چۆن فاكته‌رى ئاو كاریگه‌ریى ده‌كاته‌ سه‌ر خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست؟

14/03/2018

:: بێ نوسەر ناوه‌ندی كوردستان بۆ توێژینه‌وه‌ له‌ململانێ و قه‌یرانه‌كان
سه‌رچاوه‌: ناوه‌ندى المستقبل بۆ توێژینه‌وه‌ و دیراساتى پێشكه‌وتوو

له‌ماوه‌ى حه‌وت ساڵى رابردوودا، قه‌یرانى ئاو له‌نێو هه‌ندێك له‌ ده‌وڵه‌تانى ناوچه‌كه‌دا ئاڵۆزتر بووه‌، به‌جۆرێك كه‌ كه‌میى ئاو له‌ئێستادا ره‌هه‌ند و مه‌ترسى سیاسیى له‌پشته‌وه‌یه‌. له‌سایه‌ى ئه‌و ناسه‌قامگیرییه‌ هه‌رێمایه‌تیه‌شى له‌پاش هه‌ڵگیرسانى جه‌نگه‌ ناوخۆییه‌كان و بارگرژییه‌ سیاسییه‌كانه‌وه‌ هاتۆته‌ئاراوه‌، قه‌یرانه‌كه‌ سه‌ختتر بووه‌، به‌تایبه‌ت له‌كاتێكدا كه‌ داخوازى له‌سه‌ر ئاو زیادیكردووه‌، هه‌روه‌ها رێژه‌ى گه‌شه‌كردنى دانیشتووان و به‌هه‌ده‌ردانى ئاو رووى له‌ به‌رزبوونه‌وه‌ كردووه‌، هاوكات سه‌رچاوه‌كانى ئاو نوێ ناكرێنه‌وه‌ و رێژه‌ى باران بارین رووى له‌ داكشان و پله‌كانى گه‌رماش رووى له‌ هه‌ڵكشان كردووه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ نه‌بوونى خزمه‌تگوزارى پاككردنه‌وه‌ى ئاو و نه‌گه‌یشتنى ئاوى پاك له‌ شاره‌ قه‌ره‌باڵغه‌كاندا، كه‌ ئه‌وه‌ش وا ده‌كات مرۆڤ دووچارى مه‌ترسیى بڵاوبوونه‌وه‌ى ئه‌و نه‌خۆشیانه‌ ببێته‌وه‌ كه‌ له‌ڕێگاى ئاوه‌وه‌ ده‌گوێزرێنه‌وه‌.  
راپۆرته‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كانیش باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ زیاتر له‌ 60%ـى دانیشتووانى خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست له‌ ناوچه‌ى "فشارى ئاویى" به‌رز یاخود زۆر به‌رزدا ده‌ژین، ئه‌ویش به‌به‌راورد به‌ ئاسته‌ مام ناوه‌نده‌كه‌ى له‌ جیهاندا كه‌ ده‌گاته‌ نزیكه‌ى 35%. هاوكات زیاتر له‌ 60%ـى سه‌رچاوه‌ ئاوییه‌كانى ناوچه‌كه‌ش له‌ ده‌ره‌وه‌ى سنووره‌ نیشتمانییه‌كانه‌وه‌ هه‌ڵده‌قوڵێن، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ نه‌بوونى تێڕوانینى هاوبه‌ش له‌نێوان وه‌زاره‌ته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان به‌ دۆسیه‌ى ئاو، جا وه‌زاره‌تى ده‌ره‌وه‌ بێت یاخود سه‌رچاوه‌ ئاوییه‌كان یان كشتوكاڵ یان ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ و نیشته‌جێكردن یان شاره‌وانى، كه‌ ئه‌وه‌ش هاوشانه‌ له‌گه‌ڵ نه‌بوونى داهاتى ئاویى و گلدانه‌وه‌یه‌كى ستراتیژیى پارێزراو. 
كاریگه‌رییه‌كانى پشێویى: 
وێڕاى ئه‌وه‌ى قه‌یرانى كه‌میى ئاو له‌ ده‌وڵه‌تانى ناوچه‌كه‌دا تازه‌ نییه‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ زیادبوونى سه‌رچاوه‌كانى هه‌ڕه‌شه‌ى ئه‌منیدا ئه‌ویش رووى له‌زیادبوون كردووه‌، هه‌ڕه‌شه‌كانیش خۆیان له‌ هه‌ڵكشانى مه‌ترسى رێكخراوه‌ تێرۆریستى و میلیشیا چه‌كداره‌كان و به‌رده‌وامبوونى ده‌ستوه‌ردانه‌ ده‌ره‌كییه‌كان له‌ كاروبارى ناوخۆیى ده‌وڵه‌تانى عه‌ره‌بیدا ده‌بیننه‌وه‌، كه‌ ئه‌وه‌ش مه‌ترسیى زیاترى به‌سه‌ر ئاودا سه‌پاندووه‌، هه‌ربۆیه‌ ئه‌میندارى گشتیى كۆمكارى عه‌ره‌بى "ئه‌حمه‌د ئه‌بولغه‌یت" له‌ وتاره‌كه‌یدا له‌به‌رده‌م خولى هه‌شته‌مى ئه‌نجوومه‌نى وه‌زیرانى عه‌ره‌بى بۆ ئاو، كه‌ له‌ 26ـى تشرینى یه‌كه‌مى 2016 له‌ باره‌گاى ئه‌میندارێتى گشتى كۆمكاره‌كه‌ سازكرا، هۆشداریدا سه‌باره‌ت به‌ مه‌ترسى كه‌میى ئاو له‌ ناوچه‌ى عه‌ره‌بى. 
هاوكات "ئه‌بولغه‌یت" له‌میانى پێشكه‌شكردنى وته‌كانى له‌ كۆڕبه‌ندى چواره‌مى عه‌ره‌بى بۆ ئاودا، كه‌ قاهیره‌ له‌ 26ـى تشرینى دووه‌مى 2017 وه‌ك گه‌وره‌ترین كۆڕبه‌ندى هه‌رێمایه‌تى بۆ ئاو له‌ژێر ناونیشانى "هاوبه‌شیكردن له‌ ئاو....به‌شداریكردن له‌ چاره‌نووس" میواندارى كرد، ئاماژه‌ى به‌وه‌دا كه‌: كه‌مبوونه‌وه‌ى ئاو كێشه‌یه‌كه‌ كه‌ پاڵ به‌ ده‌وڵه‌تانى عه‌ره‌بییه‌وه‌ ده‌نێت به‌دواى چاره‌سه‌ردا بگه‌ڕێن بۆى، به‌وپێیه‌ى دانیشتووانى ناوچه‌ى عه‌ره‌بى 5%ـى دانیشتووانى جیهان پێكده‌هێنن و له‌ به‌رامبه‌ریشدا ته‌نها 1%ـى قه‌باره‌ى ئاوى سازگاریان له‌ جیهاندا ده‌ستده‌كه‌وێت، هه‌ربۆیه‌ ئه‌و بێ ئاوییه‌ى رووى له‌ ناوچه‌ى عه‌ره‌بى كردووه‌، له‌ماوه‌ى 900 ساڵى رابردوودا به‌ خراپترین بێ ئاویى داده‌نرێت. 
هه‌روه‌ها له‌درێژه‌ى قسه‌كانیدا باسى له‌وه‌كرد "زۆرێك له‌ ده‌وڵه‌تانى عه‌ره‌بى به‌هۆى ئه‌و تێرۆره‌ى به‌رۆكى ناوچه‌كه‌ى گرتووه‌، له‌ژێر گوشارى ناوخۆییدان"، له‌وباره‌یه‌شه‌وه‌ ئاماژه‌ى به‌وه‌دا كه‌ "ژماره‌ى دانیشتووانى لوبنان چوار ملیۆن هاووڵاتییه‌، له‌هه‌مان كاتدا میواندارى دوو ملیۆن په‌نابه‌ریش ده‌كات، كه‌ ئه‌وه‌ش شه‌كه‌تى كردووه‌، چونكه‌ خزمه‌تگوزارى پێشكه‌ش خه‌ڵكانێك ده‌كات كه‌ ره‌گه‌زنامه‌ى ئه‌و وڵاته‌یان نییه‌"، قه‌یرانى ئاوى لوبنان – یش به‌ته‌نها له‌ ئاستى به‌رزى به‌كارهێنان و به‌هه‌ده‌ردانى زۆردا كورت نابێته‌وه‌، به‌ڵكو په‌یوه‌ندیى به‌و پیسبوونى ئاویشه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌ماوه‌ى دووساڵى رابردوودا رووى له‌ زیادبوون كردووه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ سه‌رهه‌ڵدانى فاكته‌رێكى سه‌ره‌كیى له‌ ناوچه‌كه‌ كه‌ ئه‌ویش خۆى له‌ پێشوازیكردن له‌ په‌نابه‌رانى سوریدا ده‌بینێته‌وه‌. 
ره‌هه‌نده‌كانى كاریگه‌ریى "گۆڕانى ئاویى"ش به‌م دواییانه‌ له‌سه‌ر كارلێكه‌كانى خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست زیادیان كردووه‌، كه‌ ئه‌م خاڵانه‌ى خواره‌وه‌ روونیان ده‌كه‌نه‌وه‌: 
1.به‌ئامانجگرتنى سه‌ربازیى وێستگه‌كانى ئاو: له‌ 07ـى شوباتى ئه‌مساڵ هێزه‌ سه‌ربازییه‌كانى توركیا یه‌كێكیان له‌و وێستگه‌ سه‌ره‌كییانه‌ى ئاو بۆردومانكرد كه‌ خزمه‌ت به‌ دانیشتووان و ئاواره‌كانى ناوچه‌ى عه‌فرین له‌ باكوورى سوریا ده‌كات، ئه‌وه‌ش له‌چوارچێوه‌ى ئه‌و هه‌ڵمه‌ته‌ ئاسمانى و وشكانییه‌ى له‌ مانگى كانونى دووه‌مه‌وه‌ دژ به‌ یه‌كینه‌كانى پاراستنى گه‌ل به‌رپاى كردووه‌، كه‌ ئه‌نقه‌ره‌ به‌ رێكخراوێكى تێرۆریستى هه‌ژمارى ده‌كات و پێى وایه‌ درێژكراوه‌ى پارتى كرێكارانى كوردستانه‌. 
سه‌ربارى ئه‌وه‌شى توركیا نكوڵى له‌و كاره‌ ده‌كات، به‌ڵام چه‌ندین راپۆرت جه‌خت له‌وه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ بۆردومانى توركى ده‌ست له‌ فه‌رمانگه‌ خزمه‌تگوزارییه‌كانى ناوچه‌ى عه‌فرین – یش ناپارێزێت، كه‌ وێستگه‌ى ئاوه‌كه‌ نزیكه‌ى 9 كیلۆمه‌تر لێوه‌ى دووره‌، به‌وپێیه‌ى ئه‌نقه‌ره‌ دركى به‌ كاریگه‌ریى بنچینه‌یى فاكته‌رى ئاو كردووه‌ له‌و شه‌ڕه‌دا. هاوكات رژێمى ئه‌سه‌د – یش هه‌ندێك وێستگه‌ى ئاوى له‌و وێستگانه‌ به‌ئامانجگرتووه‌ كه‌ پێشتر له‌ژێر كۆنترۆڵى ئۆپۆزسیۆنى چه‌كداردا بوون، به‌ڕاده‌یه‌ك كه‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان ئه‌و كاره‌ى به‌ "تاوانى جه‌نگ" ناوزه‌ندكرد. 
2.كه‌میى ئاستى ئاوى هاتوو له‌ڕێگاى رووباره‌كان له‌ وڵاتانى دراوسێوه‌: ئه‌و بابه‌ته‌ى له‌ 06ـى شوباتى ئه‌مساڵدا وه‌زاره‌تى كشتوكاڵى عێراقى له‌زارى بریكارى هونه‌ریى وه‌زاره‌ته‌كه‌ "مه‌هدى زه‌مه‌د ئه‌لقه‌یسى"یه‌وه‌ ئاماژه‌ى پێدا، به‌جۆرێك كه‌ سه‌ربارى ئه‌و بێ بارانییه‌ى چه‌ندین ده‌یه‌یه‌ وڵات هاوشێوه‌كه‌ى به‌خۆیه‌وه‌ نه‌بینیوه‌، كه‌میى ئاستى ئاوى هاتوو له‌ وڵاتانى دراوسێوه‌ زیانى گه‌وره‌ى به‌ كه‌رتى كشتوكاڵى گه‌یاندووه‌، به‌وپێیه‌ى عێراق هه‌ندێك به‌روبومى كشتوكاڵیى وه‌ك: گه‌نم و جۆ و برنج به‌ڕێژه‌ى 20% تا 30% له‌ده‌ستداوه‌. 
ئه‌وه‌ش پاڵى به‌ وه‌زاره‌تى كشتوكاڵى عێراقییه‌وه‌ ناوه‌ ژماره‌یه‌ك رێوشوێن بۆ زیادكردنى به‌رهه‌مى خۆراكى و به‌كارهێنانى تاكنیكى نوێ بۆ گه‌یاندنى ئاو به‌ زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كان بگرێته‌به‌ر، كه‌ ده‌كرێت به‌هۆیانه‌وه‌ زیانه‌ نه‌رێنییه‌كان كه‌متر ببنه‌وه‌. هاوكات په‌رله‌مانى عێراقیش له‌ داهاتوویه‌كى نزیكدا دانیشتنێكى تایبه‌ت به‌ گفتوگۆكردن له‌باره‌ى رێگاچاره‌كانى كێشه‌ى كه‌میى ئاو و یه‌كخستنى تێڕوانینى هه‌ردوو وه‌زاره‌تى ده‌ره‌وه‌ و سه‌رچاوه‌ ئاوییه‌كان له‌سه‌ر سه‌رۆكایه‌تیكردنى لیژنه‌یه‌كى دانووستانكار له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تانى دیكه‌ ساز ده‌كات، به‌وپێیه‌ى 70%ـى ئاوى عێراق له‌ ده‌ره‌وه‌ى وڵاته‌وه‌ دێت. 
لاى خۆیشیه‌وه‌ توركیا هه‌ندێك به‌نداوى دروستكردووه‌ كه‌ بۆته‌ هۆى كه‌مبوونه‌وه‌ى ئاستى ئاوى هاتوو بۆ عێراق، هه‌ربۆیه‌ ئه‌ندامى لیژنه‌ى كشتوكاڵ و ئاو له‌ په‌رله‌مانى عێراق "مه‌نسوڕ ئه‌لبعێجى" له‌ 01ـى كانونى یه‌كه‌مى 2017 جه‌ختى كرده‌وه‌ له‌وه‌ى "دروستكردنى به‌نداو و گلدانه‌وه‌ى ئاو له‌لایه‌ن توركیاوه‌ به‌شێوه‌یه‌كى به‌رچاو رێژه‌ى ئه‌و ئاوه‌ى كه‌مكردۆته‌وه‌ كه‌ دێته‌ نێو عێراق، به‌جۆرێك كه‌ بۆته‌ هۆى كه‌مبوونه‌وه‌ى به‌روبومى كشتوكاڵى و به‌گشتى كاریگه‌ریى كردۆته‌ سه‌ر زه‌وییه‌كانمان". 
3.كه‌میى ئاوى پاك: ئه‌ویش له‌ئه‌نجامى نه‌بوونى سووته‌مه‌نى پێویست بۆ به‌گه‌ڕخستنى وێستگه‌كانى ئاو، به‌جۆرێك كه‌ به‌پێى خه‌مڵاندنه‌كانى لیژنه‌ى نێوده‌وڵه‌تى خاچى سور بێت له‌ 21ـى كانونى یه‌كه‌مى 2017، زیاتر له‌ 80%ـى دانیشتووانى یه‌مه‌ن له‌دواى كۆنترۆڵكردنى ناوچه‌یه‌كى به‌رفراوانى وڵاته‌كه‌یان له‌لایه‌ن حوسییه‌كانه‌وه‌، به‌ده‌ست قه‌یرانى مرۆیى جۆراوجۆره‌وه‌ ده‌ناڵێنن، دیارترینیان خۆى له‌ كه‌میى ئاودا ده‌بینێته‌وه‌. 
به‌وپێیه‌ى به‌هۆى كه‌میى سووته‌مه‌نى یاخود زیادبوونى نرخه‌كه‌یه‌وه‌، وێستگه‌كانى دابه‌شكردنى ئاو په‌كیان كه‌وتووه‌، كه‌ ئه‌وه‌ش بۆته‌ هۆى خراپبوونى چاودێرى ته‌ندروستى و بڵاوبوونه‌وه‌ى نه‌خۆشى كۆلێرا. له‌وچوارچێوه‌یه‌شدا رێكخراوى ته‌ندروستى جیهانى 2219 حاڵه‌تى مردنى له‌دواى بڵاوبوونه‌وه‌ى په‌تاى كۆلێرا له‌ مانگى نیسانى 2017ه‌وه‌ تاوه‌كو مانگى كانونى یه‌كه‌مى هه‌مان ساڵ تۆماركردووه‌، منداڵانیش نزیكه‌ى سێ یه‌كى ئه‌و حاڵه‌تانه‌ پێكده‌هێنن. 
لاى خۆیشیه‌وه‌ به‌ڕێوه‌به‌رى یونسێف له‌ ناوچه‌ى خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست و باكوورى ئه‌فریقا "خه‌یره‌ت كابالارى" له‌ 19ـى كانونى یه‌كه‌مى 2017 رایگه‌یاند: كه‌میى سووته‌مه‌نى له‌ یه‌مه‌ن قه‌یرانى ئاو و ته‌ندروستى قووڵتر ده‌كاته‌وه‌، به‌تایبه‌ت كه‌ منداڵانى یه‌مه‌ن به‌سه‌ختترین كاتدا تێپه‌ڕ ده‌بن، به‌وپێیه‌ى به‌ده‌ست توندوتیژى و به‌دخۆراكى و بڵاوبوونه‌وه‌ى نه‌خۆشیه‌وه‌ ده‌ناڵێنن، به‌ سكچوونى قورس و كۆلێرا – شه‌وه‌، هاوكات ئاماژه‌ى به‌وه‌دا كه‌: سێ یه‌كى یه‌مه‌نییه‌كان، ئه‌وانه‌ى له‌ هه‌ژاریدا ده‌ژین، تواناى ده‌سته‌به‌ركردنى تێچووى ئاوى پاكیان نییه‌. 
4.داخستنى هێڵه‌كانى دابه‌شكردنى ئاو: كه‌ به‌پێى وته‌بێژى ده‌زگاى ئیداره‌دانى رووبارى ده‌ستكردى لیبیا "ته‌وفیق ئه‌لشوێهدى" بێت، له‌ 28ـى تشرینى دووه‌مى 2017 رایگه‌یاند كه‌ لایه‌نگرانى سه‌رۆكى پێشوو "موعه‌ممه‌ر قه‌زافى" دابه‌شكردنى ئاویان له‌ پایته‌خت و چه‌ند شارێكى دیكه‌ بڕیوه‌. 
ئامانج له‌و كاره‌ش دروستكردنى فشار بوو له‌لایه‌ن لایه‌نگرانى رژێمى "قه‌زافى"یه‌وه‌ بۆ ئازادكردنى سه‌ركرده‌ى گروپێكى چه‌كدار به‌ناوى (مه‌بروك ئیحنێش)، كه‌ له‌لایه‌ن "هێزى به‌رپه‌رچدانه‌وه‌"ى هاوپه‌یمان له‌گه‌ڵ حكومه‌تى ویفاقى نیشتمانییه‌وه‌ به‌مه‌به‌ستى سه‌پاندنى ده‌سه‌ڵاتى خۆى له‌ خۆرئاواى لیبیا رفێندرابوو، جگه‌ له‌وه‌ى لایه‌نگرانى "ئیحنێش" چه‌ندین هه‌ڕه‌شه‌ى وه‌ك به‌ئامانجگرتنى هێڵه‌كانى گواستنه‌وه‌ى سووته‌مه‌نى و غاز – یشیان ئاڕاسته‌كرد، كه‌ ره‌نگه‌ ئه‌وه‌ش لاوازیى حكومه‌تى ویفاقى نیشتمانى ده‌ربخات له‌ئاست كۆنترۆڵكردنى مه‌یدانیدا. 
5.له‌ده‌ستدانى كۆنترۆڵى رێكخراوه‌ تێرۆریستییه‌كان به‌سه‌ر وێستگه‌كانى دابه‌شكردنى ئاوه‌وه‌: هێزه‌كانى حكومه‌تى سوریا له‌ مانگى ئادارى 2017دا سه‌ركه‌وتوو بوون له‌ كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ى یه‌كێك له‌ وێستگه‌ سه‌ره‌كییه‌كانى دابه‌شكردنى ئاو له‌ناو حه‌ڵه‌بدا، كه‌ پێشتر له‌لایه‌ن رێكخراوى داعشه‌وه‌ ده‌ستى به‌سه‌ردا گیرابوو، دواى كۆنترۆڵكردنه‌وه‌شى ئاوى وێستگه‌كه‌ به‌ردرایه‌وه‌ بۆ نێو تانكییه‌ سه‌ره‌كییه‌كانى شاره‌كه‌، سه‌ربارى كه‌وتنه‌وه‌گه‌ڕى هه‌ندێك له‌ په‌مپه‌كانى ئاویش، به‌ڵام له‌ئێستادا ئاو به‌شى هه‌موو گه‌ڕه‌كه‌كان ناكات و پێویستى به‌ كاتێكى زیاتر هه‌یه‌ تا بچێته‌وه‌ دۆخى رابردووى، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ زیان گه‌یشتن به‌ كۆگاكانى وێستگه‌كه‌ له‌ڕێگاى دزیكردن و ئه‌سته‌مبوونى هاورده‌كردنى ئامێر و كه‌ره‌سته‌ى پێویست به‌هۆى سه‌پاندنى سزا نێوده‌وڵه‌تییه‌كانى سه‌ر سوریا و به‌رزبوونه‌وه‌ى نرخى ئاوى كانزایى له‌دواى بڕینى ئاوى نیشتمانییه‌وه‌، كه‌ ئه‌وه‌ش خۆى له‌خۆیدا به‌رده‌وامبوونى جه‌نگه‌ به‌جۆرێكى دیكه‌. 
به‌كورتى، گرفته‌ ئاوییه‌كانى ئێستا ئه‌و سنووره‌ ته‌قلیدییه‌ دێرینانه‌یان تێپه‌ڕاندووه‌ كه‌ به‌هۆى كه‌میى ئاوه‌وه‌ ده‌سه‌پێنران، به‌وپێیه‌ى پێشبینى ده‌كرێت زۆرێك له‌ پارێزگاكانى سوریا و عێراق له‌سایه‌ى به‌رده‌وامبوونى ململانێكانه‌وه‌ به‌ده‌ست نیمچه‌پچڕاندنى هه‌میشه‌یى ئاوه‌وه‌ بناڵێنن. جگه‌ له‌وه‌ى پێده‌چێت له‌داهاتوودا له‌سه‌ر ئاستى نیشتمانى و له‌نێوان ناوچه‌ ئیدارى و كۆمه‌ڵگا ناوخۆیى و خێڵه‌كاندا كێشمه‌كێشمى ئاو هه‌ڵبگیرسێت، به‌وپێیه‌ى شاره‌كانى باشوورى عێراق به‌ده‌ست كه‌میى ئاو و وشكبوونى رووباره‌كانه‌وه‌ ده‌ناڵێنن، به‌جۆرێك كه‌ به‌هۆى ئه‌و زیاده‌ڕۆییانه‌ى له‌ پشكى هه‌ندێكیان له‌ ئاودا ده‌كرێت، ناكۆكى له‌نێوان ئیداره‌ى پارێزگاكاندا سه‌ریهه‌ڵداوه‌. 
قه‌یرانى ئاوى یه‌مه‌ن – یش هاوكاته‌ له‌گه‌ڵ به‌رده‌وامیى یاخیبوونى حوسییه‌كان له‌ شه‌رعیه‌تى ده‌ستوور و نه‌بوونى ئیداره‌یه‌كى هاوبه‌ش بۆ سه‌رچاوه‌كانى ئاو. تادێت قه‌یرانى ئاو له‌ ئوردون و لوبنان – یش به‌هۆى لێشاوى په‌نابه‌رانى سورییه‌وه‌ كه‌ڵه‌كه‌تر ده‌بێت، به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ وا ده‌خوازێت له‌برى چاوه‌ڕوانكردنى ئه‌و بارگژرییانه‌ى به‌هۆى قه‌یرانى ئاوه‌وه‌ دێنه‌ ئاراوه‌، رێوشوێنى پێویست بۆ به‌هێزكردنى ئاسایشى ئاو بگیرێته‌به‌ر و ده‌ست بكرێت به‌ هه‌نگاونانى راسته‌قینه‌ به‌ئاڕاسته‌ى گۆڕینى شێوازه‌كانى به‌كارهێنانى ئاو له‌ڕێگاى بڵاوكردنه‌وه‌ى هۆشیاریى نوێوه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ دووباره‌ به‌كارهێنانه‌وه‌ى ئاو و چاككردنه‌وه‌ى ژێرخانى ئاویى و جێگیركردنى ئه‌و فاكته‌ره‌ له‌ پلانى نۆژه‌نكردنه‌وه‌ى ده‌وڵه‌ته‌ كاولبووه‌كان له‌ قۆناغى دواى چاره‌سه‌ركردنى ململانێكاندا، تاوه‌كو ئاو ببێته‌ سه‌رچاوه‌ى ره‌خساندنى ده‌رفه‌ت نه‌وه‌ك سه‌رچاوه‌ى مه‌ترسى. 

زۆرترین خوێندراوە


political studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure