په‌ره‌سه‌ندنی هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌له‌فیزمی جیهادی

19/06/2019

:: ناوەندی کوردستان بۆ توێژینەوە لە ململانێ و قەیرانەکان

 

 

نووسینی: توقا نه‌جار
وه‌رگێڕانی: ئیبراهیم ئەحمەد حسێن

ناوه‌ندی توێژینه‌وه‌ی ستراتیژی و نێوده‌وڵه‌تی له‌ واشنتۆن ڕاپۆرتێكی گرنگی به ‌ناونیشانی ״په‌ره‌سه‌ندنی هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌له‌فیزمی جیهادی: ئه‌و ئاڵنگارییانه‌ی ڕێكخراوی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی و قاعیده‌ و گرووپه‌كانی دیكه‌ له ‌ئێستا و له‌ داهاتوودا ده‌یسه‌پێنن״ ده‌ركردووه‌ كه‌ تیایدا باس له‌ ڕێكخراوه‌ سه‌له‌فییه‌ جیهادییه‌كان و گه‌شه‌كردنیان و ئایینده‌ی ئه‌و ڕێكخراوانه‌ ده‌كات.

ئاڕاسته‌ سه‌ره‌كییه‌كانی دیمه‌نی سه‌له‌فیزمی جیهادی
ڕاپۆرته‌كه‌ سێ‌ ئاماژه‌ی سه‌ره‌كی ده‌خاته‌ ڕوو:
ئاماژه‌ی یه‌كه‌م، ژماره‌ی گرووپه‌ سه‌له‌فییه‌ جیهادییه‌كان: ڕاپۆرته‌كه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌دات ژماره‌ی ئه‌و گرووپانه‌ له‌ ساڵی 2016دا گه‌یشتووەته‌ به‌رزترین ئاست، به ‌جۆرێك كه‌ ئه‌وكات گه‌یشتووەته‌ 67 گرووپ، پاشان له‌ ساڵی 2017دا كه‌مێك دابه‌زیوه‌ و گه‌یشتووەته‌ 65 گرووپ، جارێكی تر له‌ ساڵی 2018دا به‌رز بووەته‌وه‌ بۆ 67 گرووپ، كه‌ ئه‌وه‌ش له‌ ساڵی 1980ه‌وه‌ گه‌وره‌ترین ژماره‌ی ئه‌و گرووپانه‌یه‌، ئه‌مه‌ش له ‌كاتێكدا نزیكه‌ی 44 گرووپی دیكه‌ جگه‌ له‌ داعش و قاعیده‌ و لقه‌كانیان له‌ ساڵی 2018دا بوونیان هه‌بووه‌.

ئاماژه‌ی دووه‌م، ژماره‌ی چه‌كدار: ڕاپۆرته‌كه‌ باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ تا ڕاده‌یه‌ك ژماره‌ی شه‌ڕكه‌ره‌ سه‌له‌فییه‌ جیهادییه‌كان له‌ ساڵی 2018دا دابه‌زیوه‌، هۆكاره‌كه‌شی نه‌بوونی گۆڕه‌پانی نوێی شه‌ڕكردن و هه‌ڵمه‌ته‌ سه‌ركه‌وتووه‌كانی ئه‌مەریكایه‌ دژ به‌ سه‌له‌فیزمی جیهادی له‌ ده‌وڵه‌تانی وه‌ك سوریا و ئه‌فغانستان و پاكستان و عێراق. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ژماره‌ی شه‌ڕكه‌ره‌كان كه‌ ڕه‌نگه‌ بگاته‌ 230 هه‌زار شه‌ڕكه‌ر هێشتا هه‌ر ژماره‌یه‌كی به‌رزه‌، كه‌ زۆرترینیان له‌ سوریا خڕبوونه‌ته‌وه‌، به‌م شێوه‌یه‌: 43650 – 70550 شه‌ڕكه‌ر له‌ سوریا، 27000 – 64060 شه‌ڕكه‌ر له‌ ئه‌فغانستان، 17900  - 39540 شه‌ڕكه‌ر له‌ پاكستان، 10000 – 15000 شه‌ڕكه‌ر له‌ عێراق و 3450 – 6900 شه‌ڕكه‌ر له‌ نه‌یجیریا.

ئاماژه‌ی سێیه‌م، چوارچێوه‌ی جوگرافی و توندوتیژی: به‌ پێی ڕاپۆرته‌كه‌ شه‌ڕكه‌ره‌ سه‌له‌فییه‌ جیهادییه‌كان به‌سه‌ر ژماره‌یه‌ك ناوچه‌دا دابه‌ش بوون، كه‌ خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و باكووری ئه‌فریقا (نزیكه‌ی 60 هه‌زار شه‌ڕكه‌ر) و ناوه‌ڕاست و باشووری ئاسیا (نزیكه‌ی 150 هه‌زار شه‌ڕكه‌ر) له‌خۆ ده‌گرن و له‌ پێشه‌وه‌ی ئه‌و ناوچانەن‌، سه‌باره‌ت به‌ ئاستی به‌كارهێنانی توندوتیژییش، ڕاپۆرته‌كه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌دات كه‌ ئه‌و گرووپانه‌ توندوتیژییه‌كی له‌ڕاده‌به‌ده‌ر له‌ عێراق و سوریا، هه‌روه‌ها له‌ وڵاتانی دیكه‌ی وه‌ك یه‌مه‌ن و نیمچه‌دوورگه‌ی عه‌ره‌بی (له ‌لایه‌ن قاعیده‌وه‌) و له‌ خۆرئاوای ئه‌فریقا (له ‌لایه‌ن نوسڕه‌تی ئیسلام و موسڵمانان و بۆكۆ حه‌رام و داعشه‌وه‌) و له‌ ئه‌فغانستان (له‌ لایه‌ن تاڵیبان) و له‌ سۆماڵ (له ‌لایه‌ن بزووتنه‌وه‌ی شه‌باب)ه‌وه‌ به ‌كار ده‌هێنن.

نه‌خشه‌ی ڕێكخراوه‌ سه‌له‌فییه‌ جیهادییه‌كان و گرووپه‌ هاوپه‌یمانه‌كانیان
ڕێكخراوه‌ سه‌له‌فییه‌ جیهادییه‌كان له‌ جیهاندا به‌سه‌ر چوار گرووپدا دابه‌ش ده‌بن: داعش و ویلایه‌ته‌كانی، قاعیده‌ و لقه‌كانی، گرووپه‌ هاوپه‌یمانه‌كان و تۆڕ و كه‌سه‌ لایه‌نگره‌كان (ئه‌وانه‌ی له‌ژێر كاریگه‌ریی ڕێكخراوه‌ سه‌له‌فییه‌ جیهادییه‌كاندان).

داعش و ویلایه‌ته‌كانی:
هه‌رچه‌نده‌ ڕێكخراوی داعش هه‌موو ئه‌و ناوچانه‌ی له‌ ده‌ست داوه‌ كه‌ له‌ عێراق و سوریا كۆنتڕۆڵی كردبوون، به‌ڵام تاوه‌كو ئێستا ئامانجی سه‌ره‌كیی ڕێكخراوه‌كه‌ دامه‌زراندنی خه‌لافه‌تێكه‌ كه‌ له‌ خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاسته‌وه‌ تاوه‌كو ئه‌فریقا و ئه‌ورووپا و ئاسیا درێژ ده‌بێته‌وه‌، ڕاپۆرته‌كه‌ش ویلایه‌ته‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی سه‌ر به‌ داعشی به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ كورت كردووەته‌وه‌:

١-داعش له‌ لیبیا: له‌ ساڵی 2014 سه‌ریهه‌ڵدا به‌ڵام له‌ دوای ساڵی 2016 دووچاری نشوستییه‌كی گه‌وره‌ هات و سه‌ره‌نجام له‌ باكووری لیبیا پاشه‌كشه‌ی كرد. له‌ ئێستاشدا ڕێكخراوه‌كه‌ هه‌وڵی به‌هێزكردنی قه‌ڵه‌مڕه‌وی خۆی له‌ بیابانی باشوور و ناوه‌ڕاستی ئه‌و وڵاته‌ ده‌دات، به ‌تایبه‌ت له ‌كاتێكدا كه‌ هه‌ڵقوڵانی چه‌كدار له‌ سوریا و عێراقه‌وه‌ بۆ لیبیا به‌رده‌وامه‌.

٢-داعش له‌ سینا: ڕێكخراوه‌كه‌ له‌ باكووری سینا چالاكه‌، له ‌ماوه‌ی دوو ساڵی ڕابردووشدا دووچاری پاشه‌كشه‌ بووەته‌وه‌، ئه‌ویش به‌ هۆی داخورانی هاوپه‌یمانێتیی نێوان ڕێكخراوه‌كه‌ و خێڵه‌ ناوخۆییه‌كان و شه‌ڕی ناوخۆیی نێوان ئه‌ندامه‌كان و هه‌روه‌ها ئۆپه‌راسیۆنه‌ سه‌ربازییه‌ میسرییه‌كان له‌ سینا.

٣-داعش له‌ ناوچه‌ی خوراسان: ده‌وڵه‌تی ئیسلامی له‌ خوراسان له‌ ئه‌ندامانی پێشووی بزووتنه‌وه‌ی تاڵیبانی ئه‌فغانی و پاكستانی پێك هاتووه‌، به‌ شێوه‌یه‌كی سه‌ره‌كییش له‌سه‌ر سنووری نێوان ئه‌و دوو وڵاته‌ چالاكه‌، وێڕای ئه‌و فشاره‌ سه‌ربازییه‌شی له ‌لایه‌ن هێزه‌ ئه‌مەریكی و ئه‌فغانییه‌كانه‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و ڕێكخراوه‌ درووست كراوه‌، به‌ڵام له‌سه‌ر ئه‌نجامدانی هێرشه‌كانی له‌ ناوچه‌كه‌ به‌رده‌وامه‌.

٤-داعش له‌ خۆرئاوای ئه‌فریقا: ڕێكخراوی داعش له‌ خۆرئاوای ئه‌فریقا له ‌لایه‌ن ״ئه‌بو موسعه‌ب برناوی״ه‌وه‌ سه‌ركردایه‌تی ده‌كرێت و ناوی لێنراوه‌ گرووپه‌كه‌ی برناوی، له‌ لایه‌كی دیكه‌شه‌وه‌ ״ئه‌بووبه‌كر محه‌مه‌د شه‌كوا״ سه‌ركردایه‌تیی باڵێكی جیابووەوه‌ ده‌كات و ناوی لێنراوه‌ گرووپه‌كه‌ی شه‌كوا، لای خۆیشیه‌وه‌ بۆكۆ حه‌رام له‌ ئاداری 2015دا به‌یعه‌تی به‌ داعش دا و ناوی خۆی گۆڕی به‌ ده‌وڵه‌تی ئیسلامی له‌ خۆرئاوای ئه‌فریقا، كه‌ له‌ مانگی ئاداری 2015ه‌وه‌ تاوه‌كو كۆتایی ئه‌و ساڵه‌ به‌رپرسیاره‌ له‌ ئه‌نجامدانی زیاتر له‌ 400 هێرش، به‌ڵام له‌ ساڵی 2016دا دوای ده‌ستپێكردنی ئۆپه‌راسیۆنه‌ سه‌ربازییه‌كانی نه‌یجیریا و هاوپه‌یمانه‌كانی به‌شێكی زۆری ناوچه‌كانی له‌ ده‌ست دا.

٥-داعش له‌ بیابانی گه‌وره‌: هه‌رچه‌نده‌ ڕێكخراوه‌كه‌ له‌ بیابانی گه‌وره‌ خاكی له ‌ده‌ست داوه‌، به‌ڵام هێشتا توانای جموجۆڵی له‌ ناوچه‌ سنوورییه‌كانی مالی و نه‌یجه‌ر و بوركینافاسۆ هه‌یه‌، كه‌ زیاتر چاوی له‌سه‌ر به‌ئامانجگرتنی سه‌ربازه‌ فه‌ڕه‌نسییه‌كان و هێزه‌ ئه‌منییه‌كانی نه‌یجیریا و بوركینافاسۆیه‌.

قاعیده‌ و لقه‌كانی
له ‌بنه‌ڕه‌تدا سه‌ركردایه‌تیی قاعیده‌ له‌ پاكستان و ئه‌فغانستانه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ هه‌ندێكی تریان له‌ ئێران. تاوه‌كو ئێستاش سه‌ركردایه‌تیی قاعیده‌ هه‌وڵی دامه‌زراندنی خه‌لافه‌تی ئیسلامی ده‌ده‌ن و ئامانجیان ڕووخاندنی حكومه‌ته‌كانی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست (دوژمنی نزیك) و دژایه‌تیكردنی ئه‌مەریكا و هاوپه‌یمانه‌كانێتی (دوژمنی دوور). ژماره‌یه‌ك خه‌سڵه‌تیش له‌ قاعیده‌دا هه‌یه‌ كه‌ تاوه‌كو ئێستا توانای مانه‌وه‌ و به‌رده‌وامیدانی پێ‌ به‌خشیوه‌، دیارترینیان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ی داعشه‌وه‌ خۆی له‌ به‌گژداچوونه‌وه‌ی دوژمنێكی زۆر به‌ دوور ده‌گرێت، توندوتیژییه‌كه‌شی له ‌ئێستادا دژی ڕژێمه‌ ناوخۆییه‌كانه‌، لای خۆیشیه‌وه‌ ڕاپۆرته‌كه‌ لقه‌كانی قاعیده‌ی به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌ستنیشان كردووه‌:

١-به‌ره‌ی نوسره‌/ هه‌یئه‌ی ته‌حریری شام: له ‌لایه‌ن ״ئه‌بو محه‌مه‌د جۆلانی״ه‌وه‌ سه‌ركردایه‌تی ده‌كرێت، وێڕای ئه‌و مشتومڕه‌شی له‌باره‌ی سروشتی په‌یوه‌ندییانه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌ڵام وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مەریكا ته‌حریری شامی به ‌یه‌كێك له‌ ڕێكخراوه‌كانی سه‌ر به‌ قاعیده‌ پۆلێن كردووه‌.

٢-گرووپی نوسڕه‌تی ئیسلام و موسڵمانان: له‌ وڵاتی مالی چالاكه‌ و ڕایگه‌یاندووه‌ كه‌ دوژمنه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ی فه‌ڕه‌نسایه‌، هه‌رچه‌نده‌ ڕێكخراوه‌كه‌ش له‌ بنه‌ڕه‌تدا له‌ مالی بوونی هه‌یه‌، به‌ڵام له‌ نه‌یجه‌ر و بوركینافاسۆ–ش چالاكی ئه‌نجام ده‌دات.

٣-ڕێكخراوی قاعیده‌ له‌ وڵاتانی مه‌غریبی ئیسلامی: له ‌لایه‌ن ״ئه‌بو موسعه‌ب عه‌بدولوه‌دود״ه‌وه‌ سه‌ركردایه‌تی ده‌كرێت، پۆلیس و كه‌سانی سه‌ربازی و مه‌ده‌نی له‌ جه‌زائیر به ‌ئامانج گرتووه‌ و ئۆپه‌راسیۆنی له‌ تونس و مالی و نه‌یجه‌ر و كۆت دیڤوار ئه‌نجام داوه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ به ‌ئامانجگرتنی كۆمپانیا فره‌ڕه‌گه‌زه‌كان. دواجار ڕێكخراوه‌كه‌ له‌ ڕێگای كه‌تیبه‌ی عوقبه‌ بن نافیعه‌وه‌ له‌ تونس و شوێنكه‌وتووانی له‌ جه‌زائیر، به‌ مه‌ترسییه‌ك بۆ سه‌ر ئایینده‌ی وڵاتانی مه‌غریبی ئیسلامی داده‌نرێت.

٤-قاعیده‌ له‌ نیمچه‌دوورگه‌ی هیندی: له ‌لایه‌ن ״عاسم عومه‌ر״ه‌وه‌ سه‌ركردایه‌تی ده‌كرێت و ئامانجی سه‌ره‌كیی ئه‌و ڕێكخراوه‌ش ״به‌هێزكردنی ئه‌ماره‌تی ئه‌فغانستانی ئیسلامی و به‌رگریكردن لێی و به‌دیهێنانی سه‌قامگیرییه‌ تیایدا״.

٥-ڕێكخراوی قاعیده‌ له‌ دوورگه‌ی عه‌ره‌ب: له‌ لایه‌ن ״قاسم ڕیمی״ه‌وه‌ سه‌ركردایه‌تی ده‌كرێت، گۆڕه‌پانی سه‌ره‌كیی چالاكییه‌كانی ڕێكخراوه‌كه‌ش له ‌ئێستادا باشوور و باشووری خۆرهه‌ڵاتی یه‌مه‌نه‌، ئامانجیشی گورزوه‌شاندنه‌ له‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كانی یه‌مه‌ن و حوسییه‌كان و هێزه‌ ئه‌منییه‌ نانخۆره‌كانی سعودیه‌ و ئیمارات. به‌ڵام ڕاپۆرته‌كه‌ پێشبینی ده‌كات له ‌قۆناغی ئایینده‌دا دووچاری ئاڵنگاریی گه‌وره‌ ببێته‌وه‌، به‌و پێیه‌ی به ‌ده‌ست كه‌میی توانا و سه‌رچاوه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا نه‌بوونی ده‌وڵه‌ت و جه‌نگی ناوخۆیی یه‌مه‌ن یاریده‌ده‌رن بۆ به‌رده‌وامیدانی ڕێكخراوه‌كه‌ به‌ قه‌ڵه‌مڕه‌وی خۆی.

٦-بزووتنه‌وه‌ی شه‌باب: له‌ لایه‌ن ״ئه‌حمه‌د عومه‌ر״ه‌وه‌ سه‌ركردایه‌تی ده‌كرێت، له‌ باشوور و ناوه‌ڕاست و شانبه‌شانی باكووری سۆماڵ و هه‌ندێك ده‌وڵه‌تی هاوسێی وه‌ك كینیا جێپێی خۆی قایم كردووه‌، هێرشه‌كانیشی دژ به‌ هێزه‌ ناوخۆییه‌كان و نێرده‌ی یه‌كێتیی ئه‌فریقییه‌ له‌ سۆماڵ، نه‌بوونی حكومه‌تێكی به‌هێز و چالاكیش له‌ سۆماڵ هانده‌ری به‌رده‌وامبوونی بزووتنه‌وه‌كه‌یه‌.

گرووپه‌ هاوپه‌یمانه‌كان
هه‌ندێك گرووپ به‌فه‌رمی به‌یعه‌تیان به‌ ڕێكخراوێكی وه‌ك قاعیده‌ یان داعش نه‌داوه‌، به‌ڵام پابه‌ندی ئایدۆلۆژیای سه‌له‌فیزمی جیهادین یان ئایدۆلۆژیاكه‌یان له‌گه‌ڵ قاعیده‌ یاخود داعشدا كۆكه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا به‌ مه‌به‌ستی به‌دیهێنانی ئامانجه‌ تایبه‌ته‌كانیان سوورن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی به‌ سه‌ربه‌خۆیی بمێننه‌وه‌، كاتێكیش به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ داعش یان قاعیده‌ درووست ده‌بێت، ئه‌وا پێكه‌وه‌ كار ده‌كه‌ن، له‌نێو ئه‌و گرووپانه‌شدا:

١-بزووتنه‌وه‌ی ئه‌حراری شام/ به‌ره‌ی نیشتمانیی ته‌حریر: له‌ لایه‌ن ״جابر عه‌لی به‌شار״ه‌وه‌ سه‌ركردایه‌تی ده‌كرێت و یه‌كێكه‌ له‌ گه‌وره‌ترین گرووپه‌كانی سوریا، خاوه‌نی ئه‌جێندایه‌كی سه‌له‌فیی جیهادییه‌.

٢-تاڵیبانی ئه‌فغانستان: ساڵی 1994 دامه‌زراوه‌، پاش دوو ساڵ له‌ دامه‌زراندنی توانی كابول كۆنتڕۆڵ بكات، به‌ تێپه‌ڕبوونی كاتیش زۆرێك له‌ سه‌ركرده‌كانی بزووتنه‌وه‌كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی پته‌ویان له‌گه‌ڵ ئوسامه‌ بن لادن و ئه‌ندامانی دیكه‌ی قاعیده‌ به‌ست، هاوكات بزووتنه‌وه‌كه‌ ڕێگای به‌ قاعیده‌ دا سه‌ربازگه‌ی ڕاهێنان له‌ ئه‌فغانستان دابمه‌زرێنێت، دوای ڕووداوه‌كانی یانزه‌ی سێپته‌مبه‌ریش، ئه‌مەریكا له‌ كۆتایی ساڵی 2001دا ڕژێمی تاڵیبانی ڕووخاند، پاش ئه‌وه‌ی بزووتنه‌وه‌كه‌ ڕه‌تی كرده‌وه‌ ئوسامه‌ بن لادن و ئه‌نجامده‌رانی ڕووداوه‌كه‌ ڕاده‌ست بكات. له‌و كاته‌شه‌وه‌ بزووتنه‌وه‌ی تاڵیبان دژی حكومه‌تی ئه‌فغانی ده‌جه‌نگێت، ئامانجیشێتی هێزه‌ ئه‌مەریكی و بیانییه‌كان له‌ ئه‌فغانستان ده‌رپه‌ڕێنێت و حكومه‌تی ئه‌فغانی بڕووخێنێت و دووباره‌ ئه‌ماره‌تی ئیسلامی له‌ ئه‌فغانستان دابمه‌زرێنێت. ٣-بزووتنه‌وه‌ی تاڵیبان له‌ پاكستان: له‌و كاته‌وه‌ی له‌ كانوونی یه‌كه‌می 2007ه‌وه‌ دامه‌زراوه‌، بزووتنه‌وه‌كه‌ به‌ چه‌تری كۆكه‌ره‌وه‌ی گرووپه‌ ئیسلامییه‌ توندڕه‌وه‌كان داده‌نرێت، جگه‌ له‌وه‌ی په‌ره‌ی به‌ پردی په‌یوه‌ندیی خۆی له‌گه‌ڵ قاعیده‌ داوه‌ و له‌ ئه‌نجامدانی كرده‌وه‌كانیدا هه‌مان ئامانج و تاكتیكه‌كانی ئه‌و ڕێكخراوه‌ پیاده‌ ده‌كات. له ‌دوای كوژرانی مه‌لا فه‌زڵوڵای پێشه‌وای له‌ ساڵی 2018 و دووبه‌ره‌كییه‌ ناوخۆییه‌كانیشیه‌وه‌ دووچاری پاشه‌كشه‌ بووه‌.

٤-گرووپی عه‌سكه‌ر ته‌یبه‌: له‌ ساڵانی هه‌شتاكان له‌ پاكستان دامه‌زراوه‌، ئامانجی ئازادكردنی كشمیره‌، له ‌دوای ڕووداوه‌كانی یانزه‌ی سێپته‌مبه‌ریشه‌وه‌، ئاماده‌ییه‌كی جیهانیی به‌هێزتری هه‌یه‌ و چاوی خستووەته‌ سه‌ر كۆكردنه‌وه‌ی پاره‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ و هه‌ندێك جاریش ئه‌نجامدانی كرده‌وه‌.

تۆڕ و كه‌سایه‌تییه‌ لایه‌نگره‌كان
چواره‌م كۆمه‌ڵه‌ خۆی له‌و تۆڕ و كه‌سایه‌تییه‌ نافه‌رمییانه‌دا ده‌بینێته‌وه‌ كه‌ له‌ژێر كاریگه‌ریی ئایدۆلۆژیای قاعیده‌ و داعشدان به‌ڵام وه‌ك گرووپێكی ڕاسته‌قینه‌ ڕێك نه‌خراون و په‌یكه‌رێكی ڕێكخراوه‌یی ڕوونیان نییه‌. په‌یوه‌ندیی نێوان ئه‌و كۆمه‌ڵه‌یه‌ و قاعیده‌ یان داعش– یش كه‌مه‌ یاخود هه‌ر بوونی نییه‌، به‌ڵام كاریگه‌ریی سه‌له‌فیی جیهادی زۆره‌ له‌سه‌ریان و تووڕه‌بوون له‌و سته‌مه‌ هه‌ستپێكراوه‌ كۆیان ده‌كاته‌وه‌ كه‌ له‌ ئه‌فغانستان و سوریا و عێراق و وڵاتانی دیكه‌ ده‌رهه‌ق به‌ موسڵمانان ده‌كرێت.

په‌ره‌سه‌ندن و ده‌رئه‌نجامه‌كان
ڕاپۆرته‌كه‌ ژماره‌یه‌ك په‌ره‌سه‌ندن و ده‌رئه‌نجامی خستووەته ‌ڕوو، كه‌ له‌م خاڵانه‌ی خواره‌وه‌دا كورت كراونه‌ته‌وه‌:

١-به‌كارهێنانی ته‌كنه‌لۆژیا له ‌لایه‌ن ڕێكخراوه‌كانه‌وه‌: ته‌كنه‌لۆژیا ده‌رفه‌ت به‌ سه‌له‌فییه‌ جیهادییه‌كان و ڕێكخراوه‌ تیرۆریستییه‌كان ده‌به‌خشێت توانای خۆیان باشتر بكه‌ن، جگه‌ له‌وه‌ی ده‌توانێت هانی گرووپه‌ جیهادییه‌كان بدات بۆ پڕوپاگه‌نده‌ و كۆكردنه‌وه‌ی پاره‌ و به ‌سه‌ربازگرتنی ئه‌ندامی نوێ‌ و ئه‌نجامدانی هه‌ڵمه‌تی چه‌واشه‌كاری و ڕێكخستنی هێرشه‌كان بیقۆزێته‌وه‌.

٢-به‌رده‌وامبوونی هه‌ڕه‌شه‌ی تیرۆریستی: له‌ ساڵی 1981ه‌وه‌ ژماره‌ی شه‌ڕكه‌ره‌ سه‌له‌فییه‌ جیهادییه‌كان له‌ هه‌ڵكشاندایه‌ تاوه‌كو له‌ ساڵی 2018 گه‌یشته‌ به‌رزترین ئاست، جگه‌ له‌وه‌ی ده‌یان هه‌زار شه‌ڕكه‌ری بیانی له‌ ئه‌ورووپا و ئه‌فریقا و ئاسیا و ئه‌مەریكای باكووره‌وه‌ چوونه‌ته‌ سوریا و عێراق، هه‌ر بۆیه‌ له‌سه‌ر سیاسه‌تداڕێژه‌ران پێویسته‌ قووڵتر له‌و فاكته‌رانه‌ تێبگه‌ن كه‌ هانی ئه‌و گرووپانه‌ی داوه‌ جێپێی خۆیان قایم بكه‌ن و پێویسته‌ هه‌وڵه‌كانی ئه‌مەریكاش به‌ شێوه‌یه‌كی باشتر له‌ چاره‌سه‌ركردنی هانده‌ره‌كانی په‌ڕگیریدا چڕ بكرێنه‌وه‌.
٣-به‌رده‌وامبوونی فاكته‌ره‌ كاریگه‌ره‌‌كان: له‌ پێش هه‌مووشیانه‌وه‌ حكومه‌ته‌ فشه‌ڵه‌ خاوه‌ن دامه‌زراوه‌ لاوازه‌كان، سته‌مه‌ تایه‌فی و ئابوورییه‌كان و چه‌وساندنه‌وه‌ی موسڵمانان له‌ لایه‌ن حكومه‌ته‌ خۆرئاواییه‌كانه‌وه‌.

٤-ستراتیژی نوێی ئه‌مەریكا: ستراتیژی نوێی ئه‌مەریكا كه‌ له‌ قه‌ڵاچۆكردنی تیرۆره‌وه‌ گۆڕاوه‌ بۆ ڕكابه‌ریكردنی زلهێزه‌كانی وه‌ك چین و ڕوسیا، ده‌رفه‌تی هه‌ڵكشان به‌ گرووپه‌ سه‌له‌فییه‌ جیهادییه‌كان له‌ ئه‌فریقا و ئاسیا و خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ده‌به‌خشێت.


سه‌رچاوه: ECSS

# سەلەفی # جیهاد

زۆرترین خوێندراوە


Islamic Studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure