دۆسێ؛ شیعه‌كانى كه‌نداو

03/05/2017

:: بێ نوسەر ناوه‌ندی كوردستان بۆ توێژینه‌وه‌ له‌ ململانێ و قه‌یرانه‌كان
نوسینی : فڕانسوا توال
سه‌رچاوه‌:كتێبی جیۆپۆله‌تیكى شیعه‌.

ئه‌گه‌ر دانیشتوانى ته‌واوى كه‌نداو پێكه‌وه‌ له‌به‌ر چاو بگرین، (70%) یان سه‌ر به‌ ئاینزاى شیعه‌ن، له‌ كه‌ناره‌ عه‌ره‌بی یه‌كانى كه‌نداودا، بوونى ئه‌م دانیشتوانه‌ شیعه‌یه‌ كه‌له‌ ڕووى سیاسی یه‌وه‌ كه‌مینه‌ن بۆته‌ هۆى دروستكردنى كێشه‌ى جۆراوجۆر له‌ ڕووى جوگرافیاى سیاسی یه‌وه‌ بۆ تێكڕاى وڵاته‌كانى كه‌نداو. به‌ پله‌ى یه‌كه‌م بوونى شیعه‌كان له‌ سنوره‌كانى ڕۆژهه‌ڵاتى سعودیه‌ و میرنشینه‌كان بۆته‌ هۆى دروستكردنى پرسی جیۆپۆله‌تیكی له‌ناوخۆدا. له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ئه‌م كه‌مینه‌ ئاینیانه‌ - كه‌ له‌ هه‌مانكاتدا كه‌مینه‌یه‌كى بێ به‌شن - به‌گشتى سه‌ر به‌ پڕۆلیتاریاى شار یاخود دێهاتى ئه‌م ناوچه‌ ده‌وڵه‌مه‌ند به‌نه‌وته‌ن كه‌ بۆ جیهانى ڕۆژئاوا بایه‌خێكى زۆرى هه‌یه‌. له‌ ڕوو یه‌كى دیكه‌وه‌ بوونى ئه‌م كه‌مینانه‌ بۆ ده‌وڵه‌ته‌كانى ئه‌م ناوچه‌یه‌ له‌ ئاستى مه‌ترسی جیۆپۆله‌تیكی ده‌ره‌كی یه‌. ئێران له‌ ژێر ڕابه‌رایه‌تى شۆڕشی ئیسلامى شیعه‌ ئه‌م كه‌مینانه‌ى كردۆته‌ مه‌ترسی یه‌ك بۆ خراپتركردنى ئه‌م گرژییه‌ دێرینه‌یه‌ى كه‌ هه‌یه‌ له‌ نێوان ئێران و سعودیه‌ له‌ لایه‌ك و ئێران و میرنشینه‌كان له‌ لایه‌كى دیكه‌وه‌.
ئاڵۆزى ئه‌م باسه‌ ئه‌و كاته‌ ده‌رده‌كه‌وێت كاتێك كه‌ ده‌بینین ئه‌م كه‌مینانه‌ پێك دێن له‌ دانیشتوانى ڕه‌سه‌نى ئه‌و وڵاتانه‌، ئه‌و وڵاته‌ش كه‌ زیادتر له‌هه‌موان ڕوو به‌ڕووى كێشه‌ بۆته‌وه‌ سعودى یه‌ له‌ ناوچه‌ى (ئحسا) دا.
دانیشتوانى ئه‌م ناوچه‌یه‌ كه‌له‌ سنوره‌كانى كوێته‌وه‌ درێژ ده‌بنه‌وه‌ تا سنورى قه‌ته‌ر له‌ پاشماوه‌كانى ئه‌و شیعانه‌ن كه‌له‌كاتى زنجیره‌ى ئال بویه‌ له‌سه‌ده‌ى دوانزه‌هه‌می زاینی دا هاتنه‌ سه‌ر ئه‌و ئاینه‌. له‌سه‌ده‌ى نوێ دا و پاش هه‌وڵدانێكى زۆرى هۆزه‌ وه‌هابی یه‌كان، ده‌ره‌نجام ناوچه‌ى (ئحسا) له‌ساڵى (1914) دا چووه‌ سه‌ر خاكى سعودیه‌. ئه‌بێت ئه‌وه‌ش بوترێت كه‌به‌شی هه‌ره‌ زۆرى ئه‌مباره‌كانى نه‌وت هه‌ر له‌م ناوچه‌یه‌ دان و (70%)ى هێزى كار له‌م ناوچه‌یه‌ عه‌ره‌به‌ شیعه‌كان پێكى ئه‌هێنن. بوونى ئه‌م دانیشتوانه‌ى شیعه‌ هه‌میشه‌ بۆته‌ مایه‌ى نیگه‌رانى حكومه‌ته‌كه‌ى ڕیاز. ئه‌م ترسه‌ش ته‌نها له‌و ڕووه‌وه‌ نیه‌ كه‌له‌ ساڵى (1979) به‌دواوه‌ ئه‌م دانیشتوانه‌ كه‌وتونه‌ته‌ ژێر كاریگه‌رى پڕوپاگه‌نده‌كانى ئێران كه‌ زۆر جار بۆته‌ هۆى دروست بوونى بارگرژى و نائارامی. ئه‌بێت ئه‌وه‌شى پێزیاد بكه‌ین كه‌ وه‌هابی یه‌كان هه‌میشه‌ خۆیان وه‌ك گرنگترین پارێزه‌رى سونه‌ و ده‌ره‌نجام وه‌ك نه‌یار و ته‌نانه‌ت وه‌ك دوژمنى شیعه‌كان ده‌بیننه‌وه‌. وه‌هابی یه‌كان دواى دروستكردنى یه‌كه‌مین ئیمپراتۆریه‌تى خۆیان له‌سه‌ده‌ى نۆزده‌هه‌م دا هه‌میشه‌ له‌ بیرى وێرانكردنى شوێنى شیعه‌كان بوون له‌ ناوچه‌ كانى باشور. ئه‌م یه‌كه‌م ئیمپراتۆریه‌ته‌ له‌ده‌ره‌نجامى هه‌وڵى هاوبه‌شی تورك و میسیری یه‌كان له‌سه‌رده‌مى (محه‌مه‌د عه‌لى)دا شكستى خوارد. به‌ڵام سعودی یه‌ كاتێك كه‌ زنجیره‌ى وه‌هابی یه‌كان توانیان ته‌واوى ناوچه‌كه‌كانى نێوه‌ندى سعودیه‌ له‌ژێر په‌رچه‌مێك دا كۆبكه‌نه‌وه‌، سعودیه‌ وه‌ك وڵاتێكى سونه‌ى ئاسایی نه‌بووه‌. زنجیرى ئال سعود كه‌ سه‌رپه‌رشتى شوێنه‌ پیرۆزه‌كان ئه‌كات خۆى له‌هه‌مان كاتدا وه‌ك به‌رجه‌سته‌كه‌رى سیاسیانه‌ى سونه‌ بنه‌ماخوازه‌ وه‌هابی یه‌كان ده‌بینێته‌وه‌. به‌م پێ یه‌ بوونى یه‌ك كه‌مینه‌ى شیعه‌ له‌ناو خاكى سعودی یه‌دا كێشه‌یه‌كى له‌وه‌ گه‌وره‌تره‌ كه‌ ته‌نها ژیان بێت له‌گه‌ڵ شیعه‌ ڕافزى یه‌كاندا. له‌ ڕاستى دا كۆمه‌ڵگاى شیعه‌ نه‌ته‌نها وه‌ك ئه‌سپه‌كه‌ى ته‌ڕواده‌ وایه‌ له‌ناو خاكى سعودی یه‌دا، به‌ڵكو هه‌میشه‌ بوونیان وه‌ك جۆرێك له‌ بانگهێشت كردن وایه‌ بۆ ململانێكردن له‌گه‌ڵ سونه‌كاندا.

سعودیه‌و شیعه‌
ده‌سه‌ڵاتدارانى سعودیه‌ش تائاستێك وه‌ك عێراق په‌نایان بردۆته‌ به‌ر سیاسه‌ت گه‌لێكى جۆراوجۆر له‌ كۆنتڕۆڵ و سه‌ركوت كردنه‌وه‌ بیگره‌ تا ده‌گاته‌ ڕاكێشان و تواندنه‌وه‌. ئه‌وان به‌ئاگان له‌و مه‌ترسی یه‌ زۆره‌ى كه‌ شیعه‌كان ده‌توانن دروستى بكه‌ن له‌سه‌ر ئابورى سعودیه‌. سه‌ربارى كۆنتڕۆڵكردنى شیعه‌كان له‌ ناوچه‌ى (ئحسا) هه‌میشه‌ هه‌وڵیان داوه‌ كه‌ ئه‌و دانیشتوانه‌ له‌ شوێنى خۆیان بهێننه‌ ده‌ره‌وه‌ و عه‌ره‌بی سونه‌ له‌ شوێنه‌كانیان نیشته‌جێ بكه‌ن.
كێشه‌یه‌كى دیكه‌ى شیعه‌كان كه‌بۆ سعودى یه‌كانیان دروست كردووه‌ له‌ مه‌راسیمی حه‌ج دایه‌. له‌ ماوه‌ى ده‌ساڵى ڕابوردوودا و له‌نێو سه‌ده‌ها هه‌زار موسوڵمان كه‌ ساڵانه‌ له‌و په‌ڕى جیهانه‌وه‌ دێن بۆ ئه‌نجامدانى مه‌رسیمی حه‌ج و له‌ سعودیه‌ سه‌ردانى شوێنه‌ پیرۆزه‌كان ده‌كه‌ن. سروشتى یه‌ كه‌ هه‌رجاره‌ى ژماره‌یه‌ك له‌ شیعه‌ و به‌ تایبه‌ت شیعه‌كانى ئێران له‌و مه‌راسیمه‌دا بوونیان هه‌بێت. ئه‌م حاجی یه‌ ئێرانی یانه‌ به‌ هۆى ئه‌و بارگرژى یانه‌ى كه‌ ده‌توانن دروستى بكه‌ن هه‌میشه‌ بوونه‌ته‌ مایه‌ى نیگه‌رانى حكومه‌تى سعودیه‌ و هه‌ر له‌به‌ر هه‌مان هۆشه‌ كه‌ حكومه‌تى سعودیه‌ بیست ساڵ له‌مه‌و به‌ر هه‌ڵساوه‌ به‌ ڕوخاندنى دواهه‌مین شوێنه‌روارى پیرۆزى شیعه‌كان. ئه‌و شوێنه‌وارانه‌ى كه‌ كۆنییه‌كه‌یان ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ سه‌ره‌تاكانى سه‌رهه‌ڵدانى ئاینزای شیعه‌. 
له‌ ساڵه‌كانى نێوان هه‌ردوو جه‌نگى جیهانى یه‌وه‌ تا ئێستا ئێران و سعودیه‌ له‌ ناوچه‌ى كه‌نداوى فارس دا له‌به‌رامبه‌ر یه‌كدا قه‌راریان گرتووه‌. ئه‌م ململانێ یه‌ى له‌نێوان دوو هێزى ناوچه‌كه‌دایه‌ نه‌وه‌ك ته‌نها بنه‌ماى ئاینی ناته‌با بگره‌ دژ به‌یه‌كیشیان هه‌یه‌. له‌ ساڵى (1960)ه‌وه‌ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى سعودیه‌ى سونى و ئێرانى شیعه‌ به‌ یه‌كێك له‌ گرنگترین هۆكاره‌كانى ناجێگیرى ئه‌ژمار ئه‌كرێت له‌ ناوچه‌كه‌دا. هاتنه‌ ئاراوه‌ى شۆڕشی ئیسلامى ناكۆكی یه‌ ڕۆشنبیرى و ئاینی و نه‌ته‌وه‌یی و جیۆپۆله‌تیكی یه‌كانى زیادتر كرد. 
له‌ باكورى ناوچه‌ى (ئحسا)ى سعودیه‌ ئه‌میرنشینی كوێت بوونى هه‌یه‌ كه‌یه‌ك له‌سه‌ر چوارى دانیشتوانه‌كه‌ى شیعه‌ن. ئه‌م كه‌سانه‌ش پێك دێن له‌ خه‌ڵكى ناوچه‌كه‌ و ئه‌و كه‌سانه‌ى كه‌له‌ده‌ره‌نجامى گه‌شاوه‌یی ئابورى ئه‌و ناوچه‌یه‌ ڕوویان تێكردووه‌.
شیعه‌كانى كوێت هه‌مان ئه‌و كێشانه‌ بۆ ده‌سه‌ڵات دارانى كوێت دروست ده‌كه‌ن كه‌ ده‌سه‌ڵات دارانى سعودیه‌ به‌ ده‌ستیه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م كه‌مینه‌یه‌ له‌ كوێت خاوه‌ن مافى كۆمه‌ڵایه‌تى و سیاسی خۆیانن. به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا بێدارى شیعه‌كانى ئێران له‌ ساڵى (1979) دا بووه‌ هۆى دروست بوونى نائارامى له‌و وڵاته‌دا. كوێت كه‌ سنورى له‌گه‌ڵ سعودیه‌، عێراق و ئێران دایه‌ له‌ دانیشتوانه‌ شیعه‌كه‌ى خۆى وه‌ك ستونى پێنجه‌م ده‌ڕوانێت.
ئه‌میر نشینی قه‌رته‌ریش كه‌ده‌كه‌وێته‌ باشورى ناوچه‌ى (ئحسا)، حاڵه‌تێكى هاوشێوه‌ى هه‌یه‌ به‌و پێ یه‌ى كه‌ كه‌مینه‌یه‌كى شیعه‌ى هه‌یه‌ كه‌ ڕێژه‌كه‌یان ده‌گاته‌ (20%)ى دانیشتوانه‌كه‌ى. لێره‌ش دا ئه‌م كه‌مینه‌ ئابورى و كۆمه‌ڵایه‌تى یه‌ ئه‌توانن مه‌ترسی دروست بكه‌ن. به‌ڵام هه‌ستیارترین خاڵ له‌باسی په‌یوه‌ندى دار به‌شیعه‌وه‌ ئه‌میر نشینی به‌حره‌ینه‌ كه‌له‌ كه‌نار قه‌ته‌ر دایه‌.(65%)ى دانیشتوانى به‌حره‌ین شیعه‌كان پێكى ئه‌هێنن كه‌ زۆربه‌یان خه‌ڵكى ده‌ره‌وه‌ى شارن. له‌ ڕاستى دا دابه‌شبوونى دانیشتوانى شیعه‌ و سونه‌كان به‌ شێوه‌یه‌كى ڕیژه‌یی گونجاوه‌ له‌گه‌ڵ دابه‌ش بوونى شار نشین و دێهات نشینه‌كاندا و كه‌مینه‌ى سونه‌ى ده‌سه‌ڵات دار و زۆرینه‌ى شیعه‌ى دوور له‌ ده‌سه‌ڵات.

شیعه‌ له‌به‌رحرێنه‌وه‌
به‌ ماوه‌یه‌كى زۆر به‌ر له‌ شۆڕشی ئیسلامى،  ئێران خوازیارى گێڕانه‌وه‌ى ئه‌میر نشینی به‌حره‌ین بوو و به‌رده‌وام ئاهه‌نگى ئێرانى بوونى شیعه‌كانى به‌حره‌ینى لێ ده‌دا. ئه‌م ئێرانى بوونه‌ى به‌حره‌ینیش ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ زنجیره‌ى سه‌فه‌وی یه‌كان ئه‌وكاته‌ى كه‌ ده‌ستیان گرتبوو به‌سه‌ر كه‌ناره‌كانى ئه‌و به‌رى كه‌نداوى فارس دا. به‌ڵام به‌ لێكۆڵینه‌و و ووردبینی كردن ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ وا نی یه‌. دانیشتوانى به‌حره‌ینیش هه‌ر وه‌ك زۆربه‌ى عه‌ره‌به‌ شیعه‌كان كه‌ دانیشتواى كه‌ناره‌كانى كه‌نداوى فارس بوون سه‌رچاوه‌كه‌یان ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌رده‌مى بوونى ئال بویه‌كان یا ده‌وڵه‌ى قڕمتى یه‌ ئیسماعیلی یه‌كان له‌سه‌ده‌ى نۆهه‌م دا. لكاندنى به‌حره‌ین به‌ ئیمپراتۆریه‌تى ئێرانى یه‌وه‌ له‌ ڕاستى دا ئاینزای شیعه‌ى تێدا به‌هێز تر كرد. به‌ پێچه‌وانه‌ى لێدوانى ئێرانى یه‌كان ، سه‌فه‌وى یه‌كان ئاینزای شیعه‌یان نه‌هێنایه‌ ئه‌م ناوچه‌یه‌، به‌ڵكو دانیشتوانى ئه‌م ناوچه‌یه‌ به‌ر له‌ده‌سه‌ڵاتى سه‌فه‌وى یه‌كان شیعه‌ بوون. به‌هه‌ر حاڵ گه‌ر باس له‌ سه‌رچاوه‌ى شیعه‌ له‌م ناوچه‌یه‌شدا نه‌كه‌ین ، ئێران هه‌میشه‌ به‌حره‌ینی به‌یه‌كێك له‌ پارێزگاكانى خۆى داناوه‌.
له‌كاتى ده‌سه‌ڵاتى (محمد ڕه‌زا شا) دا، ئێران ئه‌و په‌ڕى هه‌وڵى خۆى دا تا ڕێگرى بكات له‌ لكاندنى ئه‌میر نشینی به‌حره‌ین به‌ ئیماراته‌وه‌. له‌ حاڵى حازردا زۆربه‌ى شیعه‌كانى به‌حره‌ین له‌ ڕووى كۆمه‌ڵایه‌تى و ئاینی یه‌وه‌ له‌ دۆخێكى زۆر نائارامدان و له‌ پێناو كۆنتڕۆڵ كردن و جڵه‌و كردنى نائارامی یه‌كان ، به‌حره‌ین زیادتر له‌هه‌ر وڵاتێكى دیكه‌ پشت به‌ هاوسێى خۆى واته‌ سعودیه‌ به‌ستووه‌. به‌ڵام سه‌ركوت كردن ته‌نها ڕێگه‌ چاره‌یه‌كى كورت مه‌ودایه‌. ئه‌بێت چاوه‌ڕوانى ئه‌وه‌ بین و بزانین ئه‌گه‌ر زۆرینه‌ى شیعه‌ به‌م شێوه‌یه‌ له‌ده‌سه‌ڵات دوور بن، له‌كۆتاییدا چی ڕوو ده‌دات؟
له‌ به‌شی باشوردا ئیمارات بوونى هه‌یه‌ كه‌ نزیكه‌ى (16%)ى دانیشتوانه‌كه‌ى شیعه‌ن. زۆربه‌ى ئه‌م شیعانه‌ له‌ ئه‌میر نشینی دوبه‌ى نیشته‌جێن. ئه‌م نێوه‌ند گه‌راییه‌ له‌ گرنگترین ئه‌میر نشینی نه‌وتى ئه‌و فدراسیۆنه‌دا له‌ ڕاستى دا هه‌مان ئه‌و كێشانه‌ى دروست كردووه‌ كه‌ له‌ ئه‌میر نشینه‌كانى دیكه‌دا هه‌یه‌ به‌تایبه‌ت كه‌ ئێران هه‌روه‌ك به‌حره‌ین خاوه‌ن هه‌ژمونێكى تایبه‌ته‌.به‌م شێوه‌یه‌ ئه‌توانین بگه‌ینه‌ ئه‌و ده‌ره‌نجامه‌ى كه‌ ناوچه‌ى كه‌نداوى فارس له‌ ڕووى جوگرافیاى ئاینی یه‌وه‌ به‌ گشتى له‌ سه‌ر ئاینزای شیعه‌یه‌ و ئه‌بێت ئه‌وه‌ش بوترێت كه‌له‌ ناوچه‌یه‌ك دا كه‌له‌ خۆگرى زۆرترین ئه‌مبارى نه‌وته‌ له‌ خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست دا ئه‌م ڕێكه‌وته‌ مێژووییه‌ ناتوانێت بێ كاریگه‌ر نه‌بێت.
ئێمه‌ پێشتر باسمان له‌وه‌ كرد كه‌ عه‌ره‌به‌ شیعه‌كان هه‌میشه‌ له‌ ڕووى سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تى یه‌وه‌ بێ به‌شكراو بوون و ده‌ركه‌وتنه‌وه‌ى به‌هێزى شیعه‌ له‌ ئێران هیوایه‌كى نوێى به‌خشی به‌شیعه‌كان و ده‌ره‌نجام نیگه‌رانى یه‌كى زۆریشی له‌ لاى ده‌وڵه‌ته‌ جیاوازه‌كانى ناوچه‌كه‌ دروست كرد. به‌ڵام ئه‌گه‌ر پێمان وابێت كه‌سه‌رجه‌م شیعه‌ دوانزه‌ ئیمامیه‌كانى ناوچه‌كه‌ تابورى پێنجه‌مى تارانن ئه‌وه‌ تیڕوانینێكى ساده‌یه‌ بۆ باسه‌كه‌. نابێت ئه‌وه‌ له‌یاد بكه‌ین كه‌ ئه‌و شیعانه‌ به‌ پله‌ى یه‌كه‌م عه‌ره‌بن، ئه‌گه‌ر چی ژماره‌یه‌كى كه‌م لێیان ڕه‌چه‌ڵه‌كێكى ئێرانى هه‌یه‌. عه‌ره‌ب بوونى ئه‌و شیعانه‌ به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان تێگه‌یشتن له‌ ناسنامه‌كه‌یانى ئاڵۆز تر كردووه‌.
لێره‌دا ئه‌م پرسیاره‌ دێته‌ پێشه‌وه‌ كه‌ ئایا بۆ ئه‌م كۆمه‌ڵه‌یه‌ ئایین ئه‌وه‌نده‌ له‌ پێشه‌وه‌یه‌ كه‌ هۆكار بێت بۆ ئه‌وه‌ى ڕوو له‌ نیشتمانه‌ تازه‌كه‌یان بكه‌ن كه‌ ئێرانى ئایه‌توڵاكان به‌رجه‌سته‌كه‌رى ئه‌و نیشتمانه‌ نوێ یه‌ن؟ یاخود به‌ پله‌ى یه‌كه‌م عه‌ره‌بن و باوه‌ڕیان به‌ شێوه‌یه‌كى دیكه‌ له‌ ئیسلام هه‌یه‌؟ وه‌ڵام دانه‌وه‌ى ئه‌م پرسیاره‌ په‌یوه‌ندى هه‌یه‌ به‌سه‌ركه‌وتن یا به‌ شكستى سیاسه‌تى شیعه‌گرایی ئێران. به‌ڵام ئه‌م قه‌یرانه‌ى ناسنامه‌ى شیعه‌كانى كه‌نداوى فارس ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ هۆكارى دیكه‌ كه‌ بنه‌مایه‌كى ئاینی نیه‌ به‌ڵكو له‌ده‌ره‌نجامى به‌شدارى نه‌كردنى كۆمه‌ڵایتى و سیاسی شیعه‌كانه‌وه‌ دێت له‌و كۆمه‌ڵگایانه‌ى كه‌ زۆرینه‌یان سونه‌ن. ئه‌م كه‌یسه‌ یه‌كێك نی یه‌ له‌ كه‌یسه‌ زانستى یه‌كانى نێوان ڕۆژهه‌ڵات ناسه‌كان، سه‌قامگیری و ئاسایشى یه‌كێك له‌ گرنگترین ناوچه‌كانى جیهان به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ چاره‌سه‌ر كردنى ئه‌م كه‌یسه‌وه‌.لێره‌ به‌دواوه‌ هێزه‌ گه‌وره‌كانى ئابورى بۆ به‌ده‌ست هێنانى ئامانجه‌ گه‌وره‌كانیان، هه‌روه‌ها وڵاته‌ به‌كار هێنه‌ره‌كان و كۆمپانیا گه‌وره‌كانى نه‌وت ئه‌بێت دیارده‌ى شیعه‌ به‌ ته‌واوى شێوه‌كانى یه‌وه‌ له‌به‌ر چاو بگرن.هه‌روه‌ها ئه‌و وڵاتانه‌ى كه‌ ڕاسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ ئه‌م كێشه‌یه‌دا ده‌ست و په‌نجه‌ نه‌رم ئه‌كه‌ن نابێت له‌ درێژ ماوه‌دا ته‌نها به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر سیاسه‌تى سه‌ركوتكارانه‌یان له‌به‌رامبه‌ر كه‌مینه‌یه‌كى جێگه‌ى گوماندا.
ئاینده‌ى سیاسی تاران هه‌رچی یه‌ك بێت ، هه‌ر یه‌ك له‌ كه‌مینه‌كانى شیعه‌ كه‌له‌ ژێر ڕووكه‌ش و توێژه‌كانى خاكى نه‌وتى جێگه‌یان گرتووه‌ وه‌ك دڕكێك وان له‌ ناو چاوى زلهێزه‌ نه‌وتى یه‌كاندا. شیعه‌ عه‌ره‌به‌كانى كه‌نداوى فارس واته‌ له‌ سنوره‌كانى عێراقه‌وه‌ تا سنوره‌كانى عومان، له‌ یه‌ك كاتدا چه‌ند كێشه‌یه‌كى گه‌وره‌یان دروست كردووه‌: هاوسه‌نگى ئاینی له‌ نێوان كۆمه‌ڵگاكاندا، بێ به‌شكردنى كۆمه‌ڵایه‌تى و خراپ سوود وه‌رگرتنى ئێران له‌ خواسته‌كانیان، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر خواسته‌كانى عه‌ره‌به‌ شیعه‌كانى كه‌نداوى فارس له‌ كه‌یسی ئێران جیا بكرێته‌وه‌، هێشتا هه‌ر هۆكارێكى كاریگه‌رن بۆ له‌به‌ر یه‌ك هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌ نوێ و بێجوڵه‌ و ئیفلیجانه‌ كه‌ هه‌ڵقوڵینى نه‌وت له‌ماوه‌ى ئه‌م چه‌ند ساڵه‌دا فڕێى داونه‌ته‌ ناو سه‌رده‌مى نوێ وه‌.
ئایا نه‌وت ئه‌توانێت كێشه‌ى شیعه‌كان چاره‌سه‌ر بكات ، یاخود به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ خوێ ئه‌كات به‌ برینه‌ كۆنه‌كاندا؟ وه‌ڵامى ئه‌م مه‌ته‌ڵه‌ بێگومان په‌یوه‌ندى هه‌یه‌ به‌ ڕۆڵى ئه‌و لایه‌نانه‌ى كه‌له‌ ناوچه‌كه‌دا هه‌ن و دواجار به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ چۆنیه‌تى مامه‌ڵه‌كردنى سه‌رجه‌م لایه‌نه‌ جیۆپۆله‌تیكی یه‌كانى خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندى له‌ ناوچه‌كه‌دا.

زۆرترین خوێندراوە


political studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure