ئه‌گه‌ره‌كانی گه‌یشتن به‌ سه‌قامگیری له‌ رۆژئاوای كوردستان

15/09/2018

:: بێ نوسەر
ناوه‌ندی كوردستان بۆ توێژینه‌وه‌ له‌ململانی و قه‌یرانه‌كان
سه‌رچاوه‌: گرووپی قه‌یرانه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان
ئاماده‌كردنی: فه‌رهاد حه‌سه‌ن

به‌شێكی گه‌وره‌ی باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا له‌ چه‌ند ساڵی جه‌نگی ناوخۆیی ئه‌و وڵاته‌ به‌دووربووه‌، به‌ڵام له‌كاتی پاشه‌كشێی هێزه‌ سه‌ربازییه‌كانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌و ناوچه‌یه‌ كێ بڕكێی توند هه‌یه‌ له‌سه‌ر كۆنترۆڵكردنی له‌لایه‌ن گرووپه‌ جیاوازه‌كانه‌وه‌. هه‌ریه‌ك له‌ واشنتۆن و مۆسكۆ پێویسته‌ هاوكاری هاوپه‌یمانه‌كانی خۆیان بكه‌ن بۆ گه‌شتنه‌ رێككه‌وتنێك بۆ لامه‌ركه‌زیه‌تی ئیداری بۆ ئه‌و ناوچه‌یه‌.
-دۆناڵد ترامپ له‌ ئازاری 2018ه‌ نیه‌تی خۆی بۆ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا و هه‌ڵپه‌ساردنی پاڵپشتی دارایی پێویست بۆ ده‌سته‌به‌ركردنی سه‌قامگیری ناوچه‌كه‌ ئاشكراكرد. هه‌رچه‌نده‌ گه‌وره‌ ڕاوێژكاره‌كانی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و وڵاته‌ بۆچوونی جیاوازیان هه‌بوو، به‌ڵام ئه‌م بۆچوونه‌ دژبه‌یه‌كانه‌ی واشنتۆن  بووه‌ته‌ هۆی زیادبوونی نادڵنیایی بۆ ئه‌و ره‌وشه‌ توندوتیژه‌ی كه‌هه‌یه‌.
-ئه‌و بۆچوونه‌ی كه‌ باس له‌وه‌ده‌كات كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا به‌ر بۆ هێزه‌ كێبڕكێكاره‌كانی سوریا چۆڵده‌كات، به‌تایبه‌ت ئه‌و هێزانه‌ له‌ ململانێی قووڵدان بۆ ئامانجی خۆیان. ئه‌و هێزانه‌ش بریتین له‌ شه‌ڕڤانانی یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل (یه‌په‌گه‌) كه‌ له‌لایه‌ن ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكاوه‌ پشتیوانی ده‌كرێن، ڕژێمی به‌شار ئه‌سه‌د كه‌ له‌لایه‌ن هاوپه‌یمانه‌كانیه‌وه‌ پاڵپشتی ده‌كرێت، و توركیا. بۆیه‌ به‌بێ بوونی رێككه‌وتنی پێشوه‌خت ئه‌گه‌ری توندبوونی ئه‌و ململانێیانه‌ زیاتر ده‌بێت.

-پێویسته‌ چی بكرێت؟ 
باشترین بژارده‌ بۆ خۆبه‌دوورگرتن له‌ فه‌وزا و ناسه‌قامگیری له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا له‌ڕێگه‌ی لامه‌زكه‌زیه‌ته‌وه‌ ده‌بێت كه‌ له‌نێوان یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل، دیمه‌شق و ئه‌نقه‌ره‌ گفتوگۆی له‌سه‌ر بكرێت به‌ هاوكاری هه‌ریه‌ك له‌ واشنتۆن و مۆسكۆ.

پووخته‌یه‌ك
جه‌نگ له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا پێده‌نێته‌ قۆناغێكی تازه‌وه‌، به‌تایبه‌تی كاتێك هێرشه‌كانی دژ به‌ رێكخراوی داعش به‌ره‌و كۆتایی ده‌چێت، هاوكات ململانێكانی نێوان هێزه‌ ده‌ره‌كییه‌كان گه‌رمتر ده‌بێت، به‌دیاریكراوی كاتێك به‌شار ئه‌سه‌د هه‌وڵی كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی ناوچه‌كانی سوریا ده‌دات بۆ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خۆی. له‌ماوه‌ی حه‌وت ساڵی ڕابردوو ئه‌م ناوچه‌یه‌ ئارامترین ناوچه‌ی سوریا بووه‌، به‌ڵام واده‌ر ده‌كه‌وێت ئه‌و ناوچه‌یه‌ له‌به‌رده‌م ئاگری جه‌نگدا بێت كاتێك كه‌ ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا هه‌ره‌شه‌ی كشانه‌وه‌ی هێزه‌ سه‌ربازییه‌كانی ده‌كات له‌و ناوچه‌یه‌ و هێزه‌ ناوخۆییه‌كان كێ بڕكێ ده‌كه‌ن له‌سه‌ر كۆنترۆڵكردنی. بۆیه‌ باشترین بژارده‌ بۆ دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ هه‌ڵگیرسانی ئاگری جه‌نگ بریتیه‌له‌ رێككه‌وتن له‌سه‌ر حكومڕانیه‌كی لامه‌ركه‌زی له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا، كه‌ له‌ئێستادا له‌لایه‌ن وڵاتانی دراوسێ به‌تایبه‌ت توركیا وه‌ك مه‌ترسییه‌كی ئه‌منی ته‌ماشا ده‌كرێت. پێویسته‌ هه‌ریه‌ك له‌ واشنتۆن و مۆسكۆ هاوكاری هێزه‌ لایه‌نگره‌كانی خۆیان بكه‌ن بۆ گه‌شتن به‌رێككه‌وتن له‌سه‌ر ئه‌وناوچه‌یه‌ به‌ر له‌ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان.
هێرشه‌كانی دژ به‌ رێكخراوی داعش له‌ 2014ه‌وه‌ بووه‌ته‌ هۆی گۆڕانكاری جۆراوجۆر له‌ هاوسه‌نگی جیۆپۆڵه‌تیكی له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا. شه‌رڤانانی یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل به‌ پشتیوانی هێزه‌كانی ئه‌مریكا زۆربه‌ی ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی داعشیان له‌ رۆژهه‌ڵاتی رووباری فورات كۆنترۆڵكردووه‌. له‌ده‌ره‌نجام یه‌په‌گه‌ كه‌ هێزێكی نزیكه‌ له‌ پارتی كرێكارانی كوردستان له‌ئێستادا نزیكه‌ی 30%ی خاكی سوریای كۆنترۆڵكردووه‌ له‌ناویاندا ناوچه‌ی ده‌وڵه‌مه‌ند به‌ نه‌وت هه‌یه‌ كه‌ زۆربه‌یان له‌ ناوچه‌ سنورییه‌كانی توركیا یه‌ و به‌شێكی دانیشتوانی عه‌ره‌بن. له‌ ساڵی 2015ه‌وه‌ ده‌ستكه‌وته‌كانی یه‌په‌گه‌ بووه‌ته‌ هۆی ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازی توركیا، سه‌ره‌تای ده‌ستێوه‌ردانه‌كانیش به‌ هێرشكردن بوو دژی رێكخراوی داعش له‌ ناوچه‌ سنورییه‌كان كه‌ تێكه‌ڵ بوو له‌گه‌ڵ ناوچه‌كانی ژێركۆنترۆڵی یه‌په‌گه‌، هه‌روه‌ها سه‌ره‌تای ئه‌م ساڵ توركیا له‌ باكووری رۆژئاوا هێرشی سه‌ربازی دژی یه‌په‌گه‌ له‌ عه‌فرین ئه‌نجامدا و شاره‌كه‌ی داگیركرد. ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا رژێمی ئه‌سه‌د به‌هاوكاری رووسیا و ئێران ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی داعشی له‌ رۆژئاوای ڕووباری فورات گه‌مارۆداوه‌. 
له‌ شانۆی ململانێی گه‌مكاره‌ ده‌ره‌كییه‌كان له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا، مانه‌وه‌ی ئه‌مریكا له‌ناوچه‌كه‌ كارێكی گرنگه‌، چونكه‌ له‌لایه‌ك ئه‌بێته‌ هۆی دابینكردنی سه‌قامگیری بۆ ئه‌و ناوچه‌یه‌، چونكه‌ هاوكاره‌ له‌ گه‌رانه‌وه‌ی خزمه‌تگوزارییه‌ بنه‌ره‌تیه‌كان بۆ ئه‌و ناوچانه‌ی له‌ ده‌ستی داعش ده‌رهێنراون، له‌لایه‌كی تره‌وه‌ ره‌دعی ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازی توركیا و پێشره‌وی سه‌ربازی ڕژێمی به‌شار ئه‌سه‌د ده‌كات. هاوكات مانه‌وه‌ی واشنتۆن ئه‌بێته‌ هۆی هێنانه‌ ئارای گۆڕانكاری له‌و ناوچه‌یه‌ چونكه‌ په‌یامه‌كانی ئه‌مریكا ده‌رباره‌ی كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی زۆر ناڕوونه‌، پشت به‌و رۆژه‌ ده‌به‌ستێت كه‌ كێ قسه‌ ده‌كات! ئیداره‌ی دۆناڵد ترامپ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ ده‌یه‌وێت به‌زووترین كات سوریا جێ بهێڵێت یان له‌ سوریا ده‌مێنێته‌وه‌ به‌بێ بوونی ئامانجێكی دیاریكراو، جگه‌له‌وه‌ی یان تا ئه‌وكاته‌ی ئێران به‌شێوه‌یه‌كی دراماتیكی پلانه‌ هه‌رێمییه‌كانی كه‌م ده‌كاته‌وه‌.
سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ مانه‌وه‌ی راسته‌وخۆی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ سوریا وه‌ك میكانیزمێك دژی ئێران، ره‌نگه‌ ببێته‌ هۆی هاندانی ئه‌و وڵاته‌ بۆ پشتیوانی كردنی هێرشی گرووپه‌ چه‌كداره‌كان وه‌ك فشارێك بۆ كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكا، هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ی له‌ عێراق له‌ ڕابردوودا ئه‌نجامیدا. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا جێهێشتنی سوریا به‌خێرایی ڕه‌نگه‌ ببێته‌ هۆی هه‌ڵگیرسانی جه‌نگێكی نوێ له‌ باكوری رۆژهه‌ڵاتی سوریا به‌ تایبه‌ت له‌نێوان ئه‌نقه‌ره‌ و دیمه‌شق و تاران و میلشیا نزیكه‌كانی ئه‌و هێزانه‌ له‌گه‌ڵ یه‌په‌گه‌ به‌مه‌به‌ستی كۆنترۆڵكردنی ناوچه‌ی جوگرافی زیاتر له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا. ده‌ره‌نجام ئه‌مه‌ش ئه‌بێته‌ هۆی ناسه‌قامگیرییه‌ك كه‌ تێچووی زۆر ده‌خاته‌ سه‌ر ئه‌كته‌ره‌ ناوخۆیی و ده‌ره‌كییه‌كان و ڕێگه‌ خۆشده‌كات بۆ داعش و گرووپه‌ جیهادییه‌كان بۆ رێكخستنه‌وه‌ی خۆیان.
"یه‌په‌گه‌ جه‌خت له‌سه‌ر هه‌مواركردنه‌وه‌ی ده‌ستوریی ده‌كات كه‌ ئۆتۆنۆمییه‌كی گه‌وره‌ ببه‌خشێت به‌ناوچه‌كانی باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا."
به‌شێك له‌ به‌رپرسانی فه‌رمی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا ده‌خوازن گفتوگۆكانی ئه‌م دواییه‌ی نێوان دیمه‌شق و یه‌په‌گه‌ (ئه‌نجومه‌نی سوریای دیموكرات) ببێته‌ هۆی سڕینه‌وه‌ی ناسه‌قامگیری و توندوتیژیه‌ی كه‌ دوای كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا چاوه‌ڕوانده‌كرێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كۆمه‌ڵێك هۆكار پێشنیاری ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ ئه‌و ده‌ره‌نجامه‌ چاوه‌ڕونكراو نیه‌ به‌تایبه‌ت له‌ ڕه‌وشی ئێستای سوریا.
تایبه‌ت به‌و پرسیاره‌ جه‌وهه‌رییه‌ی كه‌ پێویسته‌ كێ و چۆن باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا ئیداره‌ بكرێت، كه‌لێنێكی گه‌وره‌ هه‌یه‌ له‌ نێوان خواستی كه‌می یه‌په‌گه‌ بۆ قبوڵكردنی تموحی گه‌وره‌ی دیمه‌شق له‌ به‌رێوه‌بردنی ئه‌و ناوچانه‌. یه‌په‌گه‌ جه‌خت له‌سه‌ر هه‌مواری ده‌ستوری ده‌كاته‌وه‌ بۆ پێدانی ئه‌ندازه‌یه‌كی به‌رچاو له‌ ئۆتۆنۆمی به‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا، له‌ناویدا به‌رپرسیارێتی ئه‌منی ناوخۆیی. به‌ڵام حكومه‌تی سوریا نه‌یشاردۆته‌وه‌ كه‌ ده‌یه‌وێت ته‌واوی كۆنترۆڵی خۆی به‌ به‌رپرسیارێتی ئه‌منیه‌وه‌ بگه‌رێنێته‌وه‌ بۆ ناوچه‌كه‌. بۆیه‌ دیمه‌شق ئاماده‌یی تێدایه‌ كه‌ گفتوگۆی چاكسازییه‌كی كه‌م بكات، به‌ڵام هه‌رگیز ئاماده‌ نییه‌ ئه‌و ئۆتۆنۆمی یه‌ ناوخۆییه‌ بدات به‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا كه‌ یه‌په‌گه‌ داوای ده‌كات. 
دووه‌م، دیمه‌شق له‌و بڕوایه‌دایه‌ كه‌ كات له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وه‌، ئه‌وه‌ش به‌هۆی سه‌ركه‌وتنه‌ سه‌ربازییه‌كانی ئه‌م دواییه‌ی ڕژێمی سوریا و بڕیاری ناوه‌خته‌ و بێ مه‌رجی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا بۆ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی له‌ ناوچه‌كه‌. ئه‌مه‌ش وایكردووه‌ كه‌ چانسی زیاتر هه‌بێت بۆ سه‌پاندنی ته‌واوی داواكاریی لایه‌نه‌كان له‌ڕێگه‌ی هێزی سه‌ربازییه‌وه‌ نه‌ك له‌رێگه‌ی گفتوگۆ و سازشی گه‌وره‌ بۆ یه‌كتر. بۆیه‌ لای خۆیه‌وه‌ یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل – یه‌په‌گه‌ – جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ به‌رگری له‌ خۆی و ناوچه‌كانی ده‌كات دژی هێرشه‌كانی رژێمی سوریا و هاوشێوه‌ی گرووپه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی تر خۆی و ناوچه‌كانی ڕاده‌ست ناكات. له‌ هه‌مان كاتدا هێشتا جێگه‌ی گه‌شبینیه‌ كه‌ له‌ ئه‌گه‌ری روودانی پێكدادان له‌نێوان رژێمی سوریا و یه‌په‌گه‌، واشنتۆن هه‌ڵوێستی خۆی له‌به‌رژه‌وه‌ندی یه‌په‌گه‌ بگۆڕێت. 
سێیه‌م، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌گه‌ر هه‌ریه‌ك له‌ یه‌په‌گه‌ و دیمه‌شق بگه‌نه‌ رێككه‌وتن له‌سه‌ر داهاتووی ئه‌و ناوچه‌یه‌، به‌ڵام هێشتا توركیا ره‌نگه‌ كۆمه‌ڵێك پاساوی هه‌بێت بۆ ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازی له‌ ئه‌گه‌ری كشانه‌وه‌ی خێرای هێزه‌كانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا. ئه‌نقه‌ره‌ به‌توندی ئه‌و بارودۆخه‌ی ئێستای باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا ره‌تده‌كاته‌وه‌، به‌ڵام هاوكات ده‌ێه‌وێت خۆی به‌ووربگرێت له‌ دوو سیناریۆ، ئه‌وانیش:
1- رێككه‌وتنی یه‌په‌گه‌ – دیمه‌شق كه‌ ئه‌بێته‌ هۆی هێشتنه‌وه‌ی یه‌په‌گه‌ كه‌ هێزێكی نزیكه‌ له‌ په‌كه‌كه‌ له‌ ژێر ئاڵای ده‌وڵه‌تی سوریا.
2- هه‌روه‌ها پێشڕه‌وی سه‌ربازی له‌لایه‌ن دیمه‌شق و هاوپه‌یمانه‌كانی كه‌ ئه‌بێته‌ هۆی زیادبوونی هه‌ژموونی میلشیا شیعه‌كانی نزیك له‌ ئێران له‌سه‌ر سنوره‌كانی باشووری توركیا. 
له‌ڕووی تیۆرییه‌وه‌، پاش كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كه‌ هه‌ژموون و كاریگه‌ری ڕووسیا زیاد ده‌بێت، ئه‌مه‌ش ئه‌كرێت ببێته‌ ره‌دعێك بۆ دووباره‌كردنه‌وه‌ی ئۆپه‌راسیۆنی سه‌ربازی هاوشێوه‌ی عه‌فرین له‌لایه‌ن توركیاوه‌، هه‌روه‌ك له‌ڕووی كردارییه‌وه‌ بینرا كه‌ كشانه‌وه‌ی سه‌ربازی مۆسكۆ له‌هه‌ندێك ناوچه‌كانی عه‌رفرین رێگه‌خۆشكه‌ربوو بۆ هێرشی به‌رفراوانی ئه‌نقه‌ره‌. 
به‌كورتی، كۆتایهاتنی بوونی ئه‌مریكا له‌ناوچه‌كه‌ كه‌ وه‌ك به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی ئه‌جیندای ئێران هه‌ژمارده‌كرێت مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌یه‌، چونكه‌ كشانه‌وه‌ی بێ مه‌رج له‌و ناوچانه‌ هانده‌ره‌ی ململانێ و كێ بڕكێی شێتگیرانه‌ ده‌بێت بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا. هه‌ردوو سیناریۆكه‌ (كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا یان كێبڕكێ له‌سه‌ر كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی ئه‌و ناوچانه‌) ئه‌بێته‌هۆی مه‌ترسی و باجی قورس بۆ هه‌موو لایه‌نه‌كان.
بۆیه‌ دڵنیاترین رێگه‌ بۆ گه‌شتن به‌ ده‌ره‌نجامێكی باش به‌ر له‌ كشانه‌وه‌ی هه‌نگاو به‌ هه‌نگاو و بێمه‌رجی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ریه‌ك له‌ یه‌په‌گه‌ و دیمه‌شق بگه‌نه‌ ڕێككه‌وتن له‌سه‌ر حكومڕانیه‌كی لامه‌ركه‌زی بۆ ئه‌و ناوچانه‌ كه‌ جێگه‌ی چاوپۆشی ئه‌نقه‌ره‌یه‌. ئه‌شێت ئه‌م رێككه‌وتنه‌ به‌شێوازێك بێت كه‌ تیایدا:
-گه‌ڕانه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌تی سوریا بۆ سه‌ر ناوچه‌ سنورییه‌كانی باكووری تێدا جێ بكرێته‌وه‌.
-هاوكات به‌شێك له‌ صلاحیاتی ئه‌منی ناوخۆی له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا بگوازرێته‌وه‌ بۆ هێزه‌كانی یه‌په‌گه‌ كه‌ له‌ئێستادا مماره‌سه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ناوخۆی ده‌كه‌ن له‌و ناوچانه‌.
-هه‌روه‌ها یه‌كخستنه‌وه‌ی فه‌رمی ئه‌و هێزانه‌ له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی سوریا ئاماژه‌ پێ بكرێت.
-ده‌زگا و دامه‌زراوه‌ مه‌ده‌نییه‌ ئیدارییه‌كانی ده‌وڵه‌تیش بۆ ناوچه‌كه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌.
به‌گشتی پێدانی هه‌ندێك گه‌ره‌نتی له‌ وڵاتانی زلهێزی وه‌ك ئه‌مریكا و رووسیا یارمه‌تیده‌رده‌بێت له‌ گه‌شتن له‌ لێكتێگه‌شتنی هاوبه‌ش و رێگرتن له‌ هه‌ڵگیرسانی توندوتیژی و جه‌نگی نوێ. هه‌روه‌ها، به‌شداری بنیادنه‌رانه‌ی واشنتۆن پێویستیه‌كی گرنگه‌ بۆ هاندانی یه‌په‌گه‌ بۆ گرتنه‌به‌ری هه‌نگاوی زیاتر بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی نیگه‌رانیه‌كانی ئه‌نقه‌ره‌ كه‌ دواجار مه‌ترسی ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازی ئه‌و وڵاته‌ له‌ سوریا كه‌م ده‌كاته‌وه‌.

پێشه‌كی
له‌ماوه‌ی نێوان 2015 – 2018ه‌ حزبی یه‌كێتی دیموكراتی (په‌یه‌ده‌) و باڵه‌ سه‌ربازیه‌كه‌ی یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل – یه‌په‌گه‌ – ناوچه‌كانی ژێر كۆنترۆڵی خۆیان فراوان كرد كه‌ په‌لیهاویشت بۆ ئه‌و ناوچانه‌ی كه‌ دانیشتیوانی عه‌ره‌بن، به‌هاوكاری هێزی ئاسمانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا بۆ یه‌په‌گه‌ كه‌ سه‌ركردایه‌تی هێزه‌كانی سوریای دیموكرات ده‌كات ئه‌و هێزه‌ توانی زۆربه‌ی ناوچه‌كانی ژێر كۆنترۆڵی داعش رزگار بكات له‌ناویدا كێڵگه‌ نه‌وتیه‌ گرنگه‌كان و شاره‌كانی مه‌نبه‌ج و ته‌به‌ق له‌ رۆژئاوای رووباری فورات. ئه‌مه‌ش وه‌ڵامدانه‌وه‌ی نه‌یاره‌كانی یه‌په‌گه‌ی به‌دوادا هات، به‌جۆرێك توركیا دوو ئۆپراسیۆنی سه‌ربازی له‌ باكووری سوریا به‌ هاوكاری گرووپه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی ئه‌و وڵاته‌ ئه‌نجامدا: یه‌كێك دژی داعش له‌ 2016ه‌ به‌مه‌به‌ستی رێگرتن له‌ یه‌په‌گه‌ بۆ به‌ستنه‌وه‌ی باكووری رۆژهه‌ڵاتی به‌ باكووری رۆژئاوای ناوچه‌كه‌، ئه‌ویتریان هێرشی سه‌ربازی توركیا بوو بۆ سه‌ر عه‌فرین له‌ سه‌ره‌تای 2018ه‌ كه‌ بووه‌ هۆی دره‌كردنی یه‌په‌گه‌ له‌و شاره‌ و سه‌پاندنی ده‌سه‌ڵاتی توركیا به‌سه‌ریدا. هه‌روه‌ها لای خۆیه‌وه‌ رژێمی سوریا ئۆپراسیۆنه‌كانی دژی داعش به‌هاوكاری رووسیا و ئێران و میلشیاكان چڕكرده‌وه‌ و توانی به‌شێك له‌ ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی داعش له‌ رۆژائاوای رووباری فورات كۆنترۆڵ بكاته‌وه‌.
ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی یه‌په‌گه‌ ناوچه‌یه‌كی فراوان به‌ڵام به‌رده‌وام مه‌ترسی و هه‌ڕه‌شه‌ی له‌سه‌ره‌، هاوشێوه‌ی له‌ده‌ستدانی عه‌فرین. بوونی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كه‌ هۆكاربووه‌ بۆ ڕه‌دع كردنی ئه‌نقه‌ره‌ و دیمه‌شق له‌ هێرشكردنه‌ سه‌ر ئه‌و ناوچانه‌. به‌ڵام كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكییه‌كان دوای كۆتایهاتنی جه‌نگی دژ به‌داعش ده‌رخه‌ری نادڵنیایی زیاتره‌ ده‌رباره‌ی داهاتووی ناوچه‌كانی په‌یه‌ده‌. 
ئه‌م ڕاپۆرته‌ هه‌وڵێكی شیكارییه‌ له‌سه‌ر ململانێكانی باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا و ئاماژه‌ده‌كات به‌ مه‌ترسی زیادبوونی توندوتیژی و ململانێكان و خستنه‌ڕووی چه‌ندین پێشنیار بۆ دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ جه‌نگ و پێكدادان. 

قۆناغی ناسه‌قامگیری
ا- سیاسه‌تی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ پێش و دوای ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ی ترامپ رایگه‌یاند، له‌ ڕووداوێكی چاوه‌ڕواننه‌كراودا له‌ گووتارێك له‌ 30ی ئازاری 2018ه‌ سه‌رۆكی ئه‌مریكا ئاشكرای كرد كه‌ وڵاته‌كه‌ی زۆر به‌زووی سوریا جێده‌هێڵێت، دواتر له‌ كۆبوونه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ ستافی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ی وڵاته‌كه‌ی به‌ر له‌ دوو مانگ جه‌ختی له‌سه‌ر جێهێشتنی هێزه‌كانی وڵاته‌كه‌ی كرد له‌ سوریا، به‌ڵام به‌شێك له‌ ڕاوێژكاره‌كانی ئه‌و بڕیاره‌یان پێ باش نیه‌، ئه‌م بۆچوونه‌ دژ به‌یه‌كه‌ له‌ ئیداره‌ی ئه‌مریكا بووه‌ته‌ هۆی دروستكردنی نادڵنیایی.
1- هاوسه‌نگی ئه‌وله‌ویه‌ت:
له‌ گووتاری وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا ریكس تیله‌رسۆن له‌ 17ی ینایری 2018ه‌ جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كرده‌وه‌ كه‌ سیاسه‌تی وڵاته‌كه‌ی بریتیه‌ له‌ مانه‌وه‌ له‌و ناوچانه‌ی كه‌ كورده‌كان به‌ سه‌ركردایه‌تی هێزه‌كانی سوریای دیموكرات له‌ باكوور و رۆژهه‌ڵاتی سوریا له‌ ده‌ستی داعش رزگارییان كردووه‌. ئامانجی سه‌ره‌كی مانه‌وه‌ی ئه‌مریكا بریتی بوو به‌رده‌وامی ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی دژ به‌ داعش و سه‌قامگیركردنی ئه‌و ناوچه‌یه‌ و رێگرتن له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی جیهادیسته‌كان بۆ ئه‌و ناوچانه‌. بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش هه‌ستا به‌ مه‌شق و ڕاهێنان به‌ هێزه‌ لۆكاڵییه‌كان و پێشكه‌شكردنی هاوكاری و هه‌ماهه‌نگی له‌ دابینكردنی خزمه‌تگوزاری و هاوكاری له‌گه‌ڵ حكومه‌ته‌ لۆكاڵییه‌كان. ئه‌م سیاسه‌ته‌ش پێویستی ره‌خساندنی سیاسه‌تی راگوزاری هه‌یه‌ له‌ سوریا و له‌ناویدا دوورخستنه‌وه‌ی به‌شار ئه‌سه‌د له‌ ده‌سه‌ڵات و سنورداركردنی هه‌ژموونی ئێران له‌و وڵاته‌.
سیاسه‌ته‌كانی ئیداره‌ی ئه‌مریكا بووه‌ته‌ هۆی ئاڵۆزكردنی ره‌وشه‌كه‌ و نیگه‌رانی وڵاتانی توركیا و میحوه‌ری لایه‌نگری رژێمی ئه‌سه‌د. به‌دیاریكراوی به‌هۆی پشتیوانی هێزه‌كانی سوریای دیموكرات كه‌ له‌لایه‌ن یه‌په‌گه‌ – وه‌ سه‌ركردایه‌تی ده‌كرێت كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی به‌هێزی له‌گه‌ڵ پارتی كرێكارانی كوردستان هه‌یه‌ كه‌ ساڵانێكه‌ له‌ جه‌نگی ناوخۆییدایه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌نقه‌ره‌ و له‌لایه‌ن به‌شێك له‌وڵاتانی ئه‌وروپا و توركیا و ئه‌مریكاوه‌ وه‌ك گرووپی تیرۆریستی ناسێنراوه‌. بۆیه‌ ئه‌نقه‌ره‌ چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ بوو دوای كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی ره‌ققه‌ و ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی داعش، ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا هاوكارییه‌كانی بۆ هێزه‌كانی سوریای دیموكرات كۆتای پێ بهێنێت. هه‌رچی دیمه‌شق و وڵاتانی پشتیوانی وه‌ك رووسیا و ئێرانه‌، بوونی سه‌ربازی ئه‌مریكا له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا وه‌ك هه‌ره‌شه‌ی ستراتیجی ده‌بینن، كه‌ مه‌به‌ست لێی لابردنی به‌شار ئه‌سه‌د و ئیحتواكردنی هه‌ژموونی ئێران له‌و وڵاته‌.
بۆیه‌ ته‌نها سێ رۆژ دوای لێدوانه‌كه‌ی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا له‌ یه‌نایه‌ری 2018ه‌، ئه‌نقه‌ره‌ هێرشی سه‌ربازی بۆ سه‌ر عه‌فرین ده‌ست پێكرد كه‌ هه‌ریه‌ك له‌ رووسیا و توركیا وه‌ك ده‌ره‌نجامی سیاسه‌ته‌كانی ئه‌مریكا خوێندنه‌وه‌ی بۆ ده‌كه‌ن.
دوای داگیركردنی عه‌فرین، ئه‌نقه‌ره‌ فشاری زیاتری خستۆته‌سه‌ر ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌رێگه‌ی هه‌ڕه‌شه‌كردن به‌ فراوانكردنی ئۆپراسیۆنه‌ سه‌ربازییه‌كانی بۆ داگیركردنی شاری مه‌نبه‌ج، كه‌ به‌هاوكاری هێزه‌كانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌لایه‌ن هێزه‌كانی سوریای دیموكراته‌وه‌ له‌ ده‌ستی داعش له‌ 2016ه‌ رزگاركرا كه‌ ئێستاش هێزه‌كانی ئه‌مریكای تێدایه‌. هێرشی توركیا بۆ سه‌ر مه‌نبه‌ج ئه‌بێته‌هۆی دروستبوونی قه‌یران له‌نێوان ئه‌ندامانی ناتۆ و هاوكات سه‌ر ده‌كێشێت بۆ دروستبوونی كێشه‌ی مرۆیی و سیاسی و ئه‌منی گه‌وره‌ له‌و ناوچه‌یه‌ی كه‌ جێگه‌ی هه‌ژموونی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانه‌.
له‌بری زیادبوونی قه‌یرانه‌كانی نێوانیان، پێویسته‌ واشنتۆن هه‌نگاوی نوێ بگرێته‌به‌ر بۆ به‌ره‌وپێشبردنی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ توركیا یان به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی ئاڵۆزییه‌كانی نێوانیان. كاردانه‌وه‌كانی ئه‌مریكا به‌رامبه‌ر هێرشه‌كانی توركیا بۆ سه‌ر عه‌فرین زۆر بێده‌نگ بوو ته‌نها له‌چه‌ند لێدوانێكی نیگه‌رانی ئامێز و ره‌خنه‌گر نه‌ك فشاری حه‌قیقی كورت بووه‌ته‌وه‌. به‌ڵكو له‌بری ئه‌وه‌ ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان جه‌ختی كرده‌وه‌ له‌سه‌ر رێگرتن له‌ هێرشی توركیا بۆ سه‌ر مه‌نبه‌ج له‌رێگه‌ی ره‌دعی سه‌ربازییه‌وه‌، هاوكات ئه‌نجامدانی گفتوگۆ له‌گه‌ڵ ئه‌نقه‌ره‌ له‌سه‌ر نیگه‌رانیه‌كانی تایبه‌ت به‌ به‌ڵینه‌كانی ئه‌مریكا بۆ ده‌ركردنی هێزه‌كانی یه‌په‌گه‌ دوای كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی شاره‌كه‌ له‌ده‌ستی داعش. هه‌ر له‌م میانه‌یدا له‌ 4ی حوزه‌یرانی 2018ه‌ هه‌ردوولا نه‌خشه‌ رێگایه‌كیان خسته‌ڕوو بۆ جێ به‌جێكردنی رێككه‌وتن له‌سه‌ر رێكخستنی به‌رێوه‌بردنی ئیداری و ئه‌منی شاری مه‌نبه‌ج، به‌ڵام هێشتا ورده‌كاری ئه‌و رێككه‌وتنه‌ چاره‌سه‌رنه‌كراوه‌. ئامانجی ئه‌م سیاسه‌تی ئه‌مریكاش بریتی بوو له‌ به‌رده‌وامی پشتیوانیه‌كانی بۆ هێزه‌كانی سوریای دیموكرات و ئاساییكردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ ئه‌نقه‌ره‌. چونكه‌ واشنتۆن پێی وایه‌ كه‌ پاراستنی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ هێزه‌كانی سوریای دیموكرات پێویسته‌ به‌ به‌رده‌وامبوونی ئۆپراسیۆنه‌كانی دژی پاشماوه‌كانی داعش و رێگرتن له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی جیهادیسته‌ ئیسلامییه‌كان بۆ ناوچه‌ ئازادكراوه‌كان، هه‌روه‌ها به‌رده‌وامی كۆنترۆڵی به‌سه‌ر سه‌رچاوه‌ و ناوچه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی رووباری فورات به‌مه‌به‌ستی رێگرتن له‌ هه‌ژموونی ئێران و هاوپه‌یمانه‌كانی له‌و ناوچانه‌، كه‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ دواجار ئه‌بنه‌ هۆی مانه‌وه‌ی كاریگه‌ری ئه‌مریكا له‌ گفتوكۆكانی له‌گه‌ڵ میحوه‌ری لایه‌نگری به‌شار ئه‌سه‌د له‌سه‌ر داهاتووی سوریا.
له‌هه‌مان كاتدا، واشنتۆن به‌رده‌وامی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ ئه‌نقه‌ره‌ به‌ كارێكی حه‌تمی ده‌زانێت، چونكه‌ پێی وایه‌ كه‌ كاریگه‌ری توركیا له‌سه‌ر باكوری سوریا یارمه‌تیده‌ره‌ له‌ ئیحتیواكردنی ململانێكانی سوریا و لاوازكردنی جیهادیسته‌ ئیسلامییه‌كان كه‌ ئێستا له‌ ئیدلب جێگیرن به‌جۆرێك رێگربێت له‌ دروستبوونی قه‌یرانی مرۆیی و په‌نابه‌ران. هاوكات توركیا گرنگی خۆی هه‌یه‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ جیۆپۆله‌تیكیه‌كانی ئه‌مریكا، بۆیه‌ واشنتۆن ده‌یه‌وێت هه‌مانگی له‌گه‌ڵ توركیا بكات بۆ ئیحتواكردنی هه‌ژموونی ئێران، هاوكات ده‌یه‌وێت له‌رێگه‌ی به‌رده‌وامی په‌یوه‌ندییه‌كانیه‌وه‌ ئه‌نقه‌ره‌ له‌ مۆسكۆ دووربخاته‌وه‌. به‌ڵام ئاڵۆزبوونی په‌یوه‌ندییه‌كانی هه‌ردوولا، ده‌رفه‌تی زیاتر بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئێران و ڕووسه‌كان ده‌ره‌خسێنێت، به‌جۆرێك كه‌ دواتر ناكۆكی ده‌خاته‌ نێوان ئه‌ندامانی ناتۆوه‌.

2-فاكته‌ری ترامپ
دوای بڕیاره‌كانی ترامپ به‌ نیه‌تی وڵاته‌كه‌ی بۆ كشانه‌وه‌ی هێزه‌ سه‌ربازییه‌كانی ناكۆكی له‌ناو ئیداره‌ی ئه‌مریكا دروستبووه‌ به‌جۆرێك به‌شێك له‌ راوێژكاره‌كانی داوای دووباره‌ پێداچوونه‌وه‌ ده‌كه‌ن به‌و بڕیاره‌دا و وه‌ك بڕیارێكی نالۆژێكی خوێندنه‌وه‌ی بۆ ده‌كه‌ن. بۆیه‌ به‌پێی هه‌ندێك به‌رپرسی ره‌سمی ئه‌مریكا، له‌ كۆبوونه‌وه‌ی له‌ گه‌ڵ ستافی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ی له‌ 3ی نیسانی 2018ه‌، ترامپ بڕیاریداوه‌ كه‌ ئاماده‌كارییه‌كان بۆ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كان له‌كاتی دیاریكراوی خۆی ڕابگیردرێت. به‌ڵام هێشتا جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌وه‌كردۆته‌وه‌ كه‌ ده‌یه‌وێت ئه‌مریكا سوریا به‌جێبهێڵت به‌زووی دوای شكستی داعش، ئه‌ویش له‌ شه‌ش مانگی داهاتوو بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش پێویسته‌ پنتاگۆن پلانێك ئاماده‌ بكات. هاوكات به‌رده‌وام تره‌مپ جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌وه‌كردۆته‌وه‌ كه‌ ده‌یه‌وێت خه‌رجییه‌كانی له‌ سوریا كه‌م بكاته‌وه‌، به‌جۆرێك له‌ئێستادا خه‌رجكردنی 200 ملیۆن دۆلاری بۆ تمویلی سه‌قامگیری سوریا ڕاگرتووه‌. هاوكات ترامپ هانی وڵاتانی كه‌نداوی عه‌ره‌بی ده‌دات كه‌ هاوكاری زیاتر پێشكه‌ش بكه‌ن بۆ سه‌قامگیری سوریاو ئیداره‌كه‌ی راسپاردووه‌ كه‌ گفتوگۆی دروستكردنی هێزێكی فره‌ره‌گه‌زی عه‌ره‌بی بكرێت بۆ شوێنگرتنه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌و ناوچانه‌ی كه‌ له‌ده‌ستی داعش رزگاركراون. به‌ڵام به‌دڵنیاییه‌وه‌ كۆسپی سیاسی و لۆجستی زۆر هه‌یه‌ بۆ جێ پڕكردنه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا.

كاریگه‌ری ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ واقعی سوریا
له‌ڕاستیدا جێگه‌ی پرسیاره‌ ئایا ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان ده‌توانێت ئامانجه‌كانی ئه‌و سیاسه‌ته‌ به‌ده‌ست بهێنێت كه‌ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ پێشترئاماژه‌ی پێكردبوو. بۆیه‌ ئیداره‌ی ئه‌مریكا زیاده‌ ره‌ویده‌كات له‌ دیاریكردنی كاریگه‌ری ئه‌مریكا به‌رامبه‌ر به‌ وجوودی خۆی له‌ سوریا. هێزه‌كانی سوریای دیموكرات كه‌ پشتیوانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی هه‌یه‌ له‌ ئێستادا زیاتر له‌ چاره‌گی خاكی سوریا و زۆربه‌ی كێڵگه‌ نه‌وتیه‌كان و زیاتر له‌ 80%ی ئامرازه‌كانی به‌رهه‌مهێنانی به‌ر له‌ ده‌ست پێكی جه‌نگی ناوخۆی و كێڵگه‌ كشتوكاڵی و گه‌نمی له‌به‌رده‌سته‌ كه‌ له‌ڕێگه‌یه‌وه‌ كاریگه‌ری له‌سه‌ر دیمه‌شق دروست ده‌كات. به‌ڵام به‌له‌به‌رچاوگرتنی هاوكارییه‌كانی ئێران و رووسیا بۆ حكومه‌تی سوریا و ئه‌و سه‌ركه‌وتنه‌ سه‌ربازییانه‌ی له‌م دواییانه‌ به‌ده‌ستیهێناوه‌ ئاسان نیه‌ ئه‌و فشارانه‌ی یه‌په‌گه‌ له‌سه‌ر حكومه‌تی سوریا ده‌ره‌نجامی ئه‌رێنی هه‌بێت. بۆیه‌ هه‌روه‌ك سه‌رۆكی ئه‌مریكا ئاماژه‌ی پێكرد ئه‌شێت هێزه‌كانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا ئه‌و وڵاته‌ جێ بهێڵێن ته‌نانه‌ت به‌بێ بوونی سازشی گه‌وره‌ له‌لایه‌ن دیمه‌شق و هاوپه‌یمانه‌كانیه‌وه‌، كه‌ ده‌ره‌نجام ئه‌بێته‌ هۆی لاوازكردنی هه‌ژموون و كاریگه‌ری ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌سه‌ر بڕیاره‌كانی تایبه‌ت به‌ داهاتووی سوریا. زیاتر له‌وه‌ش ئه‌شێت ڕژێمی ئه‌سه‌د و هاوپه‌یمانه‌كانی هێز و توندوتیژی به‌كاربهێنن دژی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا بۆ ئه‌وه‌ی به‌زووترین كات پرۆسه‌ی كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌نجام بدات. هاوشێوه‌ی پیشتیوانی كردنی هێز و گرووپه‌ توندره‌وه‌كانه‌وه‌ له‌ دوای داگیركردنی عێراق له‌لایه‌ن ئێرانه‌ وه‌ دژ به‌ ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان، ئه‌شێت دیمه‌شق و تاران هه‌مان سیناریۆ دووباره‌ بكه‌نه‌وه‌ بۆ ده‌رپه‌ڕاندنی هێزه‌كانی ئه‌مریكا.
رۆڵ و مانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ باكوور و رۆژهه‌ڵاتی سوریا هێشتا جێگه‌ی هه‌ڵوێسته‌كردنه‌ له‌ سه‌قامگیركردنی ئه‌و ناوچه‌یه‌، بۆیه‌ سێ هۆكاری سه‌ره‌كی هه‌یه‌ كه‌ په‌یوه‌ندی به‌ گرنگی مانه‌وه‌ی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكاوه‌ هه‌یه‌ له‌وانه‌ش: 
یه‌كه‌م، پێویستی دانیشتوانی ئه‌و ناوچه‌یه‌ به‌ مانه‌وه‌ی ئه‌مریكیه‌كان، چونكه‌ به‌هۆی جه‌نگ و رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌كانه‌وه‌ زۆربه‌ی ژێرخانی ئابووری ئه‌و ناوچانه‌ وێران بوون، به‌ سه‌دان بۆمب نه‌ته‌قیو هه‌یه‌ كه‌ له‌لایه‌ن هاوپه‌یمانی دژ به‌ داعش به‌ردراونه‌ته‌وه‌ و پاشماوه‌ی جه‌نگ هه‌یه‌ كه‌ پێویستی به‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ و له‌ناوبردنه‌، هه‌روه‌ها گرنگتر له‌وه‌ش پێویستی ئه‌مریكییه‌كان بۆ رێگرتن له‌ دووباره‌ گه‌رانه‌وه‌ی رێكخراوی داعش بۆ ناوچه‌كه‌، هه‌موو ئه‌مانه‌ پێویستی به‌ چاره‌سه‌ره‌ به‌ر له‌ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا. سه‌ره‌ڕای لاوازی هه‌ماهه‌نگییه‌كانی ئه‌مریكا بۆ هاوڵاتیانی لۆكاڵی سوریا، به‌ڵام هێشتا ئه‌و هاوكاری و پشتیوانیانه‌ی پێشكه‌شی كردووه‌ گرنگن. زیاتر له‌وه‌ش پاڵپشتی مادی و دابینكردنی ئاسایش و دانانی به‌رنامه‌ و پرۆگرام بۆ بنیادنانه‌وه‌ی ئه‌و وڵاته‌ هۆكارێكی گرنگه‌ بۆ هاندانی وڵاتانی تری به‌خشه‌ر بۆ هاوكاریكردنی سوریا. بۆیه‌ ئه‌گه‌ر پرۆگرامی دابینكردنی سه‌قامگیری كه‌مبكرێته‌وه‌ به‌هۆی بڕینی تموویلی پێویست بۆ ئه‌و مه‌به‌ست و لاوازبوونی توانای پاراستنی و به‌رده‌وامی هه‌وڵه‌كانی بونیادنانی ژێرخانی ئابوور لاوازبێت – هه‌موو ئه‌مانه‌ ئه‌بنه‌ هۆی كۆمه‌ڵێك گۆڕانكاری مه‌ترسیدار له‌ناویاندا ئه‌گه‌ری گه‌رانه‌وه‌ی رێكخراوی تیرۆریستی داعش بۆ ئه‌و ناوچه‌یه‌.
دووه‌م، بوونی سه‌ربازی و ئیداری ئه‌مریكا له‌وناوچانه‌ی له‌ ده‌ستی داعش ڕزگاركراون وایكردووه‌ كه‌ واشنتۆن بتوانێت گۆڕانكاری ئه‌رێنی بخوڵقێنێت له‌ شێوازی به‌ڕێوه‌بردنی ئیداری ناوخۆیی په‌یه‌ده‌، به‌تایبه‌ت له‌وناوچه‌كانی باكوری رۆژهه‌ڵاتی سوریا كه‌ یه‌په‌گه‌ تیایدا باڵاده‌سته‌. بۆیه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی هێشتا بڕیاره‌كانی ئه‌و ناوچانه‌ له‌لایه‌ن یه‌په‌گه‌ وه‌ ده‌رده‌كرێت، به‌ڵام بوونی ئه‌مریكا له‌و ناوچانه‌ وایكردووه‌ كه‌ مه‌ودای نوێنه‌رایه‌تی پێكهاته‌ و كه‌مینه‌كانی ئه‌و ناوچانه‌ له‌ ئه‌نجومه‌نی ئیداری شاره‌كانی باكووری سوریا جێ بكرێته‌وه‌، بۆیه‌ به‌شداری پێكهاته‌كان له‌و ئه‌نجومه‌نه‌ لۆكاڵییانه‌ ده‌رخه‌ری ئه‌و ڕاستیه‌ن كه‌ كورد باڵاده‌ست نیه‌ به‌سه‌ر ته‌واوی جومگه‌ ئیدارییه‌كانی باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا. هاوكات نیگه‌رانییه‌كانی توركیا كه‌م ده‌كاته‌وه‌ ده‌رباره‌ی كۆنترۆڵی ئه‌و ناوچانه‌ له‌لایه‌ن یه‌په‌گه‌وه‌. 
سێیه‌م گرنگترین خاڵی پێویستی مانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌بێته‌ هۆی ڕه‌دع كردنی هه‌ره‌شه‌ی سه‌ربازی توركیا و هێزه‌كانی سه‌ر به‌ رژێمی ئه‌سه‌د بۆ هێرشكردنه‌ سه‌ر ناوچه‌كانی ژێر كۆنترۆڵی هێزه‌كانی سوریای دیموكرات. هێرشه‌كانی توركیا بۆ سه‌ر عه‌فرین و ڕژێمی سوریا بۆ سه‌ر كێڵگه‌ نه‌وتیه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی هێزه‌كانی سوریای دیموكرات ده‌رخه‌ری ئه‌و مه‌ترسییانه‌ن كه‌ له‌ غیابی هێزه‌كانی ئه‌مریكا ڕووده‌ده‌ن. بۆیه‌ كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكا به‌ر له‌وه‌ی رێككه‌وتنێك بكرێت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كێ جێگه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا پڕبكاته‌وه‌، واده‌كات كه‌ توركیا و ڕژێمی سوریا مه‌یلی زۆریان هه‌یه‌ بۆ ئه‌نجامدانی ئۆپراسیۆنی سه‌ربازی بۆ ده‌رپه‌ڕاندنی یه‌په‌گه‌ له‌و ناوچانه‌ و كۆنترۆڵی سه‌رچاوه‌ و ناوچه‌كانی ئه‌و شوێنانه‌ بكه‌ن. له‌م حاڵه‌ته‌شدا هێزه‌كانی یه‌په‌گه‌ په‌یمانی  به‌رگری له‌ ناوچه‌كانی خۆیان داوه‌، سه‌ره‌ڕای نه‌بوونی پشتیوانی ئاسمانی بۆی. بۆیه‌ ئه‌گه‌ر یه‌په‌گه‌ش به‌خێرای ئه‌و ناوچانه‌ له‌ده‌ست بدات ئه‌وا په‌ناده‌باته‌ به‌ر تاكتیكی جه‌نگی گه‌ریلایی بۆ هێرشكردنه‌ سه‌ر ئه‌و هێزانه‌.

فێربوونی وانه‌یه‌ك له‌ عه‌فرین:
چوار وانه‌ی سه‌ره‌كی له‌ هێرشه‌كانی توركیا بۆ سه‌ر عه‌فرین فێرده‌بین له‌ ئه‌گه‌ری كشانه‌وه‌ی خێرای هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌ باكوور – رۆژهه‌ڵاتی سوریا. 
1- پڕۆژه‌ی توركیا له‌ باكووری سوریا.
دوای ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازی توركیا له‌ عه‌فرین له‌ئێستادا بارگرژییه‌كان له‌ ئیدلب رووی له‌ هه‌ڵچوون كردووه‌، ئه‌نقه‌ره‌ به‌رده‌وام رۆڵ و هه‌ژموونی خۆی له‌ سوریا فراوان ده‌كات ئه‌ویش به‌مه‌به‌ستی جێ به‌جێكردنی دوو سیاسه‌تی جه‌وهه‌ری كه‌ جێگه‌ی نیگه‌رانی ئه‌و وڵاته‌یه‌، ئه‌وانیش:
-لاوازكردنی سیاسی و سه‌ربازی یه‌په‌گه‌ 
-رێگرتن له‌ شه‌پۆڵێكی نوێ ئاواره‌بوونی خه‌ڵكی سوریا كه‌ ڕوو له‌ سنوره‌كانی ئه‌و وڵاته‌ ده‌كه‌ن.
له‌پێناو جێ به‌جێكردنی ئه‌م دوو سیاسه‌ته‌ ئه‌نقه‌ره‌ بوونی سه‌ربازی و ئیداری و حكومڕانی خۆی له‌ باكووری سوریا به‌هێزكردووه‌، ئه‌مه‌ش هاوكات یارمه‌تیده‌ری توركیایه‌ له‌هێنانه‌دی ئامانجه‌كانی تری، هاوشێوه‌ی: سنورداركردنی بووی هێز و گرووپه‌كانی نزیك له‌ ئێران و ڕژێم له‌سه‌ر سنوری وڵاته‌كه‌ی. هاوكات له‌ پرۆسه‌ی ئاسایكردنه‌وه‌ی ره‌وشی ناوخۆیی سوریا، توركیا هه‌وڵی زۆرده‌دات بۆ گه‌ره‌نتیكردنی پێگه‌ی گرووپه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی نزیك له‌ خۆیی. 
به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ عه‌فرین له‌ ژێر چه‌تری ئه‌منی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا نه‌بوو، ئه‌و شاره‌ بووه‌ ئامانجی سه‌ره‌كی ئه‌نقه‌ره‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا داگیركردنی عه‌فرین قومارێك بوو بۆ توركیا، چونكه‌ یه‌په‌گه‌ نه‌یارێكی ساده‌ نیه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی له‌رێزه‌كانیدا ژماره‌یه‌كی زۆر چه‌كداری راهێنراو هه‌یه‌ له‌سه‌ر تاكتیكی جه‌نگی گه‌ریلایی و سه‌دان شه‌رڤانی به‌ ئه‌زموونی جه‌نگی دژ به‌ رێكخراوی داعش. به‌ڵام كاتێك رووسیا ئاسمانی سوریای له‌به‌رده‌م هێزی ئاسمانی توركیا واڵاكرد – وه‌ حكومه‌تی سوریا نه‌رمیه‌كی زۆری نواند، هیچ یه‌ك له‌و فاكته‌رانه‌ كۆسپی گه‌وره‌ نه‌بوون له‌به‌رده‌م هێرشه‌كانی توركیا له‌ ئۆپراسیۆنی چڵه‌ زه‌یتون. هه‌رچه‌نده‌ ئۆپراسیۆنێك بوو كه‌ توركیا و گرووپه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌ نزیكه‌كانی باجی قورسیان بۆی دا، به‌ڵام له‌به‌ر پرسی مرۆیی و مه‌ده‌نی یه‌په‌گه‌ بڕیاری كشانه‌وه‌ی دا، سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌دان هاوڵاتی مه‌ده‌نی كووژران و 130000 هاوڵاتیش ئاواره‌بوون. بۆیه‌ به‌رده‌وام مه‌ترسی ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازی توركیا هه‌یه‌ له‌ ئه‌گه‌ری كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌باكووری سوریا.
2- گێژاوی یه‌په‌گه‌
كه‌وتنی عه‌فرین نیشانده‌ری مه‌ترسییه‌كی وجوودی بوو له‌سه‌ر یه‌په‌گه‌/په‌یه‌ده‌ له‌ باكووری سوریا. تا ئه‌و كاته‌ی یه‌په‌گه‌ له‌ڕووی ئایدۆلۆجی وسیاسییه‌وه‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ پارتی كرێكارانی كوردستان هه‌بێت ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی ده‌وڵه‌تی توركیا به‌رده‌وام ئه‌بن.
ئه‌وه‌ی جێگه‌ی نیگه‌رانییه‌ نه‌یاره‌كانی یه‌په‌گه‌ هێزی ئاسمانیان هه‌یه‌ و ده‌توانن به‌رده‌وام هێرش بكه‌نه‌ سه‌ر ئه‌و گرووپه‌ له‌ باكووری سوریا. ئه‌وه‌ی تائێستا یه‌په‌گه‌ی له‌ شكست به‌رامبه‌ر هێزه‌كانی توركیا و سوریا پاراستوو هاوكاری و پشتیوانی و ره‌دعی هێزه‌كانی ئه‌مریكا بووه‌ له‌ باكووری سوریا، به‌ڵام واده‌رده‌كه‌وێت ئه‌و پارێزبه‌ندییه‌ زۆر درێژناخایه‌نێت، هاوكات ئه‌وه‌ش روونكه‌ كه‌ یه‌په‌گه‌ دوای كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكییه‌كان به‌دیلێكی پشت پێبه‌ستراوی نیه‌ كه‌ بتوانێت گه‌ره‌نتی ئه‌منی بۆ دابین بكات.
بۆیه‌ دوای راگه‌یاندنی ترامپ به‌ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی له‌ سوریا به‌رده‌وام ئه‌و گرووپه‌ رووبه‌ڕووی هه‌ره‌شه‌ و مه‌ترسی بووه‌ته‌وه‌ له‌لایه‌ن هێزه‌ ناوخۆیی و ده‌ره‌كییه‌كانه‌وه‌. 
3- وه‌ڵامێكی قورس له‌ دیمه‌شقه‌وه‌:
  له‌رووی تیۆرییه‌وه‌، رێككه‌وتن و گفتوگۆ له‌نێوان یه‌په‌گه‌ و رژێمی ئه‌سه‌د ئه‌بێته‌ هۆی رێگرتن له‌ ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازی توركیا له‌ باكووری سوریا. به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا چه‌ندین راڤه‌كاری نێوده‌وڵه‌تی و دبلۆماتی رۆژئاوایی و به‌رپرسی فه‌رمی سوریا پێیان وایه‌ كه‌ ته‌نانه‌ پلانی ده‌مجكردنی په‌یه‌گه‌ له‌ ناو ده‌وڵه‌تی سوریا هه‌م نابێته‌هۆی گه‌ڕانه‌وه‌ی كۆنترۆڵی ته‌واوی ئه‌منی ڕژێم به‌سه‌ر ناوچه‌كه‌ و هه‌میش نابێته‌ هۆی ره‌دع كردن و پاشگه‌زبوونه‌وه‌ی توركیا له‌ ئه‌گه‌ری هێرش بۆ سه‌ر ناوچه‌كانی باكووری سوریا. به‌تایبه‌ت دوای ئه‌وه‌ی ئه‌زموونی رێككه‌وتنی سه‌كرده‌كانی په‌یه‌ده‌ له‌گه‌ڵ رژێمی سوریا بۆ رێگرتن له‌ پێشڕه‌وییه‌كانی توركیا بۆ سه‌ر عه‌فرین شكستی هێنا. ئه‌ویش هاوشێوه‌ی شوێنه‌كانی تر بریتی بوو له‌ كه‌لێنی نێوان یه‌په‌گه‌ و ڕژێم له‌سه‌ر كۆنترۆڵی فیزیكی ناوچه‌كانی باكووری سوریا. بۆیه‌ رووسیا به‌ روونی به‌ سه‌ركرده‌كانی یه‌په‌ده‌ی ووت كه‌ تاكه‌ رێگه‌ بۆ رێگرتن له‌ هێرشه‌كانی توركیا بریتیه‌له‌ راده‌ستكردنی عه‌فرین به‌ ڕژێمی ئه‌سه‌د له‌ناویدا راده‌ستكردنی پرسی ئه‌منی و سه‌ربازی شاره‌كه‌ به‌ ڕژێم، به‌ڵام یه‌په‌گه‌ ئه‌و ئۆفه‌ره‌ی ره‌تكرده‌وه‌ بژارده‌ی جه‌نگی دژ به‌ توركیا هه‌ڵبژارد وه‌ك له‌ ڕاده‌ستكردنی شاره‌كه‌ به‌ دیمه‌شق. بۆیه‌ هیچ گه‌ره‌نتیه‌ك نیه‌ كه‌ ئه‌نقه‌ره‌ له‌ داهاتوودا بتوانێت یان بیه‌وێت به‌ر به‌هێرشه‌كانی ئه‌نقه‌ره‌ بگرێت بۆ سه‌ر خاكی سوریا.
4- گرێكوێره‌ی رووسه‌كان:
تاكه‌ ئه‌كته‌رێك له‌ هێزه‌كانی به‌ره‌ی رژێم بتوانێت ره‌دعی توركیا بكات بریتیه‌له‌ رووسیا كه‌ باڵاده‌سته‌ به‌سه‌ر بواری ئاسمانی باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا. هه‌ڵكردنی گڵۆپی سوور له‌ هه‌ركات و شوێنك له‌لایه‌ن مۆسكۆوه‌ به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌بێته‌ هۆی مه‌ترسی و ره‌دعی جدیی بۆ توركیا له‌ هێرشكردنه‌ سه‌ر سوریا. له‌ئه‌گه‌ری پاشه‌كشێی ئه‌مریكییه‌كان رۆڵی رووسیا له‌ ره‌دع كردنی هێرشی زیاتری توركیا رۆڵێكی جه‌وهه‌ری ده‌بێت له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا، به‌ڵام ئه‌شێت به‌رژه‌وه‌ندییه‌ جیۆپۆڵه‌تیكییه‌كانی رووسیا رێگرده‌بێت له‌ گێرانی ئه‌و رۆڵه‌.

ده‌ره‌نجام
 ئه‌و پێشنیارانه‌ی له‌سه‌ره‌وه‌ خرانه‌ڕوو جێ به‌جێكردنیان ئاسان نیه‌ چونكه‌ پێویستی به‌ سازشی سیاسی و سه‌ربازی و جوگرافی گه‌وره‌ هه‌یه‌, به‌ڵام جێ به‌جێنه‌كردنی ئه‌و پیشنیارانه‌ واده‌كات هیچ به‌دیلێكی تر سه‌رنه‌گرێت. ئه‌مه‌ش واده‌كات هه‌ره‌شه‌ی مه‌ترسیداری جدی هه‌بێت بۆ هه‌ڵگیرسانی جه‌نگ و توندوتیژی له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا، بۆ رێگرتن له‌و جه‌نگه‌ش گه‌یشتنه‌ به‌ رێككه‌وتنی سیاسی و سه‌ربازی له‌سه‌ره‌ ئه‌و ناوچانه‌ به‌ر له‌ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا.

تێبینی، ئه‌مه‌ پوخته‌ی نوێترین راپۆرتی گروپی قه‌یرانه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كانه‌ له‌سه‌ر رۆژئاوای كوردستان به‌ ناونیشانی (ئه‌گه‌ره‌كانی گه‌شتن به‌رێككه‌وتن بۆ سه‌قامگیری باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا) و له‌به‌ر دورودێژی راپۆرته‌كه‌ ته‌نیا فۆكه‌س خراوه‌ته‌ سه‌ر خاڵه‌ گرنگ و جه‌وهه‌ریه‌كان. 




 
   


 









 




ئه‌گه‌ره‌كانی گه‌یشتن به‌ سه‌قامگیری له‌ رۆژئاوای كوردستان

ناوه‌ندی كوردستان بۆ توێژینه‌وه‌ له‌ململانی و قه‌یرانه‌كان
سه‌رچاوه‌: گرووپی قه‌یرانه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان
ئاماده‌كردنی: فه‌رهاد حه‌سه‌ن

به‌شێكی گه‌وره‌ی باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا له‌ چه‌ند ساڵی جه‌نگی ناوخۆیی ئه‌و وڵاته‌ به‌دووربووه‌، به‌ڵام له‌كاتی پاشه‌كشێی هێزه‌ سه‌ربازییه‌كانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌و ناوچه‌یه‌ كێ بڕكێی توند هه‌یه‌ له‌سه‌ر كۆنترۆڵكردنی له‌لایه‌ن گرووپه‌ جیاوازه‌كانه‌وه‌. هه‌ریه‌ك له‌ واشنتۆن و مۆسكۆ پێویسته‌ هاوكاری هاوپه‌یمانه‌كانی خۆیان بكه‌ن بۆ گه‌شتنه‌ رێككه‌وتنێك بۆ لامه‌ركه‌زیه‌تی ئیداری بۆ ئه‌و ناوچه‌یه‌.
-دۆناڵد ترامپ له‌ ئازاری 2018ه‌ نیه‌تی خۆی بۆ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا و هه‌ڵپه‌ساردنی پاڵپشتی دارایی پێویست بۆ ده‌سته‌به‌ركردنی سه‌قامگیری ناوچه‌كه‌ ئاشكراكرد. هه‌رچه‌نده‌ گه‌وره‌ ڕاوێژكاره‌كانی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و وڵاته‌ بۆچوونی جیاوازیان هه‌بوو، به‌ڵام ئه‌م بۆچوونه‌ دژبه‌یه‌كانه‌ی واشنتۆن  بووه‌ته‌ هۆی زیادبوونی نادڵنیایی بۆ ئه‌و ره‌وشه‌ توندوتیژه‌ی كه‌هه‌یه‌.
-ئه‌و بۆچوونه‌ی كه‌ باس له‌وه‌ده‌كات كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا به‌ر بۆ هێزه‌ كێبڕكێكاره‌كانی سوریا چۆڵده‌كات، به‌تایبه‌ت ئه‌و هێزانه‌ له‌ ململانێی قووڵدان بۆ ئامانجی خۆیان. ئه‌و هێزانه‌ش بریتین له‌ شه‌ڕڤانانی یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل (یه‌په‌گه‌) كه‌ له‌لایه‌ن ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكاوه‌ پشتیوانی ده‌كرێن، ڕژێمی به‌شار ئه‌سه‌د كه‌ له‌لایه‌ن هاوپه‌یمانه‌كانیه‌وه‌ پاڵپشتی ده‌كرێت، و توركیا. بۆیه‌ به‌بێ بوونی رێككه‌وتنی پێشوه‌خت ئه‌گه‌ری توندبوونی ئه‌و ململانێیانه‌ زیاتر ده‌بێت.

-پێویسته‌ چی بكرێت؟ 
باشترین بژارده‌ بۆ خۆبه‌دوورگرتن له‌ فه‌وزا و ناسه‌قامگیری له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا له‌ڕێگه‌ی لامه‌زكه‌زیه‌ته‌وه‌ ده‌بێت كه‌ له‌نێوان یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل، دیمه‌شق و ئه‌نقه‌ره‌ گفتوگۆی له‌سه‌ر بكرێت به‌ هاوكاری هه‌ریه‌ك له‌ واشنتۆن و مۆسكۆ.

پووخته‌یه‌ك
جه‌نگ له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا پێده‌نێته‌ قۆناغێكی تازه‌وه‌، به‌تایبه‌تی كاتێك هێرشه‌كانی دژ به‌ رێكخراوی داعش به‌ره‌و كۆتایی ده‌چێت، هاوكات ململانێكانی نێوان هێزه‌ ده‌ره‌كییه‌كان گه‌رمتر ده‌بێت، به‌دیاریكراوی كاتێك به‌شار ئه‌سه‌د هه‌وڵی كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی ناوچه‌كانی سوریا ده‌دات بۆ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خۆی. له‌ماوه‌ی حه‌وت ساڵی ڕابردوو ئه‌م ناوچه‌یه‌ ئارامترین ناوچه‌ی سوریا بووه‌، به‌ڵام واده‌ر ده‌كه‌وێت ئه‌و ناوچه‌یه‌ له‌به‌رده‌م ئاگری جه‌نگدا بێت كاتێك كه‌ ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا هه‌ره‌شه‌ی كشانه‌وه‌ی هێزه‌ سه‌ربازییه‌كانی ده‌كات له‌و ناوچه‌یه‌ و هێزه‌ ناوخۆییه‌كان كێ بڕكێ ده‌كه‌ن له‌سه‌ر كۆنترۆڵكردنی. بۆیه‌ باشترین بژارده‌ بۆ دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ هه‌ڵگیرسانی ئاگری جه‌نگ بریتیه‌له‌ رێككه‌وتن له‌سه‌ر حكومڕانیه‌كی لامه‌ركه‌زی له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا، كه‌ له‌ئێستادا له‌لایه‌ن وڵاتانی دراوسێ به‌تایبه‌ت توركیا وه‌ك مه‌ترسییه‌كی ئه‌منی ته‌ماشا ده‌كرێت. پێویسته‌ هه‌ریه‌ك له‌ واشنتۆن و مۆسكۆ هاوكاری هێزه‌ لایه‌نگره‌كانی خۆیان بكه‌ن بۆ گه‌شتن به‌رێككه‌وتن له‌سه‌ر ئه‌وناوچه‌یه‌ به‌ر له‌ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان.
هێرشه‌كانی دژ به‌ رێكخراوی داعش له‌ 2014ه‌وه‌ بووه‌ته‌ هۆی گۆڕانكاری جۆراوجۆر له‌ هاوسه‌نگی جیۆپۆڵه‌تیكی له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا. شه‌رڤانانی یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل به‌ پشتیوانی هێزه‌كانی ئه‌مریكا زۆربه‌ی ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی داعشیان له‌ رۆژهه‌ڵاتی رووباری فورات كۆنترۆڵكردووه‌. له‌ده‌ره‌نجام یه‌په‌گه‌ كه‌ هێزێكی نزیكه‌ له‌ پارتی كرێكارانی كوردستان له‌ئێستادا نزیكه‌ی 30%ی خاكی سوریای كۆنترۆڵكردووه‌ له‌ناویاندا ناوچه‌ی ده‌وڵه‌مه‌ند به‌ نه‌وت هه‌یه‌ كه‌ زۆربه‌یان له‌ ناوچه‌ سنورییه‌كانی توركیا یه‌ و به‌شێكی دانیشتوانی عه‌ره‌بن. له‌ ساڵی 2015ه‌وه‌ ده‌ستكه‌وته‌كانی یه‌په‌گه‌ بووه‌ته‌ هۆی ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازی توركیا، سه‌ره‌تای ده‌ستێوه‌ردانه‌كانیش به‌ هێرشكردن بوو دژی رێكخراوی داعش له‌ ناوچه‌ سنورییه‌كان كه‌ تێكه‌ڵ بوو له‌گه‌ڵ ناوچه‌كانی ژێركۆنترۆڵی یه‌په‌گه‌، هه‌روه‌ها سه‌ره‌تای ئه‌م ساڵ توركیا له‌ باكووری رۆژئاوا هێرشی سه‌ربازی دژی یه‌په‌گه‌ له‌ عه‌فرین ئه‌نجامدا و شاره‌كه‌ی داگیركرد. ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا رژێمی ئه‌سه‌د به‌هاوكاری رووسیا و ئێران ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی داعشی له‌ رۆژئاوای ڕووباری فورات گه‌مارۆداوه‌. 
له‌ شانۆی ململانێی گه‌مكاره‌ ده‌ره‌كییه‌كان له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا، مانه‌وه‌ی ئه‌مریكا له‌ناوچه‌كه‌ كارێكی گرنگه‌، چونكه‌ له‌لایه‌ك ئه‌بێته‌ هۆی دابینكردنی سه‌قامگیری بۆ ئه‌و ناوچه‌یه‌، چونكه‌ هاوكاره‌ له‌ گه‌رانه‌وه‌ی خزمه‌تگوزارییه‌ بنه‌ره‌تیه‌كان بۆ ئه‌و ناوچانه‌ی له‌ ده‌ستی داعش ده‌رهێنراون، له‌لایه‌كی تره‌وه‌ ره‌دعی ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازی توركیا و پێشره‌وی سه‌ربازی ڕژێمی به‌شار ئه‌سه‌د ده‌كات. هاوكات مانه‌وه‌ی واشنتۆن ئه‌بێته‌ هۆی هێنانه‌ ئارای گۆڕانكاری له‌و ناوچه‌یه‌ چونكه‌ په‌یامه‌كانی ئه‌مریكا ده‌رباره‌ی كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی زۆر ناڕوونه‌، پشت به‌و رۆژه‌ ده‌به‌ستێت كه‌ كێ قسه‌ ده‌كات! ئیداره‌ی دۆناڵد ترامپ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ ده‌یه‌وێت به‌زووترین كات سوریا جێ بهێڵێت یان له‌ سوریا ده‌مێنێته‌وه‌ به‌بێ بوونی ئامانجێكی دیاریكراو، جگه‌له‌وه‌ی یان تا ئه‌وكاته‌ی ئێران به‌شێوه‌یه‌كی دراماتیكی پلانه‌ هه‌رێمییه‌كانی كه‌م ده‌كاته‌وه‌.
سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ مانه‌وه‌ی راسته‌وخۆی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ سوریا وه‌ك میكانیزمێك دژی ئێران، ره‌نگه‌ ببێته‌ هۆی هاندانی ئه‌و وڵاته‌ بۆ پشتیوانی كردنی هێرشی گرووپه‌ چه‌كداره‌كان وه‌ك فشارێك بۆ كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكا، هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ی له‌ عێراق له‌ ڕابردوودا ئه‌نجامیدا. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا جێهێشتنی سوریا به‌خێرایی ڕه‌نگه‌ ببێته‌ هۆی هه‌ڵگیرسانی جه‌نگێكی نوێ له‌ باكوری رۆژهه‌ڵاتی سوریا به‌ تایبه‌ت له‌نێوان ئه‌نقه‌ره‌ و دیمه‌شق و تاران و میلشیا نزیكه‌كانی ئه‌و هێزانه‌ له‌گه‌ڵ یه‌په‌گه‌ به‌مه‌به‌ستی كۆنترۆڵكردنی ناوچه‌ی جوگرافی زیاتر له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا. ده‌ره‌نجام ئه‌مه‌ش ئه‌بێته‌ هۆی ناسه‌قامگیرییه‌ك كه‌ تێچووی زۆر ده‌خاته‌ سه‌ر ئه‌كته‌ره‌ ناوخۆیی و ده‌ره‌كییه‌كان و ڕێگه‌ خۆشده‌كات بۆ داعش و گرووپه‌ جیهادییه‌كان بۆ رێكخستنه‌وه‌ی خۆیان.

"یه‌په‌گه‌ جه‌خت له‌سه‌ر هه‌مواركردنه‌وه‌ی ده‌ستوریی ده‌كات كه‌ ئۆتۆنۆمییه‌كی گه‌وره‌ ببه‌خشێت به‌ناوچه‌كانی باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا."
به‌شێك له‌ به‌رپرسانی فه‌رمی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا ده‌خوازن گفتوگۆكانی ئه‌م دواییه‌ی نێوان دیمه‌شق و یه‌په‌گه‌ (ئه‌نجومه‌نی سوریای دیموكرات) ببێته‌ هۆی سڕینه‌وه‌ی ناسه‌قامگیری و توندوتیژیه‌ی كه‌ دوای كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا چاوه‌ڕوانده‌كرێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كۆمه‌ڵێك هۆكار پێشنیاری ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ ئه‌و ده‌ره‌نجامه‌ چاوه‌ڕونكراو نیه‌ به‌تایبه‌ت له‌ ڕه‌وشی ئێستای سوریا.
تایبه‌ت به‌و پرسیاره‌ جه‌وهه‌رییه‌ی كه‌ پێویسته‌ كێ و چۆن باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا ئیداره‌ بكرێت، كه‌لێنێكی گه‌وره‌ هه‌یه‌ له‌ نێوان خواستی كه‌می یه‌په‌گه‌ بۆ قبوڵكردنی تموحی گه‌وره‌ی دیمه‌شق له‌ به‌رێوه‌بردنی ئه‌و ناوچانه‌. یه‌په‌گه‌ جه‌خت له‌سه‌ر هه‌مواری ده‌ستوری ده‌كاته‌وه‌ بۆ پێدانی ئه‌ندازه‌یه‌كی به‌رچاو له‌ ئۆتۆنۆمی به‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا، له‌ناویدا به‌رپرسیارێتی ئه‌منی ناوخۆیی. به‌ڵام حكومه‌تی سوریا نه‌یشاردۆته‌وه‌ كه‌ ده‌یه‌وێت ته‌واوی كۆنترۆڵی خۆی به‌ به‌رپرسیارێتی ئه‌منیه‌وه‌ بگه‌رێنێته‌وه‌ بۆ ناوچه‌كه‌. بۆیه‌ دیمه‌شق ئاماده‌یی تێدایه‌ كه‌ گفتوگۆی چاكسازییه‌كی كه‌م بكات، به‌ڵام هه‌رگیز ئاماده‌ نییه‌ ئه‌و ئۆتۆنۆمی یه‌ ناوخۆییه‌ بدات به‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا كه‌ یه‌په‌گه‌ داوای ده‌كات. 
دووه‌م، دیمه‌شق له‌و بڕوایه‌دایه‌ كه‌ كات له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وه‌، ئه‌وه‌ش به‌هۆی سه‌ركه‌وتنه‌ سه‌ربازییه‌كانی ئه‌م دواییه‌ی ڕژێمی سوریا و بڕیاری ناوه‌خته‌ و بێ مه‌رجی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا بۆ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی له‌ ناوچه‌كه‌. ئه‌مه‌ش وایكردووه‌ كه‌ چانسی زیاتر هه‌بێت بۆ سه‌پاندنی ته‌واوی داواكاریی لایه‌نه‌كان له‌ڕێگه‌ی هێزی سه‌ربازییه‌وه‌ نه‌ك له‌رێگه‌ی گفتوگۆ و سازشی گه‌وره‌ بۆ یه‌كتر. بۆیه‌ لای خۆیه‌وه‌ یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل – یه‌په‌گه‌ – جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ به‌رگری له‌ خۆی و ناوچه‌كانی ده‌كات دژی هێرشه‌كانی رژێمی سوریا و هاوشێوه‌ی گرووپه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی تر خۆی و ناوچه‌كانی ڕاده‌ست ناكات. له‌ هه‌مان كاتدا هێشتا جێگه‌ی گه‌شبینیه‌ كه‌ له‌ ئه‌گه‌ری روودانی پێكدادان له‌نێوان رژێمی سوریا و یه‌په‌گه‌، واشنتۆن هه‌ڵوێستی خۆی له‌به‌رژه‌وه‌ندی یه‌په‌گه‌ بگۆڕێت. 

سێیه‌م، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌گه‌ر هه‌ریه‌ك له‌ یه‌په‌گه‌ و دیمه‌شق بگه‌نه‌ رێككه‌وتن له‌سه‌ر داهاتووی ئه‌و ناوچه‌یه‌، به‌ڵام هێشتا توركیا ره‌نگه‌ كۆمه‌ڵێك پاساوی هه‌بێت بۆ ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازی له‌ ئه‌گه‌ری كشانه‌وه‌ی خێرای هێزه‌كانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا. ئه‌نقه‌ره‌ به‌توندی ئه‌و بارودۆخه‌ی ئێستای باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا ره‌تده‌كاته‌وه‌، به‌ڵام هاوكات ده‌ێه‌وێت خۆی به‌ووربگرێت له‌ دوو سیناریۆ، ئه‌وانیش:
1- رێككه‌وتنی یه‌په‌گه‌ – دیمه‌شق كه‌ ئه‌بێته‌ هۆی هێشتنه‌وه‌ی یه‌په‌گه‌ كه‌ هێزێكی نزیكه‌ له‌ په‌كه‌كه‌ له‌ ژێر ئاڵای ده‌وڵه‌تی سوریا.
2- هه‌روه‌ها پێشڕه‌وی سه‌ربازی له‌لایه‌ن دیمه‌شق و هاوپه‌یمانه‌كانی كه‌ ئه‌بێته‌ هۆی زیادبوونی هه‌ژموونی میلشیا شیعه‌كانی نزیك له‌ ئێران له‌سه‌ر سنوره‌كانی باشووری توركیا. 
له‌ڕووی تیۆرییه‌وه‌، پاش كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كه‌ هه‌ژموون و كاریگه‌ری ڕووسیا زیاد ده‌بێت، ئه‌مه‌ش ئه‌كرێت ببێته‌ ره‌دعێك بۆ دووباره‌كردنه‌وه‌ی ئۆپه‌راسیۆنی سه‌ربازی هاوشێوه‌ی عه‌فرین له‌لایه‌ن توركیاوه‌، هه‌روه‌ك له‌ڕووی كردارییه‌وه‌ بینرا كه‌ كشانه‌وه‌ی سه‌ربازی مۆسكۆ له‌هه‌ندێك ناوچه‌كانی عه‌رفرین رێگه‌خۆشكه‌ربوو بۆ هێرشی به‌رفراوانی ئه‌نقه‌ره‌. 
به‌كورتی، كۆتایهاتنی بوونی ئه‌مریكا له‌ناوچه‌كه‌ كه‌ وه‌ك به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی ئه‌جیندای ئێران هه‌ژمارده‌كرێت مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌یه‌، چونكه‌ كشانه‌وه‌ی بێ مه‌رج له‌و ناوچانه‌ هانده‌ره‌ی ململانێ و كێ بڕكێی شێتگیرانه‌ ده‌بێت بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا. هه‌ردوو سیناریۆكه‌ (كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا یان كێبڕكێ له‌سه‌ر كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی ئه‌و ناوچانه‌) ئه‌بێته‌هۆی مه‌ترسی و باجی قورس بۆ هه‌موو لایه‌نه‌كان.
بۆیه‌ دڵنیاترین رێگه‌ بۆ گه‌شتن به‌ ده‌ره‌نجامێكی باش به‌ر له‌ كشانه‌وه‌ی هه‌نگاو به‌ هه‌نگاو و بێمه‌رجی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ریه‌ك له‌ یه‌په‌گه‌ و دیمه‌شق بگه‌نه‌ ڕێككه‌وتن له‌سه‌ر حكومڕانیه‌كی لامه‌ركه‌زی بۆ ئه‌و ناوچانه‌ كه‌ جێگه‌ی چاوپۆشی ئه‌نقه‌ره‌یه‌. ئه‌شێت ئه‌م رێككه‌وتنه‌ به‌شێوازێك بێت كه‌ تیایدا:
-گه‌ڕانه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌تی سوریا بۆ سه‌ر ناوچه‌ سنورییه‌كانی باكووری تێدا جێ بكرێته‌وه‌.
-هاوكات به‌شێك له‌ صلاحیاتی ئه‌منی ناوخۆی له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا بگوازرێته‌وه‌ بۆ هێزه‌كانی یه‌په‌گه‌ كه‌ له‌ئێستادا مماره‌سه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ناوخۆی ده‌كه‌ن له‌و ناوچانه‌.
-هه‌روه‌ها یه‌كخستنه‌وه‌ی فه‌رمی ئه‌و هێزانه‌ له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی سوریا ئاماژه‌ پێ بكرێت.
-ده‌زگا و دامه‌زراوه‌ مه‌ده‌نییه‌ ئیدارییه‌كانی ده‌وڵه‌تیش بۆ ناوچه‌كه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌.
به‌گشتی پێدانی هه‌ندێك گه‌ره‌نتی له‌ وڵاتانی زلهێزی وه‌ك ئه‌مریكا و رووسیا یارمه‌تیده‌رده‌بێت له‌ گه‌شتن له‌ لێكتێگه‌شتنی هاوبه‌ش و رێگرتن له‌ هه‌ڵگیرسانی توندوتیژی و جه‌نگی نوێ. هه‌روه‌ها، به‌شداری بنیادنه‌رانه‌ی واشنتۆن پێویستیه‌كی گرنگه‌ بۆ هاندانی یه‌په‌گه‌ بۆ گرتنه‌به‌ری هه‌نگاوی زیاتر بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی نیگه‌رانیه‌كانی ئه‌نقه‌ره‌ كه‌ دواجار مه‌ترسی ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازی ئه‌و وڵاته‌ له‌ سوریا كه‌م ده‌كاته‌وه‌.

پێشه‌كی
له‌ماوه‌ی نێوان 2015 – 2018ه‌ حزبی یه‌كێتی دیموكراتی (په‌یه‌ده‌) و باڵه‌ سه‌ربازیه‌كه‌ی یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل – یه‌په‌گه‌ – ناوچه‌كانی ژێر كۆنترۆڵی خۆیان فراوان كرد كه‌ په‌لیهاویشت بۆ ئه‌و ناوچانه‌ی كه‌ دانیشتیوانی عه‌ره‌بن، به‌هاوكاری هێزی ئاسمانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا بۆ یه‌په‌گه‌ كه‌ سه‌ركردایه‌تی هێزه‌كانی سوریای دیموكرات ده‌كات ئه‌و هێزه‌ توانی زۆربه‌ی ناوچه‌كانی ژێر كۆنترۆڵی داعش رزگار بكات له‌ناویدا كێڵگه‌ نه‌وتیه‌ گرنگه‌كان و شاره‌كانی مه‌نبه‌ج و ته‌به‌ق له‌ رۆژئاوای رووباری فورات. ئه‌مه‌ش وه‌ڵامدانه‌وه‌ی نه‌یاره‌كانی یه‌په‌گه‌ی به‌دوادا هات، به‌جۆرێك توركیا دوو ئۆپراسیۆنی سه‌ربازی له‌ باكووری سوریا به‌ هاوكاری گرووپه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی ئه‌و وڵاته‌ ئه‌نجامدا: یه‌كێك دژی داعش له‌ 2016ه‌ به‌مه‌به‌ستی رێگرتن له‌ یه‌په‌گه‌ بۆ به‌ستنه‌وه‌ی باكووری رۆژهه‌ڵاتی به‌ باكووری رۆژئاوای ناوچه‌كه‌، ئه‌ویتریان هێرشی سه‌ربازی توركیا بوو بۆ سه‌ر عه‌فرین له‌ سه‌ره‌تای 2018ه‌ كه‌ بووه‌ هۆی دره‌كردنی یه‌په‌گه‌ له‌و شاره‌ و سه‌پاندنی ده‌سه‌ڵاتی توركیا به‌سه‌ریدا. هه‌روه‌ها لای خۆیه‌وه‌ رژێمی سوریا ئۆپراسیۆنه‌كانی دژی داعش به‌هاوكاری رووسیا و ئێران و میلشیاكان چڕكرده‌وه‌ و توانی به‌شێك له‌ ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی داعش له‌ رۆژائاوای رووباری فورات كۆنترۆڵ بكاته‌وه‌.
ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی یه‌په‌گه‌ ناوچه‌یه‌كی فراوان به‌ڵام به‌رده‌وام مه‌ترسی و هه‌ڕه‌شه‌ی له‌سه‌ره‌، هاوشێوه‌ی له‌ده‌ستدانی عه‌فرین. بوونی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كه‌ هۆكاربووه‌ بۆ ڕه‌دع كردنی ئه‌نقه‌ره‌ و دیمه‌شق له‌ هێرشكردنه‌ سه‌ر ئه‌و ناوچانه‌. به‌ڵام كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكییه‌كان دوای كۆتایهاتنی جه‌نگی دژ به‌داعش ده‌رخه‌ری نادڵنیایی زیاتره‌ ده‌رباره‌ی داهاتووی ناوچه‌كانی په‌یه‌ده‌. 
ئه‌م ڕاپۆرته‌ هه‌وڵێكی شیكارییه‌ له‌سه‌ر ململانێكانی باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا و ئاماژه‌ده‌كات به‌ مه‌ترسی زیادبوونی توندوتیژی و ململانێكان و خستنه‌ڕووی چه‌ندین پێشنیار بۆ دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ جه‌نگ و پێكدادان. 

قۆناغی ناسه‌قامگیری
ا- سیاسه‌تی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ پێش و دوای ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ی ترامپ رایگه‌یاند، له‌ ڕووداوێكی چاوه‌ڕواننه‌كراودا له‌ گووتارێك له‌ 30ی ئازاری 2018ه‌ سه‌رۆكی ئه‌مریكا ئاشكرای كرد كه‌ وڵاته‌كه‌ی زۆر به‌زووی سوریا جێده‌هێڵێت، دواتر له‌ كۆبوونه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ ستافی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ی وڵاته‌كه‌ی به‌ر له‌ دوو مانگ جه‌ختی له‌سه‌ر جێهێشتنی هێزه‌كانی وڵاته‌كه‌ی كرد له‌ سوریا، به‌ڵام به‌شێك له‌ ڕاوێژكاره‌كانی ئه‌و بڕیاره‌یان پێ باش نیه‌، ئه‌م بۆچوونه‌ دژ به‌یه‌كه‌ له‌ ئیداره‌ی ئه‌مریكا بووه‌ته‌ هۆی دروستكردنی نادڵنیایی.
1- هاوسه‌نگی ئه‌وله‌ویه‌ت:
له‌ گووتاری وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا ریكس تیله‌رسۆن له‌ 17ی ینایری 2018ه‌ جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كرده‌وه‌ كه‌ سیاسه‌تی وڵاته‌كه‌ی بریتیه‌ له‌ مانه‌وه‌ له‌و ناوچانه‌ی كه‌ كورده‌كان به‌ سه‌ركردایه‌تی هێزه‌كانی سوریای دیموكرات له‌ باكوور و رۆژهه‌ڵاتی سوریا له‌ ده‌ستی داعش رزگارییان كردووه‌. ئامانجی سه‌ره‌كی مانه‌وه‌ی ئه‌مریكا بریتی بوو به‌رده‌وامی ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی دژ به‌ داعش و سه‌قامگیركردنی ئه‌و ناوچه‌یه‌ و رێگرتن له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی جیهادیسته‌كان بۆ ئه‌و ناوچانه‌. بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش هه‌ستا به‌ مه‌شق و ڕاهێنان به‌ هێزه‌ لۆكاڵییه‌كان و پێشكه‌شكردنی هاوكاری و هه‌ماهه‌نگی له‌ دابینكردنی خزمه‌تگوزاری و هاوكاری له‌گه‌ڵ حكومه‌ته‌ لۆكاڵییه‌كان. ئه‌م سیاسه‌ته‌ش پێویستی ره‌خساندنی سیاسه‌تی راگوزاری هه‌یه‌ له‌ سوریا و له‌ناویدا دوورخستنه‌وه‌ی به‌شار ئه‌سه‌د له‌ ده‌سه‌ڵات و سنورداركردنی هه‌ژموونی ئێران له‌و وڵاته‌.
سیاسه‌ته‌كانی ئیداره‌ی ئه‌مریكا بووه‌ته‌ هۆی ئاڵۆزكردنی ره‌وشه‌كه‌ و نیگه‌رانی وڵاتانی توركیا و میحوه‌ری لایه‌نگری رژێمی ئه‌سه‌د. به‌دیاریكراوی به‌هۆی پشتیوانی هێزه‌كانی سوریای دیموكرات كه‌ له‌لایه‌ن یه‌په‌گه‌ – وه‌ سه‌ركردایه‌تی ده‌كرێت كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی به‌هێزی له‌گه‌ڵ پارتی كرێكارانی كوردستان هه‌یه‌ كه‌ ساڵانێكه‌ له‌ جه‌نگی ناوخۆییدایه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌نقه‌ره‌ و له‌لایه‌ن به‌شێك له‌وڵاتانی ئه‌وروپا و توركیا و ئه‌مریكاوه‌ وه‌ك گرووپی تیرۆریستی ناسێنراوه‌. بۆیه‌ ئه‌نقه‌ره‌ چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ بوو دوای كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی ره‌ققه‌ و ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی داعش، ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا هاوكارییه‌كانی بۆ هێزه‌كانی سوریای دیموكرات كۆتای پێ بهێنێت. هه‌رچی دیمه‌شق و وڵاتانی پشتیوانی وه‌ك رووسیا و ئێرانه‌، بوونی سه‌ربازی ئه‌مریكا له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا وه‌ك هه‌ره‌شه‌ی ستراتیجی ده‌بینن، كه‌ مه‌به‌ست لێی لابردنی به‌شار ئه‌سه‌د و ئیحتواكردنی هه‌ژموونی ئێران له‌و وڵاته‌.
بۆیه‌ ته‌نها سێ رۆژ دوای لێدوانه‌كه‌ی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا له‌ یه‌نایه‌ری 2018ه‌، ئه‌نقه‌ره‌ هێرشی سه‌ربازی بۆ سه‌ر عه‌فرین ده‌ست پێكرد كه‌ هه‌ریه‌ك له‌ رووسیا و توركیا وه‌ك ده‌ره‌نجامی سیاسه‌ته‌كانی ئه‌مریكا خوێندنه‌وه‌ی بۆ ده‌كه‌ن.
دوای داگیركردنی عه‌فرین، ئه‌نقه‌ره‌ فشاری زیاتری خستۆته‌سه‌ر ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌رێگه‌ی هه‌ڕه‌شه‌كردن به‌ فراوانكردنی ئۆپراسیۆنه‌ سه‌ربازییه‌كانی بۆ داگیركردنی شاری مه‌نبه‌ج، كه‌ به‌هاوكاری هێزه‌كانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌لایه‌ن هێزه‌كانی سوریای دیموكراته‌وه‌ له‌ ده‌ستی داعش له‌ 2016ه‌ رزگاركرا كه‌ ئێستاش هێزه‌كانی ئه‌مریكای تێدایه‌. هێرشی توركیا بۆ سه‌ر مه‌نبه‌ج ئه‌بێته‌هۆی دروستبوونی قه‌یران له‌نێوان ئه‌ندامانی ناتۆ و هاوكات سه‌ر ده‌كێشێت بۆ دروستبوونی كێشه‌ی مرۆیی و سیاسی و ئه‌منی گه‌وره‌ له‌و ناوچه‌یه‌ی كه‌ جێگه‌ی هه‌ژموونی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانه‌.
له‌بری زیادبوونی قه‌یرانه‌كانی نێوانیان، پێویسته‌ واشنتۆن هه‌نگاوی نوێ بگرێته‌به‌ر بۆ به‌ره‌وپێشبردنی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ توركیا یان به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی ئاڵۆزییه‌كانی نێوانیان. كاردانه‌وه‌كانی ئه‌مریكا به‌رامبه‌ر هێرشه‌كانی توركیا بۆ سه‌ر عه‌فرین زۆر بێده‌نگ بوو ته‌نها له‌چه‌ند لێدوانێكی نیگه‌رانی ئامێز و ره‌خنه‌گر نه‌ك فشاری حه‌قیقی كورت بووه‌ته‌وه‌. به‌ڵكو له‌بری ئه‌وه‌ ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان جه‌ختی كرده‌وه‌ له‌سه‌ر رێگرتن له‌ هێرشی توركیا بۆ سه‌ر مه‌نبه‌ج له‌رێگه‌ی ره‌دعی سه‌ربازییه‌وه‌، هاوكات ئه‌نجامدانی گفتوگۆ له‌گه‌ڵ ئه‌نقه‌ره‌ له‌سه‌ر نیگه‌رانیه‌كانی تایبه‌ت به‌ به‌ڵینه‌كانی ئه‌مریكا بۆ ده‌ركردنی هێزه‌كانی یه‌په‌گه‌ دوای كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی شاره‌كه‌ له‌ده‌ستی داعش. هه‌ر له‌م میانه‌یدا له‌ 4ی حوزه‌یرانی 2018ه‌ هه‌ردوولا نه‌خشه‌ رێگایه‌كیان خسته‌ڕوو بۆ جێ به‌جێكردنی رێككه‌وتن له‌سه‌ر رێكخستنی به‌رێوه‌بردنی ئیداری و ئه‌منی شاری مه‌نبه‌ج، به‌ڵام هێشتا ورده‌كاری ئه‌و رێككه‌وتنه‌ چاره‌سه‌رنه‌كراوه‌. ئامانجی ئه‌م سیاسه‌تی ئه‌مریكاش بریتی بوو له‌ به‌رده‌وامی پشتیوانیه‌كانی بۆ هێزه‌كانی سوریای دیموكرات و ئاساییكردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ ئه‌نقه‌ره‌. چونكه‌ واشنتۆن پێی وایه‌ كه‌ پاراستنی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ هێزه‌كانی سوریای دیموكرات پێویسته‌ به‌ به‌رده‌وامبوونی ئۆپراسیۆنه‌كانی دژی پاشماوه‌كانی داعش و رێگرتن له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی جیهادیسته‌ ئیسلامییه‌كان بۆ ناوچه‌ ئازادكراوه‌كان، هه‌روه‌ها به‌رده‌وامی كۆنترۆڵی به‌سه‌ر سه‌رچاوه‌ و ناوچه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی رووباری فورات به‌مه‌به‌ستی رێگرتن له‌ هه‌ژموونی ئێران و هاوپه‌یمانه‌كانی له‌و ناوچانه‌، كه‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ دواجار ئه‌بنه‌ هۆی مانه‌وه‌ی كاریگه‌ری ئه‌مریكا له‌ گفتوكۆكانی له‌گه‌ڵ میحوه‌ری لایه‌نگری به‌شار ئه‌سه‌د له‌سه‌ر داهاتووی سوریا.
له‌هه‌مان كاتدا، واشنتۆن به‌رده‌وامی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ ئه‌نقه‌ره‌ به‌ كارێكی حه‌تمی ده‌زانێت، چونكه‌ پێی وایه‌ كه‌ كاریگه‌ری توركیا له‌سه‌ر باكوری سوریا یارمه‌تیده‌ره‌ له‌ ئیحتیواكردنی ململانێكانی سوریا و لاوازكردنی جیهادیسته‌ ئیسلامییه‌كان كه‌ ئێستا له‌ ئیدلب جێگیرن به‌جۆرێك رێگربێت له‌ دروستبوونی قه‌یرانی مرۆیی و په‌نابه‌ران. هاوكات توركیا گرنگی خۆی هه‌یه‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ جیۆپۆله‌تیكیه‌كانی ئه‌مریكا، بۆیه‌ واشنتۆن ده‌یه‌وێت هه‌مانگی له‌گه‌ڵ توركیا بكات بۆ ئیحتواكردنی هه‌ژموونی ئێران، هاوكات ده‌یه‌وێت له‌رێگه‌ی به‌رده‌وامی په‌یوه‌ندییه‌كانیه‌وه‌ ئه‌نقه‌ره‌ له‌ مۆسكۆ دووربخاته‌وه‌. به‌ڵام ئاڵۆزبوونی په‌یوه‌ندییه‌كانی هه‌ردوولا، ده‌رفه‌تی زیاتر بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئێران و ڕووسه‌كان ده‌ره‌خسێنێت، به‌جۆرێك كه‌ دواتر ناكۆكی ده‌خاته‌ نێوان ئه‌ندامانی ناتۆوه‌.

2-فاكته‌ری ترامپ
دوای بڕیاره‌كانی ترامپ به‌ نیه‌تی وڵاته‌كه‌ی بۆ كشانه‌وه‌ی هێزه‌ سه‌ربازییه‌كانی ناكۆكی له‌ناو ئیداره‌ی ئه‌مریكا دروستبووه‌ به‌جۆرێك به‌شێك له‌ راوێژكاره‌كانی داوای دووباره‌ پێداچوونه‌وه‌ ده‌كه‌ن به‌و بڕیاره‌دا و وه‌ك بڕیارێكی نالۆژێكی خوێندنه‌وه‌ی بۆ ده‌كه‌ن. بۆیه‌ به‌پێی هه‌ندێك به‌رپرسی ره‌سمی ئه‌مریكا، له‌ كۆبوونه‌وه‌ی له‌ گه‌ڵ ستافی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ی له‌ 3ی نیسانی 2018ه‌، ترامپ بڕیاریداوه‌ كه‌ ئاماده‌كارییه‌كان بۆ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كان له‌كاتی دیاریكراوی خۆی ڕابگیردرێت. به‌ڵام هێشتا جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌وه‌كردۆته‌وه‌ كه‌ ده‌یه‌وێت ئه‌مریكا سوریا به‌جێبهێڵت به‌زووی دوای شكستی داعش، ئه‌ویش له‌ شه‌ش مانگی داهاتوو بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش پێویسته‌ پنتاگۆن پلانێك ئاماده‌ بكات. هاوكات به‌رده‌وام تره‌مپ جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌وه‌كردۆته‌وه‌ كه‌ ده‌یه‌وێت خه‌رجییه‌كانی له‌ سوریا كه‌م بكاته‌وه‌، به‌جۆرێك له‌ئێستادا خه‌رجكردنی 200 ملیۆن دۆلاری بۆ تمویلی سه‌قامگیری سوریا ڕاگرتووه‌. هاوكات ترامپ هانی وڵاتانی كه‌نداوی عه‌ره‌بی ده‌دات كه‌ هاوكاری زیاتر پێشكه‌ش بكه‌ن بۆ سه‌قامگیری سوریاو ئیداره‌كه‌ی راسپاردووه‌ كه‌ گفتوگۆی دروستكردنی هێزێكی فره‌ره‌گه‌زی عه‌ره‌بی بكرێت بۆ شوێنگرتنه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌و ناوچانه‌ی كه‌ له‌ده‌ستی داعش رزگاركراون. به‌ڵام به‌دڵنیاییه‌وه‌ كۆسپی سیاسی و لۆجستی زۆر هه‌یه‌ بۆ جێ پڕكردنه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا.

كاریگه‌ری ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ واقعی سوریا
له‌ڕاستیدا جێگه‌ی پرسیاره‌ ئایا ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان ده‌توانێت ئامانجه‌كانی ئه‌و سیاسه‌ته‌ به‌ده‌ست بهێنێت كه‌ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ پێشترئاماژه‌ی پێكردبوو. بۆیه‌ ئیداره‌ی ئه‌مریكا زیاده‌ ره‌ویده‌كات له‌ دیاریكردنی كاریگه‌ری ئه‌مریكا به‌رامبه‌ر به‌ وجوودی خۆی له‌ سوریا. هێزه‌كانی سوریای دیموكرات كه‌ پشتیوانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی هه‌یه‌ له‌ ئێستادا زیاتر له‌ چاره‌گی خاكی سوریا و زۆربه‌ی كێڵگه‌ نه‌وتیه‌كان و زیاتر له‌ 80%ی ئامرازه‌كانی به‌رهه‌مهێنانی به‌ر له‌ ده‌ست پێكی جه‌نگی ناوخۆی و كێڵگه‌ كشتوكاڵی و گه‌نمی له‌به‌رده‌سته‌ كه‌ له‌ڕێگه‌یه‌وه‌ كاریگه‌ری له‌سه‌ر دیمه‌شق دروست ده‌كات. به‌ڵام به‌له‌به‌رچاوگرتنی هاوكارییه‌كانی ئێران و رووسیا بۆ حكومه‌تی سوریا و ئه‌و سه‌ركه‌وتنه‌ سه‌ربازییانه‌ی له‌م دواییانه‌ به‌ده‌ستیهێناوه‌ ئاسان نیه‌ ئه‌و فشارانه‌ی یه‌په‌گه‌ له‌سه‌ر حكومه‌تی سوریا ده‌ره‌نجامی ئه‌رێنی هه‌بێت. بۆیه‌ هه‌روه‌ك سه‌رۆكی ئه‌مریكا ئاماژه‌ی پێكرد ئه‌شێت هێزه‌كانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا ئه‌و وڵاته‌ جێ بهێڵێن ته‌نانه‌ت به‌بێ بوونی سازشی گه‌وره‌ له‌لایه‌ن دیمه‌شق و هاوپه‌یمانه‌كانیه‌وه‌، كه‌ ده‌ره‌نجام ئه‌بێته‌ هۆی لاوازكردنی هه‌ژموون و كاریگه‌ری ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌سه‌ر بڕیاره‌كانی تایبه‌ت به‌ داهاتووی سوریا. زیاتر له‌وه‌ش ئه‌شێت ڕژێمی ئه‌سه‌د و هاوپه‌یمانه‌كانی هێز و توندوتیژی به‌كاربهێنن دژی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا بۆ ئه‌وه‌ی به‌زووترین كات پرۆسه‌ی كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌نجام بدات. هاوشێوه‌ی پیشتیوانی كردنی هێز و گرووپه‌ توندره‌وه‌كانه‌وه‌ له‌ دوای داگیركردنی عێراق له‌لایه‌ن ئێرانه‌ وه‌ دژ به‌ ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان، ئه‌شێت دیمه‌شق و تاران هه‌مان سیناریۆ دووباره‌ بكه‌نه‌وه‌ بۆ ده‌رپه‌ڕاندنی هێزه‌كانی ئه‌مریكا.
رۆڵ و مانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ باكوور و رۆژهه‌ڵاتی سوریا هێشتا جێگه‌ی هه‌ڵوێسته‌كردنه‌ له‌ سه‌قامگیركردنی ئه‌و ناوچه‌یه‌، بۆیه‌ سێ هۆكاری سه‌ره‌كی هه‌یه‌ كه‌ په‌یوه‌ندی به‌ گرنگی مانه‌وه‌ی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكاوه‌ هه‌یه‌ له‌وانه‌ش: 
یه‌كه‌م، پێویستی دانیشتوانی ئه‌و ناوچه‌یه‌ به‌ مانه‌وه‌ی ئه‌مریكیه‌كان، چونكه‌ به‌هۆی جه‌نگ و رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌كانه‌وه‌ زۆربه‌ی ژێرخانی ئابووری ئه‌و ناوچانه‌ وێران بوون، به‌ سه‌دان بۆمب نه‌ته‌قیو هه‌یه‌ كه‌ له‌لایه‌ن هاوپه‌یمانی دژ به‌ داعش به‌ردراونه‌ته‌وه‌ و پاشماوه‌ی جه‌نگ هه‌یه‌ كه‌ پێویستی به‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ و له‌ناوبردنه‌، هه‌روه‌ها گرنگتر له‌وه‌ش پێویستی ئه‌مریكییه‌كان بۆ رێگرتن له‌ دووباره‌ گه‌رانه‌وه‌ی رێكخراوی داعش بۆ ناوچه‌كه‌، هه‌موو ئه‌مانه‌ پێویستی به‌ چاره‌سه‌ره‌ به‌ر له‌ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا. سه‌ره‌ڕای لاوازی هه‌ماهه‌نگییه‌كانی ئه‌مریكا بۆ هاوڵاتیانی لۆكاڵی سوریا، به‌ڵام هێشتا ئه‌و هاوكاری و پشتیوانیانه‌ی پێشكه‌شی كردووه‌ گرنگن. زیاتر له‌وه‌ش پاڵپشتی مادی و دابینكردنی ئاسایش و دانانی به‌رنامه‌ و پرۆگرام بۆ بنیادنانه‌وه‌ی ئه‌و وڵاته‌ هۆكارێكی گرنگه‌ بۆ هاندانی وڵاتانی تری به‌خشه‌ر بۆ هاوكاریكردنی سوریا. بۆیه‌ ئه‌گه‌ر پرۆگرامی دابینكردنی سه‌قامگیری كه‌مبكرێته‌وه‌ به‌هۆی بڕینی تموویلی پێویست بۆ ئه‌و مه‌به‌ست و لاوازبوونی توانای پاراستنی و به‌رده‌وامی هه‌وڵه‌كانی بونیادنانی ژێرخانی ئابوور لاوازبێت – هه‌موو ئه‌مانه‌ ئه‌بنه‌ هۆی كۆمه‌ڵێك گۆڕانكاری مه‌ترسیدار له‌ناویاندا ئه‌گه‌ری گه‌رانه‌وه‌ی رێكخراوی تیرۆریستی داعش بۆ ئه‌و ناوچه‌یه‌.
دووه‌م، بوونی سه‌ربازی و ئیداری ئه‌مریكا له‌وناوچانه‌ی له‌ ده‌ستی داعش ڕزگاركراون وایكردووه‌ كه‌ واشنتۆن بتوانێت گۆڕانكاری ئه‌رێنی بخوڵقێنێت له‌ شێوازی به‌ڕێوه‌بردنی ئیداری ناوخۆیی په‌یه‌ده‌، به‌تایبه‌ت له‌وناوچه‌كانی باكوری رۆژهه‌ڵاتی سوریا كه‌ یه‌په‌گه‌ تیایدا باڵاده‌سته‌. بۆیه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی هێشتا بڕیاره‌كانی ئه‌و ناوچانه‌ له‌لایه‌ن یه‌په‌گه‌ وه‌ ده‌رده‌كرێت، به‌ڵام بوونی ئه‌مریكا له‌و ناوچانه‌ وایكردووه‌ كه‌ مه‌ودای نوێنه‌رایه‌تی پێكهاته‌ و كه‌مینه‌كانی ئه‌و ناوچانه‌ له‌ ئه‌نجومه‌نی ئیداری شاره‌كانی باكووری سوریا جێ بكرێته‌وه‌، بۆیه‌ به‌شداری پێكهاته‌كان له‌و ئه‌نجومه‌نه‌ لۆكاڵییانه‌ ده‌رخه‌ری ئه‌و ڕاستیه‌ن كه‌ كورد باڵاده‌ست نیه‌ به‌سه‌ر ته‌واوی جومگه‌ ئیدارییه‌كانی باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا. هاوكات نیگه‌رانییه‌كانی توركیا كه‌م ده‌كاته‌وه‌ ده‌رباره‌ی كۆنترۆڵی ئه‌و ناوچانه‌ له‌لایه‌ن یه‌په‌گه‌وه‌. 
سێیه‌م گرنگترین خاڵی پێویستی مانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌بێته‌ هۆی ڕه‌دع كردنی هه‌ره‌شه‌ی سه‌ربازی توركیا و هێزه‌كانی سه‌ر به‌ رژێمی ئه‌سه‌د بۆ هێرشكردنه‌ سه‌ر ناوچه‌كانی ژێر كۆنترۆڵی هێزه‌كانی سوریای دیموكرات. هێرشه‌كانی توركیا بۆ سه‌ر عه‌فرین و ڕژێمی سوریا بۆ سه‌ر كێڵگه‌ نه‌وتیه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی هێزه‌كانی سوریای دیموكرات ده‌رخه‌ری ئه‌و مه‌ترسییانه‌ن كه‌ له‌ غیابی هێزه‌كانی ئه‌مریكا ڕووده‌ده‌ن. بۆیه‌ كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكا به‌ر له‌وه‌ی رێككه‌وتنێك بكرێت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كێ جێگه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا پڕبكاته‌وه‌، واده‌كات كه‌ توركیا و ڕژێمی سوریا مه‌یلی زۆریان هه‌یه‌ بۆ ئه‌نجامدانی ئۆپراسیۆنی سه‌ربازی بۆ ده‌رپه‌ڕاندنی یه‌په‌گه‌ له‌و ناوچانه‌ و كۆنترۆڵی سه‌رچاوه‌ و ناوچه‌كانی ئه‌و شوێنانه‌ بكه‌ن. له‌م حاڵه‌ته‌شدا هێزه‌كانی یه‌په‌گه‌ په‌یمانی  به‌رگری له‌ ناوچه‌كانی خۆیان داوه‌، سه‌ره‌ڕای نه‌بوونی پشتیوانی ئاسمانی بۆی. بۆیه‌ ئه‌گه‌ر یه‌په‌گه‌ش به‌خێرای ئه‌و ناوچانه‌ له‌ده‌ست بدات ئه‌وا په‌ناده‌باته‌ به‌ر تاكتیكی جه‌نگی گه‌ریلایی بۆ هێرشكردنه‌ سه‌ر ئه‌و هێزانه‌.

فێربوونی وانه‌یه‌ك له‌ عه‌فرین:
چوار وانه‌ی سه‌ره‌كی له‌ هێرشه‌كانی توركیا بۆ سه‌ر عه‌فرین فێرده‌بین له‌ ئه‌گه‌ری كشانه‌وه‌ی خێرای هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌ باكوور – رۆژهه‌ڵاتی سوریا. 
1- پڕۆژه‌ی توركیا له‌ باكووری سوریا.
دوای ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازی توركیا له‌ عه‌فرین له‌ئێستادا بارگرژییه‌كان له‌ ئیدلب رووی له‌ هه‌ڵچوون كردووه‌، ئه‌نقه‌ره‌ به‌رده‌وام رۆڵ و هه‌ژموونی خۆی له‌ سوریا فراوان ده‌كات ئه‌ویش به‌مه‌به‌ستی جێ به‌جێكردنی دوو سیاسه‌تی جه‌وهه‌ری كه‌ جێگه‌ی نیگه‌رانی ئه‌و وڵاته‌یه‌، ئه‌وانیش:
-لاوازكردنی سیاسی و سه‌ربازی یه‌په‌گه‌ 
-رێگرتن له‌ شه‌پۆڵێكی نوێ ئاواره‌بوونی خه‌ڵكی سوریا كه‌ ڕوو له‌ سنوره‌كانی ئه‌و وڵاته‌ ده‌كه‌ن.
له‌پێناو جێ به‌جێكردنی ئه‌م دوو سیاسه‌ته‌ ئه‌نقه‌ره‌ بوونی سه‌ربازی و ئیداری و حكومڕانی خۆی له‌ باكووری سوریا به‌هێزكردووه‌، ئه‌مه‌ش هاوكات یارمه‌تیده‌ری توركیایه‌ له‌هێنانه‌دی ئامانجه‌كانی تری، هاوشێوه‌ی: سنورداركردنی بووی هێز و گرووپه‌كانی نزیك له‌ ئێران و ڕژێم له‌سه‌ر سنوری وڵاته‌كه‌ی. هاوكات له‌ پرۆسه‌ی ئاسایكردنه‌وه‌ی ره‌وشی ناوخۆیی سوریا، توركیا هه‌وڵی زۆرده‌دات بۆ گه‌ره‌نتیكردنی پێگه‌ی گرووپه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی نزیك له‌ خۆیی. 
به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ عه‌فرین له‌ ژێر چه‌تری ئه‌منی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا نه‌بوو، ئه‌و شاره‌ بووه‌ ئامانجی سه‌ره‌كی ئه‌نقه‌ره‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا داگیركردنی عه‌فرین قومارێك بوو بۆ توركیا، چونكه‌ یه‌په‌گه‌ نه‌یارێكی ساده‌ نیه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی له‌رێزه‌كانیدا ژماره‌یه‌كی زۆر چه‌كداری راهێنراو هه‌یه‌ له‌سه‌ر تاكتیكی جه‌نگی گه‌ریلایی و سه‌دان شه‌رڤانی به‌ ئه‌زموونی جه‌نگی دژ به‌ رێكخراوی داعش. به‌ڵام كاتێك رووسیا ئاسمانی سوریای له‌به‌رده‌م هێزی ئاسمانی توركیا واڵاكرد – وه‌ حكومه‌تی سوریا نه‌رمیه‌كی زۆری نواند، هیچ یه‌ك له‌و فاكته‌رانه‌ كۆسپی گه‌وره‌ نه‌بوون له‌به‌رده‌م هێرشه‌كانی توركیا له‌ ئۆپراسیۆنی چڵه‌ زه‌یتون. هه‌رچه‌نده‌ ئۆپراسیۆنێك بوو كه‌ توركیا و گرووپه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌ نزیكه‌كانی باجی قورسیان بۆی دا، به‌ڵام له‌به‌ر پرسی مرۆیی و مه‌ده‌نی یه‌په‌گه‌ بڕیاری كشانه‌وه‌ی دا، سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌دان هاوڵاتی مه‌ده‌نی كووژران و 130000 هاوڵاتیش ئاواره‌بوون. بۆیه‌ به‌رده‌وام مه‌ترسی ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازی توركیا هه‌یه‌ له‌ ئه‌گه‌ری كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌باكووری سوریا.
2- گێژاوی یه‌په‌گه‌
كه‌وتنی عه‌فرین نیشانده‌ری مه‌ترسییه‌كی وجوودی بوو له‌سه‌ر یه‌په‌گه‌/په‌یه‌ده‌ له‌ باكووری سوریا. تا ئه‌و كاته‌ی یه‌په‌گه‌ له‌ڕووی ئایدۆلۆجی وسیاسییه‌وه‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ پارتی كرێكارانی كوردستان هه‌بێت ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی ده‌وڵه‌تی توركیا به‌رده‌وام ئه‌بن.
ئه‌وه‌ی جێگه‌ی نیگه‌رانییه‌ نه‌یاره‌كانی یه‌په‌گه‌ هێزی ئاسمانیان هه‌یه‌ و ده‌توانن به‌رده‌وام هێرش بكه‌نه‌ سه‌ر ئه‌و گرووپه‌ له‌ باكووری سوریا. ئه‌وه‌ی تائێستا یه‌په‌گه‌ی له‌ شكست به‌رامبه‌ر هێزه‌كانی توركیا و سوریا پاراستوو هاوكاری و پشتیوانی و ره‌دعی هێزه‌كانی ئه‌مریكا بووه‌ له‌ باكووری سوریا، به‌ڵام واده‌رده‌كه‌وێت ئه‌و پارێزبه‌ندییه‌ زۆر درێژناخایه‌نێت، هاوكات ئه‌وه‌ش روونكه‌ كه‌ یه‌په‌گه‌ دوای كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكییه‌كان به‌دیلێكی پشت پێبه‌ستراوی نیه‌ كه‌ بتوانێت گه‌ره‌نتی ئه‌منی بۆ دابین بكات.
بۆیه‌ دوای راگه‌یاندنی ترامپ به‌ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی له‌ سوریا به‌رده‌وام ئه‌و گرووپه‌ رووبه‌ڕووی هه‌ره‌شه‌ و مه‌ترسی بووه‌ته‌وه‌ له‌لایه‌ن هێزه‌ ناوخۆیی و ده‌ره‌كییه‌كانه‌وه‌. 
3- وه‌ڵامێكی قورس له‌ دیمه‌شقه‌وه‌:
  له‌رووی تیۆرییه‌وه‌، رێككه‌وتن و گفتوگۆ له‌نێوان یه‌په‌گه‌ و رژێمی ئه‌سه‌د ئه‌بێته‌ هۆی رێگرتن له‌ ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازی توركیا له‌ باكووری سوریا. به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا چه‌ندین راڤه‌كاری نێوده‌وڵه‌تی و دبلۆماتی رۆژئاوایی و به‌رپرسی فه‌رمی سوریا پێیان وایه‌ كه‌ ته‌نانه‌ پلانی ده‌مجكردنی په‌یه‌گه‌ له‌ ناو ده‌وڵه‌تی سوریا هه‌م نابێته‌هۆی گه‌ڕانه‌وه‌ی كۆنترۆڵی ته‌واوی ئه‌منی ڕژێم به‌سه‌ر ناوچه‌كه‌ و هه‌میش نابێته‌ هۆی ره‌دع كردن و پاشگه‌زبوونه‌وه‌ی توركیا له‌ ئه‌گه‌ری هێرش بۆ سه‌ر ناوچه‌كانی باكووری سوریا. به‌تایبه‌ت دوای ئه‌وه‌ی ئه‌زموونی رێككه‌وتنی سه‌كرده‌كانی په‌یه‌ده‌ له‌گه‌ڵ رژێمی سوریا بۆ رێگرتن له‌ پێشڕه‌وییه‌كانی توركیا بۆ سه‌ر عه‌فرین شكستی هێنا. ئه‌ویش هاوشێوه‌ی شوێنه‌كانی تر بریتی بوو له‌ كه‌لێنی نێوان یه‌په‌گه‌ و ڕژێم له‌سه‌ر كۆنترۆڵی فیزیكی ناوچه‌كانی باكووری سوریا. بۆیه‌ رووسیا به‌ روونی به‌ سه‌ركرده‌كانی یه‌په‌ده‌ی ووت كه‌ تاكه‌ رێگه‌ بۆ رێگرتن له‌ هێرشه‌كانی توركیا بریتیه‌له‌ راده‌ستكردنی عه‌فرین به‌ ڕژێمی ئه‌سه‌د له‌ناویدا راده‌ستكردنی پرسی ئه‌منی و سه‌ربازی شاره‌كه‌ به‌ ڕژێم، به‌ڵام یه‌په‌گه‌ ئه‌و ئۆفه‌ره‌ی ره‌تكرده‌وه‌ بژارده‌ی جه‌نگی دژ به‌ توركیا هه‌ڵبژارد وه‌ك له‌ ڕاده‌ستكردنی شاره‌كه‌ به‌ دیمه‌شق. بۆیه‌ هیچ گه‌ره‌نتیه‌ك نیه‌ كه‌ ئه‌نقه‌ره‌ له‌ داهاتوودا بتوانێت یان بیه‌وێت به‌ر به‌هێرشه‌كانی ئه‌نقه‌ره‌ بگرێت بۆ سه‌ر خاكی سوریا.

4- گرێكوێره‌ی رووسه‌كان:
تاكه‌ ئه‌كته‌رێك له‌ هێزه‌كانی به‌ره‌ی رژێم بتوانێت ره‌دعی توركیا بكات بریتیه‌له‌ رووسیا كه‌ باڵاده‌سته‌ به‌سه‌ر بواری ئاسمانی باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا. هه‌ڵكردنی گڵۆپی سوور له‌ هه‌ركات و شوێنك له‌لایه‌ن مۆسكۆوه‌ به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌بێته‌ هۆی مه‌ترسی و ره‌دعی جدیی بۆ توركیا له‌ هێرشكردنه‌ سه‌ر سوریا. له‌ئه‌گه‌ری پاشه‌كشێی ئه‌مریكییه‌كان رۆڵی رووسیا له‌ ره‌دع كردنی هێرشی زیاتری توركیا رۆڵێكی جه‌وهه‌ری ده‌بێت له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا، به‌ڵام ئه‌شێت به‌رژه‌وه‌ندییه‌ جیۆپۆڵه‌تیكییه‌كانی رووسیا رێگرده‌بێت له‌ گێرانی ئه‌و رۆڵه‌.

ده‌ره‌نجام
 ئه‌و پێشنیارانه‌ی له‌سه‌ره‌وه‌ خرانه‌ڕوو جێ به‌جێكردنیان ئاسان نیه‌ چونكه‌ پێویستی به‌ سازشی سیاسی و سه‌ربازی و جوگرافی گه‌وره‌ هه‌یه‌, به‌ڵام جێ به‌جێنه‌كردنی ئه‌و پیشنیارانه‌ واده‌كات هیچ به‌دیلێكی تر سه‌رنه‌گرێت. ئه‌مه‌ش واده‌كات هه‌ره‌شه‌ی مه‌ترسیداری جدی هه‌بێت بۆ هه‌ڵگیرسانی جه‌نگ و توندوتیژی له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا، بۆ رێگرتن له‌و جه‌نگه‌ش گه‌یشتنه‌ به‌ رێككه‌وتنی سیاسی و سه‌ربازی له‌سه‌ره‌ ئه‌و ناوچانه‌ به‌ر له‌ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا.

تێبینی، ئه‌مه‌ پوخته‌ی نوێترین راپۆرتی گروپی قه‌یرانه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كانه‌ له‌سه‌ر رۆژئاوای كوردستان به‌ ناونیشانی (ئه‌گه‌ره‌كانی گه‌شتن به‌رێككه‌وتن بۆ سه‌قامگیری باكووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا) و له‌به‌ر دورودێژی راپۆرته‌كه‌ ته‌نیا فۆكه‌س خراوه‌ته‌ سه‌ر خاڵه‌ گرنگ و جه‌وهه‌ریه‌كان. 

زۆرترین خوێندراوە


political studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure