ئیسلامییەکان پشت لە ناوەکەیان دەکەن!

29/08/2019

:: ئیدریس سیوەیلی

هەردوو یەكگرتوو و كۆمەڵی ئیسلامی بە نیازن ئەمساڵ كۆنگرە ببەستن، قسەوباس لەسەر ئەوە دەكرێت كۆنگرە چ گۆڕانكارییەك بەسەر ئەو حزبانەدا دێنێت، ئایا تەنها گوزارشتە لە هەڵبژاردنەوەی سەركردایەتی بۆ چەند ساڵی ئاییندە، یان گۆڕانكاریی ستراتیجی لە بەرنامە و پلانی داهاتوو دەكرێت؟ یەكێك لەو بابەتانەی ئێستا لەناو كادرانی ئەو دوو حزبە جێگەی باسوخواسە لێكردنەوەی پاشگری «ئیسلامیی»ـە لە ناوی حزبەكان، لێرەدا پرسیار ئەوەیە كە پاڵنەر چییە بۆ لێكردنەوەی پاشگری ئیسلامی؟ ئایا ئەم حزبانە ئیسلامین یان مەدەنی؟ بە لێكردنەوەی ئەو پاشگرە چ گۆڕانكارییەك لە بونیاد و دونیابینیی ئەم حزبانە ڕوو دەدات؟

لە (31/5/2019) عەلی باپیر، ئەمیری كۆمەڵی ئیسلامی لە هەژدەیەمین ساڵیادی ڕاگەیاندنی كۆمەڵ پەیامێكی بڵاو كردەوە، لە بەشێكی پەیامەكەی ئاماژەی بە لێكردنەوەی پاشگری ئیسلامیی لە كۆنگرەدا كرد و وتی: «ئەگەر لە ڕابردوودا ئەم كۆمەڵی ئیسلامییەی ئێمە قەتیس كرابێ‌ لەناو بازنەیەكی تەسكدا و خەڵك‌ و جەماوەر لە پەیامەكەی، لەو بەها بەرزانەی كە هەڵیگرتوون، مەحرووم بووبێ ‌‌و دیوار و نێوانمان خرابێتە بەین لەگەڵ خەڵك‌ و جەماوەر، دەبێ‌ ئەو دیوار و نێوانانە هەڵبگرین، ئینجا ئەگەر پاشگری (ئیسلامی) ئەو كۆسپەیە، دەبێ‌ لایبەرین …»، هەرچەندە ئەمە یەكەمجارە بە شێوەیەكی ئاشكرا لە لایەن كەسی یەكەمی ئەو حزبە باس لە پرسێكی لەو شێوە دەكرێت، بەڵام دانپێدانانی ئەمیری كۆمەڵە بەوەی لە ڕابردوودا سنووری كاریان لە چوارچێوەی بازنەیەكی بەرتەسكدا بووە، وەك ئەگەرێكیش ڕەنگە پاشگری ئیسلامی بە ناوی حزبەكەوە كۆسپێكی بەردەم ئەو سنووردارییە بووبێت بۆیە ئەو بە ئاسایی دەزانێت كە پاشگری ئیسلامی لا ببەن، هەرچەند ناوبراو ئەمەی وەكو ئەگەرێك هێشتووەتەوە بۆ كۆنگرەی چوارەمی حزبەكەی كە بڕیارە ئەمساڵ ببەسرێت.
وتەكانی عەلی باپیر، لە لایەن دڵشاد گەرمیانی، ئەندامی پێشووی مەكتەبی سیاسیی كۆمەڵ ڕەخنەی لێ گیرا، گەرمیانی وەك سەركردەیەكی سەلەفیی كۆنەپارێزی ناو كۆمەڵ ئەژمار دەكرێت، بۆچوونەكانی بە لای سەركردە كۆنەپارێز و بەشێك لە ئەندامانی كۆمەڵ جێگەی پەسەندە، گەرمیانی لە لاپەڕەی خۆی لە فەیسبووك لە ژێر ناونیشانی (لادانی پاشگری ئیسلامی هۆکارێکی سەرکەوتن و پێشکەوتنە، یان کردنەوەی دەرگای لادان و دڕینی پەردەی شەرم و شەرع پشتگوێخستنە؟) پەیامێکی بڵاوكردەوە، هەر لە ناونیشانی وتارەكەوە گەرمیانی بە نەفەسێكی ئایینیی كۆنەپارێزانە دەكەوێتە وێزەی بانگەشەكارانی لێكردنەوەی پاشگری ئیسلامی، هەرچەندە ئەو ئاماژە بەوە دەكات كە مەبەستی لەم وتانە عەلی باپیر نییە و لەو بارەوە دەڵێت: «ڕووی قسەکانم لە بەڕێز م.عەلی باپیر نییە، … دۆست و دوژمن ئەو دەناسن، کە پیاوێکی ئیسلامییە و هیچ شتێکی ئیسلامی لا شەرم و پێ عەیب نییە»، ناوبراو لە ناوەڕۆكی وتارەكەی هێرشی تووند دەكاتە سەر یارانی لێكردنەوەی پاشگری ئیسلامی و كرانەوە، بێ ئەوەی ناوی بێنێت باس لە ئەزموونی یەكگرتووی ئیسلامی دەكات و دەڵێت «لایەنی تری ئیسلامی هەبوون، کە سەردەمانێک بە هۆی پابەندی و ئیلتزامی زیاتریان بە دینەوە، هەموو کەس شەرمی لێ دەکردن، سەرمەشقی بانگەواز و نوری هیدایەتی خەڵک و ئومێدی زۆرینەی مسوڵمانان بوون، بەڵام بە داخەوە پاش ئەوەی ڤایرۆسی کرانەوە لێیدان و دەرگای بیشەرعییان لە خۆیان کردەوە و …… کەوتنە ژێر کاریگەریی ئەو خەڵکانەیان (کە ئێستا خەڵکانێکی ئێمە دەیانەوێ چاویان لێ بکەن)، هەستان بە مەبەستی کۆکردنەوەی دەنگ و سەرکەوتن لە هەڵبژاردنەکان، هەڵپەڕکێیان لەسەر شاشەی تەلەفزیۆن کرد، سرودی ئەی ڕەقیب و تێکەڵاوی کوڕ و کچیان حەڵاڵ و پیرۆز کرد، بەوەش لە هەیبەتی خۆیان هێنایە خوار و ڕابردووی خۆیان خستە ژێر پرسیار، دەرئەنجام کورسییەکانیان کەمی کرد، زۆرێک لە خەڵک و جەماوەرە دیندار و دڵسۆزەکانی خۆیان ڕەنجاند.»

هەرچەندە ڕوون نییە تا چەند یەكگرتوو و كۆمەڵ جددین لە لێكردنەوەی پاشگری ئیسلامی لە ناوی حزبەكانیان، بەڵام سەركردە و كادرانی ئەو حزبە قسەی خۆیان لەسەر ئەو پرسە هەیە.

دارا محەمەد ئەمین، ئەندامی پێشووی سەركردایەتیی كۆمەڵ بۆچوونێكی پێچەوانەی دڵشاد گەرمیانی هەیە و دەڵێت: «ئیمە خۆمان ناومان داناوە بۆ حزبە ئیسلامییەكان، ئەمەش زادەى ئيجتهادى مرۆڤە، ئەو ناوانه بۆ سەردەمانێك درووست بوون و زۆر گونجاو بوون، چونكە خەباتی نەتەوەییش لەژێر دروشمی ئایدیادا دەکرا، ئیسلامییەکان و چەپەکان نەتەوەییەكانیش هەڵگری ئایدیای جیاواز بوون، حزب بە ناوی ئیسلامی لەو هەلومەرجەدا زۆر گونجاو بوو، پاشگری ئیسلامی بۆ قۆناغێك پێویست بووە ئیستا بە بۆچونی من پێویست ناکات، لابردنی پاشگری ئیسلامی دەرگا دەكاتەوە بە ڕووی كۆمەڵگەدا کە زۆرینەكەی مسوڵمانن بەڵام لایەنگری عەلمانییەكانن»، ئەو سەركردەیەی پێشووی كۆمەڵ لەم بۆچوونەیدا تەنها نییە، د. فاتیح سەنگاوی، كادری پێشكەوتووی یەكگرتووی ئیسلامی هاوڕایەتی و لەو بارەوە دەڵێت: «دانانی پاشگری ئیسلامی واجبێكی شه‌رعی و فه‌رمانێكی خوایی نییه‌ و بیربۆچوون و ئیجتیهادێكی زه‌مه‌نییه‌ و زیاتریش كاردانه‌وه‌ی واقیع بووه‌، پێشتر پارتی ئایدۆلۆجی درووستبوون و پاشگری ئایدۆلۆجیان هەڵگرت، ئێستا‌ كه‌ ئه‌و پارته‌ ئایدیۆلۆجیانه‌ كه‌متر بوون و ده‌ستیان كردووه‌ به‌ لابردنی پاشگری ئایدیۆلۆجی‌ پارته‌ ئیسلامییه‌كانیش كه‌م كه‌م ئه‌و پاشگره‌یان لا بردووه‌.»

بە بڕوای نازم عەبدوڵڵا، ئەندامی پێشووی مەكتەبی سیاسیی كۆمەڵی ئیسلامی، حزبە ئیسلامییەكان سنووریان بە دەوری خۆیاندا كێشاوە بۆیە دەبێت ئەو سنوورانە لا ببەن و لەو بارەوە دەڵێت: «كاتێك ده‌وترێت فڵان لايه‌نى ئيسلامی هێمايه‌كى تايبه‌ته‌ بۆ جه‌ماوه‌ر و شوێنكه‌وتوانى ئه‌و پارته‌، ته‌نانه‌ت له‌‌به‌ر ئه‌وه‌ى مۆركێكى سياسیى جياوازى پێ دراوه‌ ته‌و‌ژمى سۆفى، يان سه‌له‌فيش ناگرێته‌وه‌، ئێستا جياوازى ده‌كرێت له‌ نێوان مسوڵمان و ئيسلاميدا، مه‌رج نيیە ‌هه‌موو مسوڵمانێك ئيسلامى بێت، ئه‌مه‌ش وایكردووه‌ خه‌ڵكه‌‌كه‌ بڵێن ئێمه ‌مسوڵمانين به‌ڵام ئيسلامی نين، بۆيه‌ لايه‌نه‌ ئيسلاميیه‌كان مادام بزاڤێكى جه‌ماوه‌رين و به‌ پشتيوانیى جه‌ماوه‌ر ململانێ سياسیيه‌كانيان ئه‌كه‌ن، ده‌بێ هه‌موو هێما سووره‌ درووستكراوه‌كانى ده‌ورى خۆيان نه‌هێڵن»، ئەو پێشی وایە، «لێكردنه‌وه‌ى پاشگر ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر پلان و ستراتيج بكرێن كۆمه‌ڵێك ئامانجى گه‌وره‌ ده‌پێكێت، له‌وانه‌ كه‌مكردنه‌وه‌ى هه‌ستياریى نه‌خوازراو، خۆ دانه‌بڕين له‌ خه‌ڵكى، به ‌پسپۆڕیكردنى بانگه‌واز و سياسه‌ت، هه‌روه‌ها حزب له‌ پارتى دەستەبژێره‌وه‌ بكرێت به ‌پارتى هه‌موو خه‌ڵك.»

هەر لە بارەی پاساوی لێكردنەوەی پاشگری ئیسلامی، د.عومەر ئیسماعیل، نووسەر و ڕووناكبیر دەڵێت: «ئەوانەی پێشنیاری لێکردنەوەی پاشگری ئیسلامی لەو دوو پارتە دەکەن پاڵنەر و پاساوەکەیان سنوورداربوونی جەماوەری پارتەکانیانە، وا تێدەگەن لەبەر ئیسلامیبوونیان خەڵک ناچێتە ناو ئەو پارتانە و دەنگیان پێ نادات، پێویستیان بە کرانەوەی زیاترە بە ڕووی خەڵک و جەماوەردا، هێما و ئاماژەی ئەو کرانەوەیەش لێکردنەوەی پاشگری ئیسلامییەکەیە.»

د. ئەحمەد وەرتی، سه‌رۆكی سه‌نته‌ری ئایینده‌ بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ باس لەوە دەكات، كە له‌ مێژووی مسوڵماناندا نه‌ ده‌وڵه‌ت و ویلایه‌ت و میرنشینه‌كان هاتوون پاشگری ئیسلامیان به‌ خۆیانه‌وه‌ لكاندووه‌، نه‌ گرووپ و ڕه‌وته‌كانیش، چونكه‌ لای ئه‌وان جه‌وهه‌ر و ناوه‌ڕۆك مه‌رج بووه‌ نه‌ك ناو، بۆیه‌ بوون و نه‌بوونی بۆ حزب و ڕه‌وته‌ ئیسلامییه‌كان گرفت نییه‌، به‌ قه‌ده‌ر ئه‌وه‌ی ناوه‌ڕۆك گرنگه‌، سەبارەت بە پاساوی لێكردنەوەی پاشگری ئیسلامی وەرتی دەڵێت: «ئه‌وانه‌ی لایه‌نگری لێكردنه‌وه‌ی پاشگری ئیسلامین له ‌ناوی حزبه‌كانیان پێیان وایه‌ پاشگری وا ده‌بێته‌ ڕێگر له‌ به‌رده‌م پیشكه‌وتنی حزبه‌ ئیسلامییه‌كان و نوێبوونه‌وه‌یان و به ‌جه‌ماوه‌ریبوونیان، یان هه‌ندێكی تریان ده‌ڵێن ئه‌م پاشگره‌ ده‌بێته‌ هۆی دابه‌شكردنی كۆمه‌ڵگە بۆ دوو به‌ره‌ی ئیسلامی و عه‌لمانی و دواجار به‌یه‌كدادان و تێكگیران ڕوو ده‌دات و ده‌بێ هه‌ر له‌ ململانێی به‌رده‌وامدا بن.»

بەشێك لە پاساوی لێكردنەوەی پاشگری ئیسلامی لە ناوی حزب كرانەوەی زیاتر و بە جەماوەریبوونە، بانگەشەكارانی دەخوازن ئیسلامییەكان وەك حزبێكی مەدەنی لە هەرێمی كوردستان كار بكەن، پێیان وایە بەوە دەتوانن گۆڕانكاری لە كاری ئیسلامییەكانی كوردستاندا بكەن و جەماوەرێكی زۆرتر لە خۆیان كۆ بكەنەوە و پێگەیان بەهێز بكەن، بە بۆچوونی نازم عەبدوڵڵا، هیچ ناكۆكی نییە لە نێوان ئیسلامیبوون و مەدەنیبوون و لەو بارەوە دەڵێت: «تێكگيران نابينم له ‌نێوان مه‌ده‌نیبوون و ئيسلامیبووندا، ده‌كرێت حزبى ئيسلامى بێت، ئامڕازه‌كانى مه‌ده‌نيه‌ت وه‌كو چه‌سپاندنى پرەنسيپه‌كانى ده‌ستاوده‌ستكردنى ده‌سه‌ڵات و خۆبه‌دوورگرتن له‌ قۆرخكارى و هاوشێوه‌كانى به ‌كار بێنێت.»

د. عومەر ئیسماعیل هەمان بۆچونی هەیە و پێی وایە ناكۆكی و دژیەكی لە نێوان ئیسلامیبوون و مەدەنیبوون نییە، ئەو دەڵێت: «مادام یەكگرتوو و كۆمەڵ بە شێوەیەكی یاسایی كار دەکەن و میكانیزمەكانی كاری مەدەنی بە كار دێنن، ڕەوایەتیی كاركردنیان لەناو كۆمەڵگەی هەرێمی كوردستان لە مۆڵەت و یاساكانی هەرێم وەرگرتووە مەدەنین»، ئەو پێشی وایە، «بە تەنیا لێکردنەوەی پاشگری ئیسلامی نە لە جیهانبینیی خودی پارتەکان و نە لە تێڕوانینی جەماوەر بۆیان هیچ ناگۆڕێت، چونکە ئەوە مێژوویەکە ئەو پارتانە لەژێر ئەم ناوە و بەم شێوەیە کار دەکەن و کەسایەتی و ڕەمزەکانیان وەها ناسراون، گۆڕانکاریی جددی و نوێکردنەوەی ڕاستەقینەی ئەو پارتانە بە گۆڕانکاری لە گوتاری سیاسی و ستراتیجی کارکردن و چەشنی مامەڵەکردن لەگەڵ دەوروبەر دەبێت، بوون و نەبوونی پاشگری ئیسلامی کاریگەرییەکی ئەوتۆی نابێت سەبارەت بە کرانەوە بە سەر هاووڵاتی و ئاسانکاری لە مەرجەکانی ئینتیماکردن.»
د. ئەحمەد وەرتی، بە پێچەوانەی ئەوانەی پێیان وایە لابردنی پاشگری ئیسلامی برەو بە كاری ئەو حزبانە دەدات، بۆچوونی وایە كە ئەگەری زۆرە لابردنی پاشگرەكە بە زیان بۆ ئیسلامییەكان بشکێتەوە و لەو بارەوە دەڵێت: «پێم وا نییه‌ لابردنی پاشگری ئیسلامی هیچ سوودێك به‌ ئیسلامییه‌كان بگه‌یه‌نێت و گۆڕانی گه‌وره‌ درووست بكات، ناتوانن خۆیان له‌ مه‌سه‌له‌ی پابه‌ندییه‌ ئایینییه‌كان ببوێرن، ئه‌مه‌ش به‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ لێكردنه‌وه‌ی پاشگره‌كه‌ ده‌بێته‌ هۆی دڵڕه‌نجانی زۆرێك له‌ ئه‌ندام و لایه‌نگرانی حزبه‌ ئیسلامییه‌كان و قۆستنه‌وه‌ی له‌ لایه‌ن نه‌یارانی حزبی ئیسلامی به‌ تۆمه‌تباركردنیان به‌وه‌ی له‌ دروشمەكانیان پاشگه‌ز بوونه‌ته‌وه‌ و به‌ره‌و عه‌لمانیبوون هه‌نگاو ده‌نێن، هه‌روه‌ك له‌ لایه‌ن به‌شێكی جه‌ماوه‌ره‌ ئیسلامییه‌كه‌ش وا ده‌وترێت.»

بەڵام دارا محەمەد ئەمین، جەخت لەوە دەكاتەوە كە ئەم قۆناغەی كاری ئیسلامییەكان وا دەخوازێ ناوەكە بگۆڕن، پاشگری ئیسلامی زۆرجار دەبێتە كێشە لە جیهانی ئەمڕۆدا کە لە زۆر وڵاتی دنیا بە یاسا قەدەغە كراوە.

د فاتیح سەنگاوی پێشبینی دەكات كۆمەڵ و یەكگرتوو لە كۆنگرەی ئەمساڵدا پاشگری ئیسلامی بهێڵنەوە، هاوكات ئاماژەش بەوە دەكات كە لە ئەگەری لێكردنەوەی پاشگرەكە ئەوە مانای وا نییە شتێكی جادوویی بێت و گۆڕانكاریی گەورە ڕوو بدات، بەڵكوو ئەو وای دەبینێت كە، «دۆخه‌ جۆراوجۆره‌كان له‌ ئێستادا له ‌به‌رژه‌وه‌ندیی ئه‌مان نین و خۆیشیان له ‌ئاست خواست و پێداویستییه‌كانی ئێستادا نین، ئه‌گەرنا ناو ئه‌وه‌نده‌ گرفت نه‌ده‌بوو به‌ڵام ناویش بێ كاریگه‌ری نییه‌، ده‌كرێت ناوه‌كه‌ ئاماژه‌ی كرانه‌وه‌ی زیاتر و له‌خۆگرتنی خه‌ڵكی جۆراوجۆری زیاتری تێدا ببێته‌وه‌، ده‌كرێت هۆكارێك بێت بۆ كاڵتركردنه‌وه‌ی مه‌رجه‌كانی ئه‌ندامێتی له‌ ڕووی هه‌ندێ پابه‌ندێتیی دینییه‌وه.»

 

س: ڕۆژنامەی ئاژانس

# ئیسلامی سیاسی

زۆرترین خوێندراوە


Islamic Studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure