سەلەفیزم لە توركیا (بەشی سێیەم)

20/09/2017

:: ئیدریس سیوەیلی ئاستەنگەكانی بڵاوبوونەوەی لە كۆمەڵگەیەكی سۆفیزمدا

نووسینی: عیماد قەدورە

سیێیەم: سەلەفی جیهادی لە توركیا
هەرچەند ئەم توێژینەوە ناخوازێت باس لەو گرووپە جیهادییانە بكات كە پەیوەستن بە فكری سەلەفیزمەوە و داننانێن بە حكومەتی توركیا، بەڵكو بە دەرچوو لە دینی دادەنێن. بەڵام ناكرێت قسەنەكرێت لەسەر پەیوەندی ئەو دوو ئاراستەی سەلەفیزم و كاریگەرییەكانی سەلەفیزمی جیهادی و كردەوەكانی لە دیدی توركەكاندا.

زۆرێك لە نووسەرە توركەكان ئەو تەقینەوانەی لە توركیا رویانداوە لەسەر دەستی رێكخراوی داعش پەیوەست دەكەنەوە بە سەلەفیزمی وەهابی، تەنانەت هەندێكیان بە شێوەی راستەوخۆ دەیبەستنەوە بە مێژووەوە، دەلێن ئەوەی هێرشە تیرۆریستیەكانی ئەمرۆ لە توركیا ئەنجامدەرێن درێژكراوەی جوڵانەوەی محەممەد كوڕی عەبدولوەهابە كە بەڕووی دەوڵەتی عوسمانیدا هەڵشاخا، (سەلیم كۆرۆ) لەوبارەوە بۆچوونی وایە كە جەنگی توركیا لە دژی داعش ریشەكەی دەگەرێتەوە بۆ دوو سەد دساڵ پێشتر، واتە بۆ ساڵی 1818 ئەوكاتەی دەوڵەتی عوسمانی كۆتایهێنا بە شۆڕشی میر عەبدوڵا كوڕی سعود.

بەڵام سەلەفی بانگخوازی خۆ لەوە بەدور دەگرێت كە بە بیری تەكفیری ناوببرێت،  یۆلۆج لەوبارەوە دەلێت "لە توركیادا دەبینین لایەنگرانی بیری تەكفیری دەركەوتون"، بۆیە كە ئەو پێیوایە بیری تەكفبری لای خەڵكی تر دەركەوتوە، كەواتە خۆی بەدووردەگرێت لە ناونانی بەو بیرە و ئەو هەر لە سەرەتاوە ئەوەی راگەیاندوە كە كاردەكات بۆ چاكسازی لە عەقیدە لە توركیا لە رێگەی پەروەردەوە دوور لە رووبەڕوبوونەوە.

نووسەرانی تری تورك وەكو حلمی دیمیر جیاكاری دەكەن لە نێوان سەلەفیزمی بانگخوازی و سەلەفیزمی شۆڕشگێڕی كە دەرئەنجامی جەنگی ئەفغانسان لەدایكبوو، كاتێك جەنگ لەو وڵاتە تەواو بوو، موجاهیدەكان بەدوای گۆڕەپانێكی نوێدا دەگەڕان تا تێیدا بجەنگن، وەك بۆسنە، تاجیكستان و چیچان، ئەو پێشیوایە سەلەفییەكان لە دەیەمی نۆیەمی سەدەی پێشوو ئینتەرنێتیان بەكارهێنا بۆ بڵاوكردنەوەی تێڕوانینی سەلەفی جیهادی بۆ نەوەی نوێ.

پێچەوانەی ئەو سەلەفیانەی لە بواری بانگەوازدا كاردەكەن و لەگەڵ سیستمی باوی وڵات تەبان، گوتاریان بریتییە لە راستكردنەوەی عەقیدە و رێگری لە (هاوبەشیدانان)  و بیدعە، سەلەفیزمی جیهادیش لە هەناوی كۆمەڵگە عەرەبیەكانەوە سەریهەڵدا و  هەمان گوتاری هەبوو، بەڵام ئەو سنوورەی تێپەڕاند و چەندین چەمكی تری هێنایە بەرباس كە پەیوەست بوون بە جیهادەوە، لەوانە:

جەختكردنەوە لەسەر پلەكانی جیهاد و گۆڕانكاری لەسەر بنەمای فەرمودەی "هەركەسێك خراپەیەكی بینی بە دەست بیگۆڕێت، ئەگەر نەیتوانی بە زمان بیگۆڕێت، ئەگەر نا با بە دڵ پێیناخۆش بێت، ئەوەش لاوازترین پلەی ئیمانە". هەربۆیە جەنگی كردە ئامانج، بەوپێیەی گۆڕانكاری بە هێز بەرزترین پلەی ئیمانە.

- جەختكردنەوە لەسەر فەرمودەی كۆمەڵی رزگاربوو، پێغەمبەر (د. خ) فەرمویەتی "جولەكەكان بۆ حەفتا و یەك گروپ دابەشبوون، مەسیحییەكانیش بۆ حەفتاو دوو گروپ، ئەم ئوممەتەش بۆ حەفتا و سێ گروپ دابەشدەبێت، جگە لە یەكێكیان هەمویان دەچنە ئاگرەوە"، وترا ئەوە كێن ئەی پێغەمبەری خوا؟ فەرموی "ئەوانەی لەسەر ئەوەن كە من و هاوەڵەكانمی لەسەرین"، لە گێڕانەوەیەكدا هاتووە "ئەوە كۆمەڵ"ە. وێڕای راڤەی زۆر بۆ كۆمەڵی رزگاربوو، بەڵام گروپە جیهادییەكان وا خۆیان دەناسێنن كە كۆمەڵی رزگاربوون، ئەو گروپانەی تریش كە بیدعە و خوراقەیان تێدایە بە نموونە سۆفییەكان ئەوە موسڵملنانیان پەرتەوازە كردوە.

- نامۆبوونی ئیسلام و چاكسازی لەوەی خەڵكی خراپیان كردووە، ئەمەش پشتبەستن بە فەرمودەی "ئیسلام بە نامۆیی هاتووە و بە نامۆیی دێتەوە، مژدە بدەنە نامۆكان كە چاكسازی دەكەن كاتێك خەڵكی خراپ بوون"، لەبەر رۆشنایی ئەمە دوورەپەرێزی و نامۆبوونیان بە ئاسایی دەزانن، چونكە ئەوان لەسەر راستی و رێگەی دروستن.

- حەرامی حوكمكردن بەو چەمكانەی لە شەریعەتی ئیسلامیدا نین، وەكو ئیلحاد، شیوعیەت، سۆشیالیزم، نەتەوایەتی، عەلمانیەت و جیاكردنەوەی ئایین لە دەوڵەت، دۆستایەتی موسڵمانان و خۆداڕنین لە كافران، ئەوان جەخت لەسەر حوكمكردن بە شەریعەت دەكەنەوە و ئەوەش بە كافر دەزانن كە حوكمی پیناكات لەبەر رۆشنایی ئایەتی (ومن لم بحكم بما انزل الله فاولئك هم الكافرون) المائدە: 44.


- ئاراستەكردنی پەیام بۆ پێشەواو و دەسەڵاتدارانی موسڵمانان بە مەبەستی رەتكردنەوەی ملكەچی بۆ وڵاتانی رۆژاوا كە كاردەكەن بۆ لاوازكردنی موسڵمانان.

جەنگی ئەفغانسان، چیچان و بۆسنە ئەو رەوتەی بەهێزكرد، لە وڵاتانی ئیسلامییەوە دەیان جەنگاوەر روویان كردە ئەو وڵاتانە، توركیاش بە هۆی ئەو پەیوەندییە ئایینی و مێژوویی و رەچەڵەكییەی هەیبوو لەگەڵ ناوچەی قەوقاز و بەلقان، لەم جەنگە بێبەش نەبوو، ئەو جەنگانە كاریگەری لەسەر چەندین گەنجی تورك جێهێشت، دەرئەنجامی تێكەڵبونیان بە جەنگاوەرە عەربەكان و ئەدەبیانی سەلەفی جیهادی، كاتێك گەڕانەوە وڵاتی خۆیان، بەو بیرانە كاریگەر ببوون، چەندین وتار و بابەتی ئەبو قەتادەی فەلەستینی و ئەبومحەممەد مەقدیسی وەرگێڕدرانە سەر زمانی توركی و لە ئینتەرنێت بە شێوەی بەرفراوان بڵاوبوونەوە.

لەگەڵ سەرهەڵدانی جەنگ لە سوریا و دەركەوتنی داعش، توركیا لە جاران زیاتر لە لایەن ئەو هێزانەوە بە ئامانج  گیرا، ئەبو وەلید غامدی دەسەڵاتدارانی توركیا بە تایبەت رەجەب تەیب ئەردۆگانی بە كافر ناوبرد و بەڵێنی دووبارە فەتحكردنی ئەستنەبوڵی دا بە گوێی هەوادارنیدا.  ئەو رێكخراوە توركەكانی بە لادان لە ئیسلام تۆمەتبار كرد كە لە كۆتایی سەردەمی عوسمانیەكانەوە پشتیان بەستووە بە یاسای مەدەنی و لەگەڵ دامەزراندنی كۆماری توركیای نوێ گەلی تورك ناسنامەی نەتەوایەتی لەجێی ئیسلام كردە جێی شانازی خۆی.

هەرچەندە داعش لە گوتاری خۆیدا  توركیای بە ئامانج گرتبوو، چەندین گەنجی تورك چوونە ریزەكانی ئەو رێكخراوە، بەڵام خاڵی وەرچەرخانی هەڵمەتی پڕوپاگەندەی داعش دژی توركیا لە (2015) بوو لە رێگەی گۆڤاری (قوستەنتینیە) كە بە زمانی توركی دەرچوو، كاتێك داعش شارۆچكەی (تەل ئەبیەز)ی هاوسنوری توركیای لەدەستدا، كە بە پێگەیەكی گرنگی داعش دادەنرا بۆ چاودێری چالاكییە رۆژانەكانی داعش، گۆڤارەكە لە وتارێكدا توركیای بە هاوكاریكردن و بەستنی هاوپەیمانی لەگەڵ ئەمریكا و هێزە كوردیەكان دژی داعش تۆمەتبار كرد، دوای ئەوە داعش لە چەند شارێكی توركی چالاكی ئەنجامدا كە چەندین قوربانی لێكەوتەوە.

بڵاوبوونەوەی سەلەفیزمی جیهادی لە توركیا، لە چوار ناوچە چڕبووبیەوە، لە ئەستەنبوڵ دوای ئەوەی (مەسعود یونای) نامەیەكی بۆ كەسوكاری جێهێشت و ئاگاداری كردن كە چوەتە سوریا ئەویش پەیوەندی بە (ئیلیاس ئایدن مەعروف)ەوە هەبووە كە لای دەسەڵاتدارانی توركیا بە ئەندامی داعش ناسرابوو، بەپێی رۆژنامەی (خەبەر تورك) ئایدن داوای جێبەجێكردنی شەریعەتی لە توركیا كردوە و گوتارێكی نزیك بە گوتاری سەلەفی هەبووە، توركیای بە خانەی جەنگ (دارالحرب) و سیاسیەكانی بە كافر ناوزەكردووە. شاری (ئەدیامان) گەورەترین شانەی داعشی لەخۆگرتبوو، ئەوان نزیكەی (20) چالاكییان ئەنجامدابوو. لە (قۆنیە) (مستەفا جۆنیز) بەرپرسی شانەی رێكخراوەكە بوو، چوار گروپی لە توركیا دروستكردبوو. لە ئیزمیریش هەوڵێك هەبوە بۆ دروستكردنی شانەی داعش.

بەوپێیەی گروپە جیهادییەكان بە شێوەی نهێنی كاردەكەن، ئەو شانانەی دەسەڵاتدارانی تورك ئاشكرایان كردووە بەشێكن لە چەندین شانەی تر كە رەنگە بە نهێنی كاربكەن و شارە توركییەكان بە ئامانج دەگرن، لەگەڵ پەرەگرتنی چالاكیەكانی سوپای توركیا لە باكوری سوریا، داعش دژەهێرشی زۆرتری بۆسەر توركیا دەستپێكردوە و لە چەندین شوێنی جیاواز هاووڵاتیانی مەدەنی بەئامانجگیراون، بۆیە راگەیاندنی توركی زۆرتر چاوی لەسەر چەمكی سەلەفی بوو، ئەمەش وادەكات ئەو چەمكە ببێتە شتێكی بێزراو، بە تایبەت كاتێك ئەو چەمكە لە لایەن دەزگاكانی راگەیاندنەوە بە مەبەست یان بێمەبەست بە چەمكی (وەهابیەت) تێكەل دەكرێت.

چوارەم: كاردانەوەكان لە توركیا بەرامبەر سەلەفیزم
لەو بەراوردەی پێشتر لە نێوان سەلەفیزمی بانگخوازی و جیهادی كرا، ئەو جیاوازییە جەوهەریانە دەركەوتن كە لە نێوان ئەو دوو رەوتەدا هەیە، ئەم جیاوازییە لە وڵاتانی عەرەبی بە تایبەت سعودیە زۆرتر روونە، حكومەتی ئەو وڵاتە و دەستەی گەورە زانیان نەیاری ئەو فكرە سەلەفییە جیهادییەن كە چەند جارێك ئەو وڵانەی بە ئامانجگرتووە، بەڵام لە توركیا زۆرجار ئەو دوو رەوتە تێكەڵ بە یەك كراون، زاراوەی (وەهابیەت) بێ جیاكاری بۆ هەردوكیان بەكاردێت، رەنگە ئەمەش پەیوەستبێت بە گیانی بەرنگاربوونەوەی تورك بەرامبەر سەلەفیزم بە شێوەیەكی گشتی، لە رابردووشدا هێرشەكانی داعش بەشێك لە خەون و سەركەوتنەكانی سەلەفیزمی بانگخوازی لەگۆڕنا كە لە سێ دەیەی رابردوو بەدەستیانهێنابوو.

لە ئێستادا هەندێك بە ترسەوە لە ئایندە دەڕوانن، ئەوان سەلەفیزم بە مەترسی بۆسەر وڵاتەكەیان دەبینن، هەندێك لە ناوەندە ئەكادیمییەكان میراتی ئیسلامیی عوسمانی توركی كە لە ئایینزای حەنەفی و ماتریدیەوە سەرچاوەی گرتووە بە بناغەی كرانەوەی توركیا دەزانن، بەشێوەیەك توركیا لە سەرجەم كۆمەڵگە موسڵمانەكانی تر جیادەكاتەوە، (گوندیز ئەتكان) كە كەسێكی نەتەوەییە باس لە مەترسی سەلەفیزم بۆسەر كۆمەلگەی توركی دەكات و دەڵێت "مۆدێرنە لە توركیا بەراورد بە وڵاتانی تری موسڵمان سەركەوتنی بەدەستهێناوە، عەلمانیەتی توركیا ئیسلامی راستەقینەی لە بەرامبەر سەلەفیزم داناوە، ئەویش لە رێگەی ئایینزای حەنەفی و ماتردیی، ئەمەش نموونەیەكی گونجاوی ئیسلامە".

هەروەك هەندێكی تر لە توركەكان سەلەفیزم بە سەرجەم رەوتەكانیەوە بە (بیرێكی سوك) لە كۆمەڵگەی توركی ناودەبەن، ترسیان لە هەندێك هەوڵی حكومەت هەیە كە شێوەئاینداری سەلەفیزم زاڵبكات بەسەر شێوەئاینداری حەنەفی، لەوبارەوە (مستەفا ئەكیول) دەڵێت "بۆ ماوەیەكی زۆر كۆلێجەكانی ئیلاهیات زانستە ئیسلامییەكانی وەكو قورئان، فەرمودە دەخوێندرا، لەپاڵ ئەمەشدا بابەتەكانی كۆمەڵناسی، مێژوو و فەلسەفە دەخوێندران، بەڵام لە ئابی 2013 بڕیارێك دەرچوو كە بابەتەكانی فەلسەفە ببێتە خۆویستی نەك ناچاری، هەروەك سەعاتەكانی خوێندنی كۆمەڵناسی و دەرونزانی كەمكرایەوە، ئەمەش وادەكات دەرچوانی ئەو كۆلێجانە كەمتر لە كۆمەڵگەی عەلمانی تێبگەن و دەرگای كاریگەربوونیان بە فكری وەهابی سەلەفی بۆ دەكاتەوە، هەروەك ئەكرێ قوتابخانە ئایینییەكان لە فێربوونی بابەتەكانی تەفسیر و فیقهـ و فەرمودەدا كورتهەڵهێنرێت، ئەمەش وادەكات دیدێكی ئیسلامیی بەرتەسك و رووكەشی دروستبێت".

هەندێك لە توركەكانیش لەوە دەترسن كە پەرەگرتنی سەلەفیزم لە توركیا ببێتە هۆی دروستبوونی كەسانێك لەناو كۆمەڵگەی توركی كە بڕوای بە دیموكراسی نەبێـ، چونكە ئەوان پێیانوایە دیموكراسی سیستمێكی دژە لەگەل ئیسلام، چونكە دیموكراسی دەسەڵاتی یاسادانان دەداتە دەست گەل یان نوێنەرەكانیان لە پەرلەمان و حوكمڕانی بۆ خوا نییە، لەرێگەی كۆكبوونی زۆرینەوە یاساكان دەردەكرێن و لەسەر هەموان پێویستە پێوەی پابەندبن هەرچەند پێچەوانەی ئایینیش بێت، هەروەك یاسای خورادنەوەی مەی، لەباربردن و سوو.

هەندێكی تریش پارتی داد و گەشەپێدان كە حوكمڕانی ئەو وڵاتەیە بە بەرپرس دەزانن، چونك ئەو دەسەڵاتە بە ئامانجی سیاسیی  دەرگای واڵا كردووە بۆ گروپە سەلەفییەكان، بە تایبەتیش بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەژمونی ئیرانی و شیعەگەری، ئۆپۆزسیۆنی ئەو وڵاتە ئەردۆگان تۆمەتبار دەكەن بەوەی باوەشی كردوەتەوە بۆ گروپە سەلەفییە سوننیەكانی نەیاری ئەسەد، جێگری سەرۆكی پارتی نەتەوەپەرستی تورك (ئومێت ئوزداغ) تۆمەتی لەوە زیاتری داوەتە پاڵ ئەردۆگان  و پێی دەڵێت مەیلی سەلەفیزمی هەیە و دەخوازێـت لە سعودیە نزیكبێتەوە، هاوكات ئۆپۆزسیۆن ئەردۆگان تۆمەتبار دەكەن بەوەی حكومەتی توركیا چەندین بڕیاری دەركردووە گە لە بەرژەوەندی سەلەفیزم و بانگەوازەكەیانە، لەوانەش بڕیاری تایبەت بە ناوەندەكانی لەبەركردنی قورئان، چاپكردنی كتێب، بەستنی كۆنفرانس و كۆبوونەوە، دیداری بانگخوزان و ئایینی كە چەمدین كەسایەتی سەلەفی لە سەرانسەری جیهانی ئیسلامیەوە بەشداری تێدادەكەن.

پوختە
بەهۆی ئەو فرەییە سیاسییە و ئازادی و كرانەوەیەی لە كۆمەڵگەی توركی هەیە، بوونی بیرو بانگەشەی جیاواز، لە ناویشیدا سەلەفیزمی بانگخوازی وەكو ئازادی رادەربڕین و بڵاوكردنەوە ئەژماردەكرێت، بەڵام ئەوەی سەلەفیزم لەوانی تر جیادەكاتەوە ئەو پاڵپشتییە گەورەیە كە بۆ چالاكییەكانی هەیە، هەرچەند ئەو پاڵپشتییە فەڕمی نییە، بەڵكو زۆرتر بەهۆی كەسایەتی و زاناكانەوەیە و لە رێگەی بڵاوكردنەوەی كتێبی ئەو رەوتەیە بە زمانی جیاواز لەوانەش زمانی توركی، بۆیە ئاساییە خانەی دارولغورەبا چەند ملیۆن نوسخەی لە كتێبی (مجموعة الفتاوی)ی ئیبن تەیمیەی چاپكردوە و بڵاویكردوەتەوە، هەرچەند هەزاران نوسخە لە كتێبی (پوختەیەك لە عەقیدەی سەلەفی ساڵح) كە بە خۆڕایی بڵاوكراوەتەوە، ئەمەو دەیان چالاكی تر.

لەگەڵ ئەوەشدا ئامادەیی سەلەفبزم لە توركیا بەراورد بەو پاڵپشتییەی هەیەتی سنووردارە، وێڕای ئەو رووبەرە گەورەی توركیا و زۆری ژمارە دانیشتوانی، بەڵام ژمارەی سەلەفییەكان لە چەند هەزارێك تێناپەرێت، ئەمەش دەگرێتەوە بۆ چەند هۆكارێك، لەوانە: توركەكان وادەڕواننە بانگەوازی سەلەفیزم كە بانگەوازێكی توندە، كۆمەڵگەی توركیش بیری توند رەتدەكاتەوە، راڤەی سەلەفیزم بۆ ئیسلام لەناو كۆمەڵگەی توركی دەنگۆی وای پەیدانەكردووە، ئەوان پەیوەستبوونی خۆیان بەو مێژووە دوپاتدەكەنەوە كە راڤەیەكی میانەڕەوانە و فرەی بۆ ئیسلام كردووە، لە لایەكی ترەوە هەندێك لە توركەكان بڕوایان وایە كە شوێنكەوتنی سەلەفیزم واتە دەستەبەرداربوون لە ماتریدی كە بڕوای بە فرەیی، دیموكراسی و مافی مرۆڤ هەیە.

ئەنجامی توێژینەوەكە دەریدەخات بۆ سەلەفیزم قورسە لە كۆمەڵگەیەكی سۆفیگەریدا جێی خۆی بكاتەوە كە هێشتا دونیابینی خۆی لەسەر راڤەی عەقڵانی و میراتی كراوەیی بونیادناوە، هەروەك رێگری مێژویی و دەروونی كە لە سەدەی نۆزدەیەمەوە سەریهەڵداوە و تا ئێستاش توركەكان بە هۆكارێكی لاوازبوونی دەوڵەتی عوسمانی دادەنێن، هەروەك تێهەڵكێشكردنی سەلەفیزم (وەهابیەت) بەوەی داعش ئەنجامی دەدات لە لایەن دەزگاكانی راگەیاندنەوە، هێندەی تر ئەركی سەلەفیزم لە توركیا قورس دەكات. تێكڕای ئەم رێگریانە دەبنە بەربەستی بەردم چالاكبوونی سەلەفیزم لە كۆمەڵگەی توركیا و هەر خواستێكی سیاسیی ئەو رەوتە.

بۆ داگرتنی سەرجەم بەشەکان کلیک لێرە بکە

سەرچاوەكان:
1-البوطي، محمد سعيد رمضان، السلفية: مرحلة زمنية مباركة لا مذهب إسلامي. دمشق: دار الفكر المعاصر، 1998.
2-حلمي، مصطفى. السلفية: بين العقيدة الإسلامية والفلسفة الغربية. بيروت: دار الكتب العلمية، 2006.
3-الحنبلي، ابن رجب. جامع العلوم والحكم. بیروت: مؤسسة الرسالة، 2001.
4-خرمة، مروة حمود. "المنهج العقدي للإمام أبي منصور الماتريدي بين النقل والعقل". المجلة الأردنية في الدراسات القرآنية. العدد 3، 2013.
5-سويري، سارة )جمع وتقديم وتعليق( الصوفية في الإسلام. بيروت، منشورات الجمل، 2016.
6-الكلاباذي، أبو بكر محمد. التعرف لمذهب أهل التصوف. بيروت: دار صادر، 2001.
7-نيكلسون، رينولد. الصوفية في الإسلام. بیروت: المركز العلمي للأبحاث، 2016.
8-Bunzel, Cole. "The Kingdom and the Caliphate: Duel of the Islamic States." Carnegie Endowment for International Peace. February 18 , 2016. at: http://ceip. org/2eoF3fg
9-Cornell, Svante E. & M. K. Kaya. "The Naqshbandi-Khalidi Order and Political Islam in Turkey." Hudson Institute. September 3, 2015, at: http://bit.ly/2b5PGol
10-Demir, Hilmi and Selim Koru. "The Islamic State's Plans for Turkey." War on the Rocks. January 18, 2016. at: http://bit.ly/1ON1XGU
11-Demir, Hilmi. "Selefiler Kimdir, Selefilik Nedir?" Teostrateji Arastirmalari Merkezi. June 2014. at: http:// bit.ly/2htXSyI
12-Hammond, Andrew. "Salafism Infiltrates Turkish Religious Discourse." Middle East Institute. July 22, 2015. at: http://bit.ly/2gF2uF9
13-Knysh, Alexander. "Contextualizing the Salafi-Sufi Conflict (From the Northern Caucasus to Hadramawt)." Middle Eastern Studies. vol. 43. no. 4 (July 2007).
14-Koru, Selim. "Turkey's 200-Year War against 'ISIS'." The National Interest. July 24, 2015. at: http://bit.ly/2gIfUyL
15-Rabasa, Angel and F. Stephen Larrabee. The Rise of Political Islam in Turkey. Santa Monica, CA: RAND Corporation, 2008.
16-Stein, Aaron. "Islamic State Networks in Turkey: Recruitment for the Caliphate." Atlantic Council. Issue Brief (October 2016).

# سەلەفی # تورکیا

زۆرترین خوێندراوە


Islamic Studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure