[15]. ئەم هەڵوێستەی ئەمریكا پەیامێكی روونە كە دوای داعش دۆسیەی قاعیدە لە سوریا و بەرەنگاربوونەوەی كاری لەپێشینەی ئەو وڵاتە و هاوپەیمانەكانیەتی.

سێیەم: شەڕی پارتیزانی: لە ئەگەری رازیبوونی سەركردەكانی دەستەی ئازادی شام بە تێكەڵبوون بە پرۆسەی سیاسیی، یان هێرشی رژێمی ئەسەد و هاوپەیمانەكانی، یان هێرشی ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی، بەشێك یان تەواوی هێزەكانی دەستەی ئازادی شام بە شێوەی شەڕی پارتیزانی لە ناوچەكانی سوریا بەردەوام بن و درێژە بە كاری خۆیان بدەن، لە حاڵەتێكی وادا لەوانەیە لەگەڵ هەندێك لە پاشماوەكانی داعش كار تێكەڵ بكەن و بەردەوام بن لە كاری چەكداری. هەروەك لەوانەیە پەنا ببەنە بەر كاری تەقاندنەوە و هێرشی خۆكوژی.

چوارەم: پێكهێنانی هاوپەیمانی نوێ: لەوانەیە دەستەی ئازادی شام لەگەڵ هەندێك هێزی ناوخۆی سوریا هاوپەیمانێتی نوێ پیكبێنێت لە پێناو مانەوەی لە سوریا، هەر كارێكی لەو شێوەیەش ئەگەرەكانی پێشو بە كراوەیی دەھێڵێتەوە.

پێنجەم: جێهێشتنی گۆڕەپانی سوریا: لەوانەیە لە ژێر فشاری سیاسیی  و سەربازی سەركردەكانی قاعیدە بگەنە ئەو بڕوایەی چی تر سوریا گونجاو نییە بۆ كاری چەكداری بەرفراوان، شوێنێكی تر بدۆزنەوە و داوا لە ئەندامانیان بكەن كۆچی بۆ بكەن، هاوكات بە شێوەیەكی سنوردار لە ناوخۆی سوریا لە شێوەی شەڕی پارتیزانی یان تەقاندنەوە و هێرشی خۆكوژی بەردوام بن لە كار.

دەرئەنجام
رێكخراوی قاعیدە لە سوریا ماوەی چەند ساڵە لەژێر ناوی جیا جیا كار دەكات، لەرووی سەربازیەوە بەهێزە و ناوچەیەكی جوگرافی بەرفراوانی لەژێردەستدایە، بە كۆتایهاتنی داعش، چارەنوسی رێكخراوی قاعیدە لە سوریا دەبێتە پرسی سەرەكی، لەم توێژینەوەدا توێژەر بەدوای وەڵامی ئەو پرسیارەدا گەڕاوە كە ئایندەی رێكخراوی قاعیدە لە سوریا چیدەبێت؟ لە بەر رۆشنایی رووداوە مێژوویی و پێشهاتەكانی سوریا، توێژەر چەند ئەگەرێك بۆ ئایندەی قاعیدە لە سوریا پێشبینی دەكات كە لەم توێژینەوەدا خراونەتەڕوو.

کۆتایی

 

بۆ خوێندنەوەی بەشەکانی تر کلیکی ئەم لینکانەی خوارەوە بکە:

بەشی یەکەم

بەشی دووەم


بۆ داگرتن کلیک لێرە بکە

سەرچاوە و پەراوێز:

[1] تۆماری ڤیدیۆیی ئەبو محەمەد جۆلانی، /www.youtube.com/watch?v=oossAtDYbrs
[2] سەرچاوەی پێشوو.
[3] ایمن الدسوقي: تنظيمي لا أيديولوجي، فك الارتباط بين النصرة والقاعدة أي مستقبل؟، www. futureuae.com/ar
[4] https://arabi21.com/story/976972/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%83%D9%84%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B8%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%8A-%D9%87%D9%84-%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7
[5] سەرچاوەی پێشوو.
[6] سەرچاوەی پێشوو.
[7] ایمن الدسوقي: هەمان سەرچاوە.
[8] https://arabi21.com/story/976972/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%83%D9%84%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B8%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%8A-%D9%87%D9%84-%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7
[9] طارق عزيزة: القاعدة وتحولاتها في سوريا, www.suwar-magazine.org/details
[10] هيئة تحرير الشام تشكيلها وقياداتها وسلسلة الانضمامات، www.shaam.org/news/syria-news
[11] أبمن الدسوقي: الحكم المحلي للحركات الجهادية ومنظورها للمجالس المحلية (هيئة تحرير الشام في محافظة إدلب نموذجا), مركز عمران للدراسات الاستراتيجية, 2017, نسخة الكترونية, ل6.
[12] سەرچاوەی پێشوو، ل2- 3.
[13] ارون لوند: الدوامة الجهادیة، http://carnegie-mec.org/diwan/67942
[14] http://www.syriahr.com/2017/08/01/%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%AF-%D8%A8%D8%AA%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%81%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A-%D9%84
[15] وزارة الخارجیة الامریكیة: موقف الولایات المتحدة من تطورات الاخیرة في إدلب، 2 اب 2017. www.sy.usembassy.gov/ar

# قاعیدە

زۆرترین خوێندراوە


Islamic Studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure