پارێزگای ئیدلیب و داهاتووی ناسه‌قامگیری له‌ سوریا

07/11/2018

:: بێ نوسەر
ناوه‌ندی كوردستان بۆ توێژینه‌وه‌ له‌ململانێ و قه‌یرانه‌كان
نووسینی: Maxwell B. Markusen
سه‌رچاوه‌: CSIS)
وه‌رگێڕانی: فه‌رهاد حه‌سه‌ن 


ئه‌و پرسانه‌ی جێگه‌ی هه‌ڵوێسته‌ن
به‌شێك بانگه‌شه‌ی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ كۆتایهاتنی ململانێكان له‌ ئیدلب ئاماژه‌یه‌كه‌ به‌ كۆتا قۆناغی جه‌نگی ناوخۆیی سوریا، بۆیه‌ سێ فاكته‌ری سه‌ره‌كی و گه‌وره‌ هه‌یه‌ كه‌ داهاتوو ناسه‌قامگیری له‌سوریا ره‌نگڕێژ ده‌كات، ئه‌وانیش:
- بوونی 70 هه‌زار چه‌كداری ئۆپۆزسیۆن: كه‌ هه‌ڵگری په‌یامی ناراِزی و شه‌رعین دژ به‌ رژێمی به‌شار ئه‌سه‌د، ئه‌مانه‌ له‌ده‌ووری ئامانجێكی چه‌كداری كۆبوونه‌ته‌وه‌ كه‌ ئه‌شێت له‌چه‌ند ساڵی داهاتووش به‌رده‌وام بێت. 
- تێچووی مرۆیی و ئابووری: كۆی گشتی تێچووی مرۆیی و ئابووری بۆ سه‌قامگیریكردنی سوریا به‌ 200 – 350 ملیار دۆلار ده‌خه‌مڵێنرێت كه‌ سه‌رمایه‌گوزاری جدی و به‌هێزی ده‌ره‌كی پێویسته‌. هه‌ر شكستێكیش له‌ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌و بارودۆخه‌ به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌بێته‌هۆی به‌رده‌وام بوونی ناسه‌قامگیریی و خراپتربوونی (تووندتربوونی) داهاتووی جه‌نگی ناوخۆی ئه‌و وڵاته‌.
- بوونی هێزی سه‌ربازی ده‌ره‌كی یان ناده‌وڵه‌تی ( non-state ) له‌ سوریا: له‌ناویدا هێزی سه‌ربازی وڵاتانی وه‌ك ڕووسیا و توركیا و ئێران و ئه‌مریكا، هه‌روه‌ها هێزی سه‌ربازی وه‌ك ڕێكخراوی حزبوڵای لوبنانی، ئه‌م هێزانه‌ ئه‌نبه‌هۆی دروستكردنی له‌مپه‌ر له‌به‌رده‌م سه‌قامگیری و ئارامی له‌سوریا و به‌رزبوونه‌وه‌ی بارگرژی ئیسنی و تائیفی.
له‌ 18ی ئه‌یلولی 2018ه‌، هه‌ریه‌ك له‌ ڕووسیا و توركیا ڕایانگه‌یاند كه‌ گه‌شتوونه‌ته‌ ڕێككه‌وتن له‌سه‌ر دامه‌زراندنی ناوچه‌یه‌كی ناسه‌ربازی "demilitarized zone" له‌ پارێزگای ئیدلب، و دواخستنی هه‌ر ئۆپراسیۆنێكی سه‌ربازی له‌ پارێزگاكه‌دا كه‌ له‌ چه‌ند مانگی ڕابردوو جموجۆڵی سه‌ربازی حكومه‌تی سوریا، هێرشی ئاسمانی ڕووسیا و تۆكمه‌تركردنی بوونی هێزی توركیا له‌و وڵاته‌ و جموجۆڵه‌كانی رێكخراوه‌ تیرۆریستیه‌كانی تری وه‌ك ئه‌لقاعیده‌ و گرووپه‌ ئیسلامییه‌كانی تری به‌خۆوه‌ بینیوه‌. هه‌رچه‌نده‌ واده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ئه‌گه‌ری هێرشی سه‌ربازی كتوپڕ بۆ سه‌ر پارێزگای ئیدلب ڕاگیرابێت، به‌ڵام هه‌ر گفتوگۆیه‌ك له‌سه‌ر پارێزگای ئیدلب به‌شێوه‌یه‌كی به‌رفروان ئه‌بێته‌هۆی سه‌رهه‌ڵدانی سێ پرسی سه‌ره‌كی، ئه‌وانیش:
یه‌كه‌م/ له‌كاتێكدا به‌شێك بانگه‌شه‌ی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ هێرشه‌كان بۆ سه‌ر ئیدلب ئاماژه‌یه‌ به‌ كۆتا قۆناغی جه‌نگی ناوخۆی سوریا، به‌ڵام هێشتا روون نیه‌ كه‌ ئایا هیچ هێرشێك بۆ سه‌ر ئه‌و پارێزگایه‌ ئه‌نجامده‌درێت؟ یان ئایا هێزه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی سوریا ئاماده‌ن چه‌كه‌كانیان دابنین؟ یاخوود ئایا به‌شار ئه‌سه‌د رێگه‌ به‌و هێزانه‌ ده‌دات بۆ ئه‌وه‌ی دووباره‌ له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵگه‌ی سوریدا یه‌كبگرنه‌وه‌؟
به‌پێی هه‌ندێك له‌ خه‌مڵاندنه‌كان پارێزگای ئیدلب شوێنی بوونی نزیكه‌ی 70 هه‌زار چه‌كداره‌ كه‌ دابه‌شبوون به‌سه‌ر هێزه‌ میانڕه‌وه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كان و هێزه‌ توندره‌وه‌ رادیكاڵه‌كان كه‌ یان پێشتر یاخوود ئێستا په‌یوه‌ندییان به‌ رێكخراوی تیرۆریستی ئه‌لقاعیده‌وه‌ هه‌بووه‌.
دوای حه‌وت ساڵ له‌ دژایه‌تی و دووژمنایه‌تی ڕژێمی به‌شار ئه‌سه‌د و هێزه‌ هاوپه‌یمانه‌كانی، ره‌نگه‌ زۆربه‌ی ئه‌م چه‌كدار و گرووپانه‌ رێككه‌وتنه‌كه‌ی توركیا – ڕووسیا به‌كاربهێنن بۆ كشانه‌وه‌ی زیاتر یان ڕه‌نگه‌ به‌هاوكاری و پشتیوانی توركیا هه‌وڵ بده‌ن په‌ناببه‌نه‌ به‌ر هه‌ڵگیرسانی جه‌نگی یاخیبوون (تمرد – عصیان).
زۆرێك له‌ گرووپه‌ ڕادیكاڵه‌ ئیسلامیه‌كان له‌ناویاندا گرووپی ده‌سته‌ی ته‌حریری شام (HTS) ئاماده‌یی خۆیان ده‌ربڕی كه‌ ئاماده‌ن به‌رگری له‌ پارێزگای ئیدلب بكه‌ن تا كۆتایی، به‌ڵام ڕوونه‌ له‌ ئه‌گه‌ر ئه‌نجامدانی هێرشی به‌رفراوان و گه‌وره‌ بۆ سه‌ر ئه‌و شاره‌ هاوشێوه‌ی گرووپه‌ تیرۆریستیه‌كانی تری وه‌ك چه‌كداره‌كانی ڕێكخراوی داعش ناتوانن خۆیان ڕابگرن هاوشێوه‌ی ئه‌و هێرشانه‌ی كرانه‌ سه‌ر داعش له‌ هه‌ریه‌ك له‌ سوریا و عێراق له‌ڕابردوودا، ئه‌مه‌ش پرسیار ده‌رباره‌ی هه‌ریه‌ك له‌ ئۆپۆزسیۆنی سوریا و گرووپه‌ سه‌له‌فییه‌ جیهادییه‌كان ده‌وورووژێنێت.
دووه‌م: هه‌روه‌ها پارێزگای ئیدلب شوێنگه‌ی نزیكه‌ی 2.5 بۆ 3.3 ملیۆن هاوڵاتی مه‌ده‌نیه‌، كه‌ زۆربه‌ی زۆریان خه‌ڵكی ناوچه‌كانی تری سوریان كه‌ ئاواره‌بوون بۆ ئه‌و پارێزگایه‌. بۆیه‌ هه‌ر هێرشێكی سه‌ربازی بۆ سه‌ر ئه‌و پارێزگایه‌ ئه‌بێته‌هۆی كاره‌سات و قه‌یرانێكی مرۆیی گه‌وره‌ له‌ شاره‌كه‌، به‌جۆرێك ئه‌بێته‌هۆی دروستبوونی ئاواره‌ی و بێ ماڵ و حاڵی هاوڵاتیان كه‌ به‌ 6.6 ملیۆن كه‌س له‌ ئێستادا ده‌خه‌مڵێنرێت، هاوكات بوونی 5.6 ملیۆن ئاواره‌ و په‌نابه‌ری سووریی له‌ وڵاتانی ناوچه‌كه‌. بۆیه‌ هه‌ر ده‌ره‌نجامێك له‌ ڕێككه‌وتن له‌سه‌ر پارێزگای ئیدلب بكرێت پێویسته‌ چاره‌سه‌ری ئابووری ڕه‌وشی بنیادنانه‌وه‌ی ئه‌و وڵاته‌ بكات له‌دوای جه‌نگ كه‌ به‌ 200 – 350 ملیار دۆلار ده‌خه‌مڵێنرێت، له‌كاتێكدا تێكڕای گه‌شه‌ی به‌رهه‌می ناوخۆیی به‌نزیكه‌ی بریتیه‌ له‌ 2,900 دۆلار، و پێویسته‌ كاربكرێت بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی زیاتر له‌ 12 ملیۆن له‌ هاوڵاتیانی مه‌ده‌نی بۆ ماڵ و شوێنی خۆیان. به‌دڵنیاییه‌وه‌ سه‌رنه‌كه‌وتن له‌ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌و پرسانه‌ ئه‌بێته‌هۆی به‌رده‌وامی ناسه‌قامگیری و ئه‌گه‌ری توندتربوونی داهاتووی جه‌نگی ناوخۆیی له‌و وڵاته‌.
سێیه‌م: بوون و رۆڵی هێزه‌ ده‌ره‌كییه‌كان له‌ هێرشه‌كانی سه‌ر ئیدلب پرسیاری سه‌ره‌كی له‌سه‌ر ئه‌و هێزانه‌ دروست ده‌كات له‌سوریا. له‌كاتێكدا وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ توركیا و رووسیا هه‌وڵی دووركه‌وتنه‌وه‌ ده‌ده‌ن له‌ ململانێ و توندتربوونی ململانێكان له‌ ئیدلب، به‌ڵام هێشتا گومانی زۆر هه‌یه‌ ده‌رباره‌ی ئاست و توانای پۆتن بۆ كۆنترۆڵكردنی به‌شار ئه‌سه‌د و هێزه‌كانی ڕژێمی سوریا و هاوپه‌یمانه‌ ئێرانییه‌كانیان. ئه‌گه‌رێكی به‌هێز هه‌یه‌ كه‌ له‌ داهاتوویه‌كی نزیكدا به‌شار ئه‌سه‌د ده‌یه‌وێت ده‌سته‌كه‌وته‌كانی بپارێزێت و داوای كشانه‌وه‌ی هێزه‌ بیانییه‌كان ده‌كات له‌ناویاندا هێزه‌كانی توركیا و ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی پرسیاری بكرێت ئایا به‌شار ئه‌سه‌د ده‌توانێت به‌شێوه‌یه‌كی كاریگه‌رانه‌ كۆنترۆڵی خۆی به‌سه‌ر ته‌واوی ناوچه‌كانی سوریا بگه‌ڕێنێته‌وه‌ به‌بێ هاوكاری هاوپه‌یمانه‌كانی له‌ حزبوڵای لوبنانی و ئێرانیه‌كان و ملیشیا شیعه‌كانی تر له‌و وڵاته‌.
له‌كۆتایدا، هێزه‌ كوردییه‌كانی سوریا به‌ته‌واوی نزیكه‌ی هه‌موو ناوچه‌كانی باكووری رۆژهه‌ڵاتی رووباری فوراتیان كۆنترۆڵكردووه‌، به‌ڵام هێشتا روون نیه‌ كه‌ ئایا كورده‌كان ده‌چنه‌ گفتوگۆی رێككه‌وتنی سیاسییه‌وه‌ له‌گه‌ڵ رژێمی به‌شار ئه‌سه‌د له‌به‌رامبه‌ر گه‌ڕانه‌وه‌ی سوپای رژێم بۆ ناوچه‌ خوود ئۆتۆنۆمییه‌كانی خۆیان. ئه‌م بابه‌ته‌ ئاماژه‌ ده‌كات به‌م پرسه‌ گرنگانه‌ له‌ ئیدلب و سوریا، هه‌روه‌ها كاریگه‌ری سیاسه‌ته‌كانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌م ڕووه‌وه‌.

كۆتا نه‌خشه‌ی ناوچه‌كانی جه‌نگ له‌ سوریا
له‌ ئایاری 2017ه‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ی كه‌ به‌زۆنی كه‌مبوونه‌وه‌ی پێكدادانه‌كان ناوده‌برا بۆ نه‌خشه‌ی جه‌نگی ناوخۆی سوریا كه‌له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تیه‌وه‌ له‌ دانووستانه‌كانی ئاشتی ئه‌ستانه‌ گفتوگۆكران. 
هه‌ریه‌ك له‌ ڕووسیا و ئێران و توركیا پێیان وابوو كه‌ ئه‌م ناوچانه‌ گرنگی خۆی هه‌یه‌ بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی ململانێ و پێكدادانه‌كانی نێوان ڕژێمی سوریا و هێزه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی ئه‌و وڵاته‌، هاوكات گرنگه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ببێت به‌ ڕێره‌وێكی مرۆیی بۆ گه‌یاندنی هاوكارییه‌ مرۆییه‌كان و دانانی به‌ردی بناغه‌یه‌ك بۆ كۆتایهاتنی جه‌نگی ناوخۆی سوریا. ئه‌و ناوچانه‌ی كه‌ ململانێی لێ دوورخراوه‌ته‌وه‌ چاودێری توركیا و رووسیا و ئێرانییه‌كانی به‌سه‌ره‌وه‌ جا چ له‌ناو یان له‌ ده‌وورووبه‌ری پارێزگای ئیدلب بێت.
له‌ ماوه‌ی شه‌ش مانگ له‌ ڕێككه‌وتنه‌كه‌ی ئایاری 2017ی ئه‌ستانه‌، سوپای ڕژێمی سوریا به‌ هاوكاری و پشتیوانی هێزی ئاسمانی ڕووسیا ده‌ستی كردووه‌ به‌ هه‌ڵمه‌تێكی سه‌ربازی جدی بۆ ده‌ركردنی هێزه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی سوریا له‌ سێ ناوچه‌ له‌و چوار ناوچه‌یه‌ی كه‌ به‌ناوچه‌ی دوور له‌ ململانێ و پێكدادان ناسێنراوه‌.
یه‌كه‌م ناوچه‌ی دوور له‌ ململانێكان كه‌ له‌ رێككه‌وتنه‌كه‌ی ئه‌ستان دیاریكرا هه‌ر زوو شكستی خوارد دوای دروستبوونی پێكدادانی سه‌ربازی له‌ غوته‌ی رۆژهه‌ڵات و دۆوما، هه‌روه‌ها له‌ ئایاری 2018ه‌ دووه‌م ناوچه‌ش شكستی هێنا دوای دروست بوونی جه‌نگ له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی حه‌ما، هه‌رچی ناوچه‌ی سێیه‌م له‌ ته‌مووزی 2018ه‌ شكستی هێنا كاتێك ڕژێمی ئه‌سه‌د هێزه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی له‌ باشووری پارێزگای ده‌رعا به‌درێژای سنوری سوریا – ئوردن و قونێته‌ره‌ له‌نزیك به‌رزایه‌كانی جۆڵان ریشه‌ كێشكران.
به‌درێژای جه‌نگی ناوخۆیی سوریا، پارێزگای ئیدلب خاڵی جێگیركردنه‌وه‌ی و گواستنه‌وه‌ی چه‌كدارانی هه‌ریه‌ك له‌ هێزه‌ میانڕه‌و و هێزه‌ رادیكاڵه‌كانی ئۆپۆزسیۆنی سوریا و ئه‌و گرووپه‌ یاخیبووانه‌ بووه‌ كه‌ له‌ڕووی سه‌ربازییه‌وه‌ له‌ناوچه‌كانی تری سوریا له‌لایه‌ن رژێمی سوریاوه‌ تووشی شكست بوون، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هێشتا ئاماده‌نین ده‌ستبه‌رداری فكره‌ی شۆڕشگێڕی خۆیان بن. له‌ كانوونی یه‌كه‌می 2015ه‌، یه‌كێك بوو له‌ یه‌كه‌مترین به‌كارهێنانی پارێزگای ئیدلب بۆ دووباره‌ جێگیركردن و گواستنه‌وه‌ی به‌شێك له‌ چه‌كدارانی ئۆپۆزسیۆنی سوریا له‌ چه‌ندین گوندی ده‌وورووبه‌ری پارێزگای حمس كه‌ له‌ژێر رێككه‌وتنی ئاگربه‌ست كشانه‌وه‌ و له‌و پارێزگایه‌ جێگیركران. به‌هه‌مان شێوه‌، دوای ئه‌وه‌ی به‌درێژای ساڵی 2016ه‌ ڕژێمی به‌شار ئه‌سه‌د كۆنترۆڵی خۆی له‌ ده‌وورووبه‌ری دیمه‌شق به‌هێزتر كرد، هه‌زاران چه‌كداری ئۆپۆزسیۆنی یاخی خۆیان ڕاده‌ستی ئه‌و ڕژێمه‌ كرد و دواتر له‌ پارێزگای ئیدلب جێگیركران. هه‌روه‌ها له‌ ئازاری و ته‌مووزی 2018ه‌، هه‌زاران ئه‌ندام و گرووپی بچووك له‌سه‌رانسه‌ری ئه‌و وڵاته‌ له‌ناویدا غوته‌ی رۆژهه‌ڵات و حه‌مس و ده‌رعا و قونێته‌ره‌ له‌ نزیك به‌رزاییه‌كانی جۆڵان – زۆربه‌یان ڕه‌وانه‌ی پارێزگای ئیدلب كران و له‌و شاره‌ جێگیركران.
حه‌فتا هه‌زار چه‌كداری ئۆپۆزسیۆن
هه‌ندێك سه‌رچاوه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ده‌كه‌ن كه‌ چواره‌م و كۆتا ناوچه‌ی دوور له‌ ململانیكان كه‌ پارێزگای ئیدلبه‌ نزیكه‌ی 70 هه‌زار چه‌كداری گرووپه‌ توندره‌و و ئۆپۆزسیۆنه‌ جیاوازه‌كان له‌خۆده‌گرێت، هه‌م گرووپه‌ میانڕه‌وه‌كان و هه‌م گرووپه‌ توندره‌وه‌كانیش. 
سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش ئه‌و هێزه‌ ئۆپۆزسیۆنانه‌ی له‌سه‌ر سنوره‌كانی توركیا – سوریا ماونه‌ته‌وه‌ هێشتا مه‌ترسی و ئاسته‌نگی گه‌وره‌ن له‌سه‌ر ڕژێمی به‌شار ئه‌سه‌د، ئه‌م مه‌ترسییه‌ش ته‌نها له‌ ژماره‌ و قه‌باره‌ی ئه‌و هێزانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی نه‌گرتووه‌، به‌ڵكو ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ هاوكاری و پشتیوانی توركیا بۆ ئه‌و هێزانه‌. پشتیوانییه‌كانی توركیا بۆ هێزه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كان ده‌بێته‌ یارمه‌تیده‌ر بۆ ئه‌و گرووپانه‌ بۆ كشانه‌وه‌ بۆ ناو قوڵای ئه‌و به‌شانه‌ی خاكی سوریا كه‌ توركیا داگیریكردووه‌، كه‌ دواجار ده‌بێته‌ هۆی درێژه‌ كێشانی ململانێ و پێكدادانه‌كان. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش، هێشتا توركیا نایه‌وێت كۆنترۆڵی ته‌واوی خۆی به‌سه‌ر گرووپه‌ زۆر ڕادیكاڵه‌كان له‌ناو ئۆپۆزسیۆنی سوریا- به‌دیاریكراوی رێكخراوی ئه‌لقاعیده‌ و  گرووپی ته‌حریری شام (HTS) بسه‌پێنێت – كه‌ ره‌نگه‌ به‌رگری له‌ ئیدلب بكه‌ن له‌پێناو گۆڕینی سیاسه‌ت و ستراتیجی خۆیان و خستنه‌ڕووی جۆرێك له‌ ئاڵنگاری نوێ بۆ ڕژێمی به‌شار ئه‌سه‌د. 
به‌ره‌ی ئازادی نیشتیمانی (National Liberation Front )
چه‌كداره‌كانی به‌ره‌یی ئازادی نیشتیمانی به‌ 30,000 – 45,000 چه‌كدار ده‌خه‌مڵێنرێت كه‌ له‌ ئایاری 2018ه‌ پێكهێنرا، كاتێك توركیا پشتیوانی به‌هێزبوونه‌وه‌ی نزیكه‌ی 10 لقی گرووپه‌كانی سوپای سوریایی ئازادی كردووه‌ كه‌ ته‌واوی چه‌كداره‌كانی نزیكه‌ی 10000 چه‌كداره‌. له‌ ئابی 2018ه‌، به‌ره‌ی ئازادی نیشتیمانی له‌گه‌ڵ به‌ره‌ی ئازادی سوریا (Syrian Liberation Front (SLF)) یه‌كیان گرت كه‌ هاوكات به‌ جه‌بهه‌ی ته‌حریری سوریا ناسراوه‌ كه‌ گرووپه‌ سه‌له‌فییه‌ جیهادییه‌كانی ئه‌حراری شام و بزووتنه‌وه‌ی نوره‌دین زه‌ینكی كه‌ به‌ (28000) چه‌كدار ده‌خه‌مڵێنرێت له‌ خۆده‌گرێت. هه‌روه‌ها، به‌ره‌ی ئازادی نیشتیمانی له‌ بنه‌ره‌تدا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ كۆبوونه‌وه‌ی چه‌ند گرووپێك هاوشێوه‌ی هه‌ڵۆكانی شام، سوپای ئازاد و كۆبوونه‌وه‌ی دیمه‌شق كه‌ به‌یه‌كه‌وه‌ ژماره‌یان نزیكه‌ی 7000 چه‌كداره‌. 
به‌هێزكردنه‌وه‌ی به‌ره‌ی ئازادی نیشتیمانی و گرووپه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی تر ئامانجی ستراتیجی توركیایه‌، چونكه‌ توركیا ده‌یه‌وێت توندی سه‌ركرایه‌تی و بونیادی ئه‌و گرووپه‌ میلشیایانه‌ كۆنترۆڵ بكات و له‌ڕێگه‌یه‌وه‌ بتوانێت فراوانخوازی زیاتری كورده‌كانی سوریا بوه‌ستێنێت. بۆیه‌ توركیا گرووپی ته‌حریر شام (HTS) كه‌ گرووپێكی نزیكه‌ له‌ ئه‌لقاعیده‌ هانده‌دات بۆئه‌وه‌ی بچێته‌ ژێر چه‌تری به‌ره‌ی ئازادی نیشتیمانی، به‌ڵام گرووپی ته‌حریر شام (HTS) یه‌كسه‌ر داواكه‌ی توركیای ره‌تكرده‌وه‌. به‌پێی خه‌مڵاندنه‌كان نزیكه‌ی 500 چه‌كداری بیانی له‌ناو ریزه‌كانی به‌ره‌ی ئازادی نیشتیمانی ده‌جه‌نگن كه‌ زۆربه‌یان له‌ژێر سه‌ركردایه‌تی گرووپی ئه‌حرار شام كۆبوونه‌ته‌وه‌. 
گرووپی ته‌حریری شام (Hayat Tahrir Al Sham)
ژماره‌ی چه‌كداره‌كانی ئه‌م گرووپه‌ نزیكه‌ی 7000 – 12000 چه‌كدار ده‌بێت و له‌لایه‌ن ئه‌بو محمد جۆلانییه‌وه‌ سه‌ركردایه‌تی ده‌كرێت، و نزیكه‌ی 3000 چه‌كداری بیانی له‌ناو ریزه‌كانیدا هه‌یه‌، له‌ماوه‌ی چه‌ند ساڵی جه‌نگی ناوخۆی سوریا ئه‌م گرووپه‌ به‌ چه‌ندین قۆناغی خۆپۆلێنكردندا رۆشتووه‌ كه‌ به‌ ئه‌ندازه‌یه‌كی به‌رچاو و فه‌رمی خۆی به‌دوورگرتووه‌ له‌ ئه‌صڵ و ره‌گ و رێشه‌كانی پێشووی كه‌ ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ ئه‌لقاعیده‌، بۆیه‌ ئه‌وه‌ی جێگای پرسیاره‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆچی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا ئه‌م گرووپه‌ی له‌ لیستی رێكخراوه‌ تیرۆریسته‌ بیانیه‌كاندا ده‌ستنیشان كردووه‌.
فۆكه‌سی سه‌ره‌كی ئه‌م گرووپه‌ دامه‌زراندنی حكومێكی ئیسلامییه‌ له‌سه‌ر سوریا نه‌ك له‌ ئاستی جیهانی، هاوكات تائێستا چه‌ندین گرووپ كه‌ په‌یوه‌ندیه‌كی نزیكیان له‌گه‌ڵ رێكخراوی ئه‌لقاعیده‌ هه‌یه‌ له‌ گرووپی ته‌حریری شام جیابوونه‌ته‌وه‌. تا ئه‌یلولی 2018ه‌، ئه‌م گرووپه‌ زیاتر له‌ 60%ی ناوچه‌كانی پارێزگای ئیدلبی له‌ژێر ده‌ستدابوو و  له‌ ئاستێكی باڵادا هه‌ماهه‌نگیان له‌گه‌ڵ توركیا هه‌یه‌ كه‌ ئه‌و وڵاته‌ش چه‌ندین شوێنگه‌ی چاودێرێكردنی له‌ پارێزگاكه‌ هه‌یه‌. ئاشكرایه‌ كه‌ گرووپی ته‌حریر شام به‌شێوه‌یه‌كی فه‌رمی ره‌تیكردۆته‌وه‌ كه‌ به‌شێك بێت له‌ به‌ره‌ی ئازادی نیشتیمانی، چونكه‌ سه‌ره‌رای هه‌ماهه‌نگییه‌كانی به‌ڵام واده‌رناكه‌وێت كه‌ متمانه‌ی هه‌بێت به‌ پابه‌ندبوونی توركیا به‌ به‌رگریكردن له‌ پارێزگای ئیدلب و دروستكردنی سیسته‌مێكی حوكمڕانی ئیسلامی له‌ سوریا. له‌ ئه‌یلولی 2018ه‌ ئه‌م گرووپه‌ بووه‌ ئامانجی سه‌ره‌كی لێدوانه‌كانی هه‌ریه‌ك له‌ رووسیا و ئێران و ڕژێمی به‌شار ئه‌سه‌د و ته‌نانه‌ت حكومه‌تی توركیاش، كه‌ ته‌واوی ئه‌و وڵاتانه‌ داوایان له‌ گرووپه‌كه‌ ده‌كرد له‌ شاری ئیدلب بچێته‌ده‌ره‌وه‌. 
هاوپه‌یمانی نصره‌ت ئیسلام:
ئه‌م هاوپه‌یمانێتیه‌ خاوه‌ن نزیكه‌ی 2300 بۆ 3300 چه‌كدار ده‌بێت. له‌ نیسانی 2018ه‌ هه‌ردوو گرووپی حراس الدین (پاسه‌وانی ئاین) و ئه‌نصار ته‌وحید ئه‌م هاوپه‌یمانێتیه‌یان دروستكرد كه‌ له‌ كۆمه‌ڵێك چه‌كداری جیابووه‌وه‌ی گرووپی ته‌حریری شام پێكده‌هات. له‌هه‌مان كاتدا ئه‌م دوو گرووپه‌ یه‌كیان گرت بۆ پێكهێانی گرووپێكی فراوانتر كه‌ به‌ هاوپه‌یمانی نصره‌ت ئیسلام ناوده‌برێت، كه‌ له‌ئێستادا باڵه‌ ئیسلامییه‌كانی وه‌ك سوپا ملاحم و سوپای ئه‌لبادیه‌ و سوپای ئه‌لساحل له‌ خۆده‌گرێت. 
جێگه‌ی ئاماژه‌پێدانه‌ گرووپه‌كه‌ به‌ ئاشكرا پشتیوانی رێكخراوی ئه‌لقاعیده‌ ده‌كات، به‌تایبه‌ت دوای ئه‌وه‌ی له‌لایه‌ن چه‌ند چه‌كدارێكی پێشووی ئه‌و رێكخراوه‌ به‌رێوه‌ده‌برێت كه‌ تا ئه‌ندازه‌یه‌كی زۆر جه‌ختی له‌سه‌ر جیهادی گه‌ردوونییه‌. هاوپه‌یمانی نصره‌ت ئیسلام به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆ و جیاواز له‌ گرووپی ته‌حریری شام چالاكییه‌كانی ئه‌نجامده‌دات، چونكه‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا ئه‌م هاوپه‌یمانێتیه‌ له‌ چه‌كدار و ئه‌ندامه‌ جیابووه‌كانی ئه‌و گرووپه‌ پێكهاتووه‌ كه‌ ناسراون به‌ لیوای الاقصى، كه‌ پێشتر پێیان ده‌وترا "جند الاقصى"، كه‌ به‌هۆی بۆچوونی له‌ پشتیوانیكردنی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی و وه‌حشیگه‌ری ئه‌و رێكخراوه‌ دژی موسڵمان جیابوونه‌وه‌. هاوپه‌یمانی نصره‌ت ئیسلام نزیكه‌ی یه‌ك هه‌زار چه‌كداری بیانی له‌ناو ریزه‌كانیدا ده‌جه‌نگن كه‌ له‌لایه‌ن گرووپی (حراس الدین)ه‌وه‌ سه‌ركردایه‌تی ده‌كرێن.
جه‌بهه‌ی ئه‌نصار دین: 
ژماره‌یه‌ك گرووپی بچووكی چه‌كداری ئیسلامی له‌ ئیدلب هه‌ن كه‌ هه‌موویان لێره‌دا ئاماژه‌مان پێنه‌كردوون. یه‌ك له‌وانه‌ش جه‌بهه‌ی ئه‌نصار دینه‌ كه‌ به‌ به‌ره‌ی ئه‌نصار دین یان بزووتنه‌وه‌ی شام ناسراوه‌. جه‌بهه‌ی ئه‌نصار دین له‌ 2014ه‌ پێكهێنراوه‌ و وه‌ك گرووپێكی جیهادی سه‌ربه‌خۆ له‌ ئیدلب جیهاد ده‌كات. ئه‌م به‌ره‌یه‌ له‌ كانوونی دووه‌می 2017ه‌ چوونه‌ ناو ریزه‌كانی گرووپی ته‌حریری شام به‌ڵام له‌ شوباتی 2018ه‌ له‌ گرووپه‌ جیابووه‌وه‌. ئه‌وه‌ی جێگه‌ی ئاماژه‌ پێدانه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كه‌مترین زانیاری پشت پێبه‌ستراو هه‌یه‌ له‌سه‌ر ژماره‌ی چه‌كداره‌كانی ئه‌و به‌ره‌یه‌ و كه‌مترین ئه‌ده‌بیات ده‌رباره‌یان نووسراوه‌.
حزبی توركستانی ئیسلامی: 
ژماره‌ی چه‌كداره‌كانی له‌ نێوان 2000 – 3000 چه‌كداره‌ و له‌ئێستادا له‌ شاری ئیدلب جێگرین كه‌ له‌ جیهادیسته‌كانی ئویغور و ئۆزبه‌ك پێكهاتووه‌ كه‌ ره‌گ و ریشه‌یان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ گرووپی ته‌حریری شام له‌ پارێزگای ئیدلب. به‌ڵام به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌و گرووپه‌وه‌، حزبی توركستانی ئیسلامی به‌شێوه‌یه‌كی ئاشكرا گونجانی خۆی له‌گه‌ڵ دید و بۆچوونه‌كانی رێكخراوی ئه‌لقاعیده‌ نیشانداوه‌ و وه‌ك ڤێرژنێكی ئه‌لقاعیده‌ خۆی هه‌ژمار ده‌كات. ئه‌مه‌ش ره‌نگه‌ به‌شێوه‌یه‌كی جزئی بگه‌رێته‌وه‌ بۆ په‌یوه‌ندی ئه‌م گرووپه‌ له‌ڕووی جوگرافییه‌وه‌ به‌ ئاسیای ناوه‌ڕاسته‌وه‌.  ژماره‌ی چه‌كداره‌كانی حزبی توركستانی ئیسلامی له‌ سوریا به‌ هه‌زاران چه‌كدار خه‌مڵێنراوه‌ و كه‌ هه‌موویان به‌ چه‌كداری بیانی پۆلێنكراون. 
ڕێكخراوی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی (داعش): 
ژماره‌ی چه‌كداره‌كانی داعش له‌ ئیدلب نه‌زانراوه‌، به‌ڵام هێشتا به‌پێی خه‌مڵاندنه‌كان نزیكه‌ی ك10000-14000 چه‌كداری ئه‌و رێكخراوه‌ له‌ سوریا ماون، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م رێكخراوه‌ له‌ڕووی كۆنترۆڵكردنی ئه‌و ناوچانه‌ی له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتیدابوون له‌ لاوازبوونی به‌رده‌وام دایه‌، به‌ڵام هێشتا ئه‌و رێكخراوه‌ به‌ته‌واوی تێكنه‌شكێنراوه‌. هه‌رچه‌نده‌ زۆربه‌ی چه‌كداره‌كانی داعش له‌ پارێزگای "دێره‌زوور"ن له‌ باشووری رۆژهه‌ڵاتی سوریا، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا زۆربه‌ی شانه‌ نووستوه‌كانی له‌ پارێزگای ئیدلب خستۆته‌وه‌كار، كه‌ به‌گشتی جه‌ختی سه‌ره‌كییان له‌سه‌ر چالاكییه‌ تیرۆریستیه‌كانی وه‌ك كوشتن و پشێوی نانه‌وه‌یه‌. 
به‌پێی راپۆرتێكی ئه‌م دواییه‌ی وه‌زاره‌تی به‌رگری ئه‌مریكا (پنتاگۆن) نزیكه‌ی 14000 چه‌كداری رێكخراوی داعش له‌ سوریا ماون، به‌ڵام به‌رده‌وام ژماره‌ی چه‌كداره‌كانیان به‌ره‌وه‌ كه‌مبوونه‌وه‌ ده‌چێت. ئه‌وه‌ی جێگه‌ی هه‌ڵوێسته‌كردنه‌، ره‌نگه‌ شانه‌ نووستوه‌كانی رێكخراوی داعش له‌ ئیدلب به‌كاربهێنرێن هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ی به‌كارهێنران له‌لایه‌ن رژێمی به‌شار ئه‌سه‌د و ڕووسه‌كانه‌وه‌ له‌ سوه‌یدا – كه‌ بڵاوه‌یان پێكرا له‌پێناو كوشتن و تیرۆركردنی كه‌مینه‌كان و گرووپه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كان، كه‌ له‌هه‌مان كاتدا به‌كاریده‌هێنن بۆ پاساودان بۆ به‌رده‌وام بوونی چالاكییه‌ سه‌ربازییه‌كانیان دژی تیرۆر.

نیگه‌رانییه‌ ئابووری و مرۆییه‌كان
به‌ر له‌ ده‌ستپێكردنی جه‌نگی ناوخۆی سوریا، ئیدلب شوێنی نزیكه‌ی 750000 هاوڵاتی مه‌ده‌نی بوو، ناوچه‌یه‌كی گرنگه‌ له‌نێوان توركیا و سوریا، كه‌ به‌ناوچه‌ شوێنه‌وارییه‌كانی ده‌ناسرێته‌وه‌ و ناوه‌ندی به‌رهه‌م هێنانی زه‌یتون و گه‌نم و لۆكه‌ و میوه‌جاته‌ له‌ سوریا. له‌ئێستادا ئه‌و پارێزگایه‌ شوێنی نزیكه‌ی 2.5 بۆ 3.3 ملیۆن هاوڵاتی مه‌ده‌نییه‌ كه‌ زۆربه‌یان كه‌سانی ئاواره‌ و بێ ماڵ و حاڵی جه‌نگی ناوخۆی سوریان. به‌ پێی لیژنه‌ی كاروباری په‌نابه‌رانی سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان نزیكه‌ی 3570352 هاوڵاتی سوریای په‌نابه‌ر له‌ توركیا ده‌ژین، كه‌ 300 هه‌زاری له‌ پارێزگای هاتایایه‌ له‌سه‌ر سنوری پارێزگای ئیدلب. 
تائێستا توركیا مافی هاوڵاتی بوون نادات به‌ په‌نابه‌رانی سوریا، چونكه‌ زۆربه‌ی په‌نابه‌ره‌ سورییه‌كان ده‌یانه‌وێت بگه‌ڕێنه‌وه‌ وڵاته‌كه‌ی خۆیان به‌تایبه‌ت كاتێك كه‌ ململانێ و پێكدادانه‌كان كۆتاییانهات. بۆیه‌ به‌مه‌به‌ستی كاركردن له‌سه‌ر پرسه‌كانی وه‌ك یه‌كگرتن و هاوڵاتی بوون و كاریگه‌رییه‌ جوگرافی و ئیسنییه‌كان، توركیا ده‌ستیكردووه‌ به‌ راگواستنی په‌نابه‌ره‌ سورییه‌كان بۆ ئه‌و ناوچانه‌ی خاكی سوریا كه‌له‌لایه‌ن سوپای توركیاوه‌ كۆنترۆڵكراوه‌، كه‌ له‌ ناویاندا 150000 ئاواره‌ی سوریی راگواستوه‌ بۆ ئه‌و ناوچانه‌ له‌ ساڵی 2018ه‌.
هێشتا نزیكه‌ی 10%ی ته‌واوی ئاواره‌كان له‌ توركیا له‌م كه‌مپه‌ ژیان به‌سه‌رده‌به‌ن، هه‌رچی 90%ه‌كه‌ی تری په‌نابه‌رانه‌ له‌ ناوچه‌ شارستانییه‌كان و شاره‌كان ده‌ژین، كه‌ ئاڵنگاری جدی بۆ حكومه‌تی توركیا دروستكردووه‌ به‌تایبه‌ت كاتێك بیه‌وێت ده‌ست بكات به‌ جێ به‌جێكردنی سیاسه‌تی دووباره‌ جێگیركردنه‌وه‌ی ئه‌و په‌نابه‌رانه‌. 
ئه‌مه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر جه‌نگ و ململانێ له‌ ئیدلب هه‌ڵبگیرسێت ئه‌وا ده‌یان و سه‌دان هه‌زار هاوڵاتی مه‌ده‌نی به‌درێژای سنووره‌كانی سوریا ناچارده‌كات په‌ناببنه‌ ناو خاكی توركیاوه‌. ئه‌مه‌ش بینرا كاتێك له‌ ئه‌یلولی 2018ه‌ چه‌ندین ڤیدیۆی په‌نابه‌رانی سوریا بڵاوكرانه‌وه‌ كه‌ به‌ په‌یژه‌ به‌سه‌ر دیواره‌ به‌ردینه‌كانی سه‌ر سنوری سوریا – توركیا ده‌په‌ڕنه‌وه‌ بۆ ناوخاكی توركیا. 
ئه‌گه‌ر كاتێك جه‌نگی ناوخۆی سوریا به‌ كۆتای گه‌شت، رژێمی به‌شار ئه‌سه‌د مه‌حكومه‌ به‌وه‌ی مامه‌ڵه‌ بكات له‌گه‌ڵ ئه‌و واقعه‌ی له‌دوای جه‌نگ بۆ بنیادنانه‌وه‌ی ئه‌و وڵاته‌ دێته‌ئاراوه‌ كه‌ به‌پێی خه‌مڵاندنه‌كان پێویستی به‌ 200 – 350 ملیار دۆلار هه‌یه‌. دروستكردنی ده‌رفه‌تی ئابووری پێویستی به‌ ئه‌ركێكه‌ كه‌ ئه‌ویش گه‌رانه‌وه‌ی نزیكه‌ی 20 ملیۆن هاوڵاتی مه‌ده‌نیه‌ بۆ ئه‌و ناوچانه‌ی كه‌ به‌ر له‌ ده‌ست پێكی جه‌نگی ناوخۆیی تیایدابوون. ئه‌م قۆناغی بنیادنانه‌وه‌ی دوای جه‌نگ زۆر گرنگه‌ به‌تایبه‌ت له‌ پارێزگای ئیدلب، به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ ساڵانێكه‌ بووه‌ته‌ لانكه‌ی گرووپی جیهادییه‌ سه‌له‌فی و توندره‌وه‌ ئایدۆلۆجی. بۆیه‌ به‌بێ ره‌خساندنی ده‌رفه‌ت و گه‌رانه‌وه‌ی ئاواره‌ ناوخۆییه‌كانی سوریا و په‌نابه‌رانی سوریا له‌وڵاتانی تر بۆ ناوچه‌كانی خۆیان، واده‌كات كه‌ گرووپه‌ توندره‌وه‌ ئایدۆلۆجییه‌كان شوێنگه‌یه‌كی نوێ بۆخۆیان بدۆزنه‌وه‌ كه‌ ته‌واوی ئه‌و ناوچه‌یه‌ (ئیدلب) ده‌كه‌نه‌ ناوچه‌یه‌كی كێشه‌ ئامێز و ناسه‌قامگیر بۆ ڕژێمی به‌شار ئه‌سه‌د له‌ چه‌ندین ساڵی داهاتوو. 

رۆڵی رووسا، توركیا و هێزه‌ سه‌ربازییه‌ ناده‌وڵه‌تییه‌كان
بوونی هێزی سه‌ربازی ده‌ره‌كی له‌ ئیدلب و سوریا به‌گشتی كاریگه‌ری له‌سه‌ر چۆنێتی روودان و كۆتایهاتنی جه‌نگی ئیدلب ده‌بێت و دواجار ئاڵنگاری زۆر بۆ به‌شار ئه‌سه‌د دروست ده‌كات له‌ به‌هێزكردن و پاراستنی سه‌ركه‌وتنه‌كانی خۆی له‌ته‌واوی سوریا. ئه‌م به‌شه‌ی بابه‌ته‌كه‌ چاوخشاندنێكه‌ ده‌رباره‌ی هێزه‌ سه‌ربازییه‌ ده‌ره‌كییه‌كان له‌ سوریا.
ڕووسیا:
ڕووسیا به‌درێژای جه‌نگی ناوخۆیی سوریا هه‌موو هه‌وڵه‌كانی سیاسه‌تی خارجی خۆی له‌ بواری سه‌ربازی و دبلۆماسی و زانیاری و توانای ناتقلیدی و سایبه‌ری به‌كارهێناوه‌ بۆ پشتیوانیكردنی ڕژێمی به‌شار ئه‌سه‌د. له‌سه‌ره‌تادا ئه‌م ئامرازانه‌ بۆ لاوازكردنی ئۆپۆزسیۆنی سوریا و سنورداركردنی جه‌نگی ناوخۆی سوریا به‌كارهێنرا، به‌ڵام كاتێك كاریگه‌ری و ئیجابیه‌تی ئه‌و ئامرازانه‌ ده‌ركه‌وت به‌تایبه‌تی ئامرازی به‌كارهێنانی هێزی ئاسمانی، هه‌رزوو رووسیا به‌شێوه‌یه‌كی سیستماتیكی به‌ هاوكاری له‌گه‌ڵ هێزه‌كانی رژێمی سوریا و میلشیا شیعه‌كان و به‌ڵێنده‌ره‌ سه‌ربازییه‌ تایبه‌ته‌كانی ڕووسیا ده‌ستیانكرد به‌ هه‌ڵمه‌تی دووباره‌ كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی ناوچه‌كانی سوریا بۆ ڕژێمی به‌شار ئه‌سه‌د. له‌ مانگه‌كانی ئاب و ئه‌یلولی 2018ه‌، پشتیوانی ئاسمانی رووسیا رۆڵێكی گرنگی هه‌بوو له‌ كردنه‌ ئامانجی هێزه‌كانی ئۆپۆزسیۆنی سوریا هاوشێوه‌ی ئه‌و هێرشه‌ ئاسمانیانه‌ی كه‌ پیشتر له‌ شاره‌كانی حه‌له‌ب و حمس و ناوچه‌كانی دیمه‌شق و دێره‌زوو ئه‌نجامی داوه‌. به‌پێچه‌وانه‌ی هێرشه‌كانی تری بۆ پشتیوانی به‌شار ئه‌سه‌د، هێرشه‌كانی ئه‌م دوایه‌ی رووسیا بۆ هاوكاریكردنی رژێمی سوریا له‌ ئیدلب رووبه‌ڕووی چه‌ندین كۆسپ بووه‌وه‌، له‌وانه‌ش بوونی هێزه‌كانی توركیا له‌ چه‌ندین خاڵی چاودێری له‌ته‌واوی پارێزگاكه‌.
گرژبوونی په‌یوه‌ندییه‌كانی ڕووسیا و توركیا له‌ ئیدلب ئه‌بێته‌هۆی زیان و له‌ده‌ستچوونی ده‌رفه‌تی زۆر، ئه‌م دوو وڵاته‌ له‌سه‌ر چه‌ندین ئاست په‌یوه‌ندییه‌كانیان گه‌یاندۆته‌ ئاستێكی به‌رچاوه‌ – كه‌ ڕه‌نگه‌ زۆر گرنگ بێت بۆ چه‌ند لایه‌نێك كه‌ ئه‌و دوو وڵاته‌ له‌ ئیدلب رووبه‌ڕووی یه‌كترببنه‌وه‌. له‌ نیسانی 2018ه‌، سه‌رۆكی ڕووسیا و سه‌رۆكی توركیا ڕایانگه‌یاند كه‌ گه‌شتوون به‌ ڕێككه‌وتن بۆ خێراتركردنی فرۆشتنی سیسته‌می به‌رگری مووشه‌ی ڕووسی S-400 به‌ توركیا. زیاتر له‌وه‌ش، هه‌ریه‌ك له‌ كۆمپانیای وزه‌ی توركی "Unit International" و كۆمپانیای وزه‌ی ڕووسی " Zarubezhneft " و كۆمپانیای " Ghadir Investment " ئێرانی له‌ ئابی 2017ه‌ ڕێككه‌وتنێكی 7 ملیار دۆلاریان ڕاگه‌یاند له‌بواری وزه‌. هه‌روه‌ها، یه‌كه‌م پرۆژه‌ی وێستگه‌ی وزه‌ی ئه‌تۆمی له‌ توركیا به‌بڕی 20 ملیار دۆلار له‌لایه‌ن كۆمپانیای بنیادنه‌ر "ڕووس-ئه‌تۆم – Rosatom " دروست ده‌كرێت. ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ رۆڵی به‌رچاویان هه‌بوو له‌ تێكدانی په‌یوه‌ندییه‌ دبلۆماسییه‌كانی ئه‌مریكا و توركیا له‌ ئابی 2018ه‌ كه‌ بووه‌ هۆی له‌ده‌ستدانی به‌های لیره‌ی توركی.
هه‌ر له‌سه‌ره‌تای جه‌نگی ناوخۆی سوریاوه‌ چه‌ندین گۆرانكاری بووه‌ته‌ هۆی ئاڵۆزكردنی زیاتری په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌نقه‌ره‌ و مۆسكۆ، له‌وانه‌ش خستنه‌خواره‌وه‌ی فرۆكه‌یه‌كی جه‌نگی ڕووسیا له‌ ئاسمانی سوریا له‌ تشرینی دووه‌می 2015ه‌، كوشتنی باڵوێزی ڕووسیا له‌ توركیا له‌لایه‌ن توركێكی ره‌گه‌ز په‌رست له‌ كانوونی یه‌كه‌می 2016ه‌ و دواجار هێرشی ئاسمانی ڕووسیا بۆ سه‌ر سه‌ربازانی توركیا له‌ شوباتی 2017ه‌.
به‌ڵام به‌هۆی به‌ره‌وپێشچوونی په‌یوه‌ندییه‌كانیان، هه‌ردوو وڵات له‌ ئه‌یلولی 2018ه‌ ڕێككه‌وتنێكیان ئیمزاكرد له‌سه‌ر دروستكردنی ناوچه‌یه‌كی نا-سه‌ربازی و دواخستنی ئۆپراسیۆنی ئیدلب، به‌ڵام هێشتا گومان و نادڵنیایی زۆر هه‌یه‌ ده‌رباره‌ی ئه‌ندازه‌ و توانای ڤلادیمر پۆتن له‌ كۆنترۆڵكردنی به‌شار ئه‌سه‌د و هێزه‌كانی رژێمی سوریا و هاوپه‌یمانه‌ ئێرانییه‌كانی له‌ پاراستین رێككه‌وتنه‌كه‌.
توركیا:
ژماره‌ی سه‌ربازانی توركیا له‌ سوریا له‌ نزیكه‌ی 1300 سه‌رباز ده‌خه‌مڵێنرێت. له‌كاتێكدا زۆربه‌ی ئه‌م سه‌ربازانه‌ له‌ژێر چاودێری فه‌رمانده‌ی ئۆپراسۆنی قه‌ڵغانی فورات (له‌ ئابی 2016)ه‌ و ئۆپراسیۆنی چڵه‌ زه‌یتون (كانوونی دووه‌می 2018)ه‌ دا جێگیركراون، به‌ڵام خاڵه‌ چاودێرییه‌كانی توركیا له‌ ئیدلب به‌شێكه‌ له‌ ئۆپراسیۆنی كۆنترۆڵكردنی ره‌وشی ئیدلب. له‌ژێر چاودێری ئه‌م ئۆپراسیۆنه‌ سه‌ربازییه‌كان توركیا له‌هه‌مان كاتدا هاوكاری و پشتیوانی بۆ هێزه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌ میانڕه‌وكانی سوریا و گرووپه‌ جیهادییه‌ سه‌له‌فییه‌كان له‌ ئیدلب دابینكردووه‌، و توانیویه‌تی پێگه‌ی هێزه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كان له‌و شاره‌ به‌هێز بكات له‌ڕێگه‌ی جێكردنه‌وه‌ی نزیكه‌ی 45000 چه‌كداری ئۆپۆزسیۆن له‌ ئیدلب له‌ ژێر فه‌رمانده‌ی به‌ره‌ی ئازادی نیشتیمانی، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵی، هێشتا نه‌یتوانیوه‌ گرووپی ته‌حریری شام كۆنترۆڵ بكات به‌هۆی ئه‌وه‌ی ئه‌و گرووپه‌ سوره‌ له‌سه‌ر پاراستنی سه‌ربه‌خۆی خۆی له‌مامه‌ڵه‌كردنی له‌گه‌ڵ توركیا و به‌ره‌ی ئازادی نیشتیمانی له‌سه‌ر چه‌ندین ئاست.
وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ له‌ ئاینده‌یه‌كی نزیكدا، ئۆپۆزسیۆنی سوریا له‌ ئیدلب هاوكاری ماددی و دارایی زۆریان پێده‌گات له‌لایه‌ن ئۆپۆراسیۆنی قه‌ڵغانی فوراتی توركیاوه‌.  ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هێزه‌كانی توركیا و چه‌كدارانی ئۆپۆزسیۆنی توركیا ناچار بكرێن به‌ كشانه‌وه‌ له‌ پارێزگای ئیدلب، ئه‌وا هێشتا چاوه‌ڕوانكراوه‌ كه‌ توركیا هاوكاری و پشتیوانی گرووپه‌ یاخیبووه‌ ئۆپۆزسیۆینه‌كان بكات له‌وناوچانه‌ی سوریا كه‌ له‌ژێر كۆنترۆڵیدایه‌ هاوشێوه‌ی عه‌فرین، یان ته‌نانه‌ت له‌سه‌ر خاكی وڵاته‌كه‌ی له‌ توركیا. به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌گه‌ر سوپای توركیا هاوكاری و پشتیوانیه‌كانی بۆ به‌ره‌ی ئازادی نیشتیمانی كۆتای پێبهێنێت یان هه‌ردووكیان له‌ ئیدلب بكشێنه‌وه‌، ئه‌وكات ڕوون نیه‌ كه‌ چی به‌سه‌ر ئۆپۆزسیۆنی سوریا دێت؟! بۆیه‌ دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ گرووپه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كان كاریگه‌ری نه‌رێنی خۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ر توركیا – ئه‌ویش به‌هۆی نزیكی ئه‌و گرووپه‌ یاخیبووانه‌ له‌ سنوره‌كانی توركیا و بوونی ڕه‌وه‌ندێكی گه‌وره‌ی سوریی له‌و وڵاته‌ و بڵاوبوونه‌وه‌ی شانه‌ و ئه‌ندامانی گرووپه‌ سه‌له‌فییه‌ جیهادییه‌كان له‌سه‌رانسه‌ری توركیا. بژارده‌ی سێیه‌م له‌به‌رده‌م توركیا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئاسانكاری بكات بۆ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئۆپۆزسیۆنی سوریا بۆ ئه‌و ناوچانه‌ی سوریا كه‌ له‌ژێر كۆنترۆڵی هێزی سه‌ربازی توركیا یه‌. بۆیه‌ ئه‌وه‌ی جێگه‌ی پرسیاره‌ ئایا چی ڕووده‌دات به‌سه‌ر ئه‌م گرووپ و میلشیایانه‌ دوای جێهێشتنی ئیدلب؟ ئایا ئه‌م گواستنه‌وه‌یه‌ ئه‌بێته‌ هۆی درێژه‌دان به‌ جه‌نگ و ملمڵانیكان یان نا؟
هێزه‌كانی تر:
هێزه‌كانی سوریای دیموكرات كه‌ له‌لایه‌ن یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ڵ (یه‌په‌گه‌)ه‌وه‌ سه‌ركردایه‌تی ده‌كرێت، كه‌ باڵی سه‌ربازی حزبی یه‌كێتی دیموكراتی كوردی یه‌ له‌سوریا – به‌م دواییانه‌ به‌پێی رێككه‌وتنی نه‌خشه‌ڕێگای ئه‌مریكا – توركیا له‌ مه‌بنه‌ج له‌ باكووری سوریا كشانه‌وه‌. یه‌په‌گه‌ كه‌ توركیا وه‌ك باڵێكی پارتی كرێكارانی كوردستان (په‌كه‌كه‌) لێی ده‌ڕوانێت كۆنترۆڵ نزیكه‌ی 100%ی ناوچه‌كانی باكووری رۆژهه‌ڵاتی رووباری فوراتی كردووه‌. له‌ ئابی 2018ه‌ نوێنه‌رانی كورد له‌ سوریا چاویان كه‌وت به‌ به‌شار ئه‌سه‌د به‌مه‌به‌ستی گفتوگۆكردنی حوكمی زاتی له‌ باكوری سوریا. ئه‌مه‌ش وه‌ك قومارێك وایه‌ كه‌ كورده‌كانی سوریا ده‌یكه‌ن بۆ دانانی جۆرێك له‌ بارودۆخ له‌سه‌ر چۆنێتی مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ ئه‌و ناوچانه‌ی له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی كورده‌كان دایه‌ له‌چه‌ند ساڵی داهاتوو، به‌ڵام به‌دڵنیاییه‌وه‌ داهاتووی ناوچه‌ كوردییه‌كان په‌یوه‌سته‌ به‌ ژماره‌یه‌ك رێككه‌وتن له‌نێوان به‌شار ئه‌سه‌د، رووسیا، توركیا و كورده‌كان ئه‌ویش یان به‌مه‌به‌ستی كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی ناوچه‌ كوردییه‌كان، یان راده‌ستكردنیان به‌ حكومه‌تی سوریا یاخوود گه‌شتن به‌جۆرێك له‌ رێككه‌وتن له‌به‌رامبه‌ر ئیعترافی سیاسی و سه‌ربه‌خۆیی.
هه‌ر له‌ ده‌ستپێكی جه‌نگی ناوخۆی سوریاوه‌ له‌ ساڵی 2011ه‌وه‌، حزبوڵای لوبنانی و هێزه‌كانی پاسه‌وانی شۆڕشی ئێران رۆڵێكی گه‌وره‌یان هه‌بووه‌ له‌ پشتیوانیكردنی رژێمی به‌شار ئه‌سه‌د و مانه‌وه‌ و رزگاربوونی له‌ چه‌ندین جه‌نگ و پێكدانانی قورس له‌ شاره‌كانی حه‌له‌ب و دێره‌زوور و ده‌رعا. له‌كاتێكدا هێزه‌كانی پاسه‌وانی شۆرشی ئێرانی خاڵی چاودێرییان هه‌یه‌ له‌ ناوچه‌كانی ده‌وورووبه‌ری پارێزگای ئیدلب، به‌ڵام بوونی حزبوڵای لوبنانی له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتی ئه‌و وڵاته‌ هێشتا ڕوون نیه‌. هه‌روه‌ك له‌ ڕاپۆرتێكی ناوه‌ندی ستراتیجی بۆ دیراساتی په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان نه‌خشه‌ی هێرشی ئاسمانی ئیسرائیل بۆ سه‌ر حزبوڵای لوبنانی ده‌خاته‌ڕوو، به‌ڵام هێشتا هێزه‌كانی ئه‌و رێكخراوه‌ له‌ باكووری سوریا بوونی هه‌یه‌ كه‌ به‌پێی خه‌مڵاندنه‌كانی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا نزیكه‌ی 6000 چه‌كداری ئه‌و رێكخراوه‌ له‌ سوریا هه‌ن. هه‌رچه‌نده‌ مانه‌وه‌ی له‌ سوریا هاوكاری ڕژێمی به‌شار ئه‌سه‌د ده‌دات بۆ كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی ناوچه‌كانی سوریا، به‌ڵام هێشتا حزبوڵای لوبنانی رووبه‌ڕووی فشاری ناوخۆیی بووه‌ته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ مه‌یدانه‌كانی جه‌نگ له‌ سوریا بكشێته‌وه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، چه‌كدارانی حزبوڵا رۆڵی گرنگ ده‌گێڕن له‌ پێدانی مه‌شق و ڕاهێنان به‌ چه‌كداره‌كانی میلشیا شیعه‌كانی ئه‌و وڵاته‌ كه‌ هاوكاری سه‌ره‌كی ڕژێمی به‌شار ئه‌سه‌د. چه‌كداره‌كانی حزبوڵای لوبنانی به‌زۆری له‌ گونده‌كانی پارێزگای حمس جێگیربوون له‌ ناوچه‌كانی نزیك له‌ سنوره‌كانی لوبنان – سوریا. 
ڕاپۆرته‌كان ئاماژه‌ به‌وه‌ده‌كه‌ن كه‌ له‌ كانوونی یه‌كه‌می 2017ه‌، هێزه‌ سه‌ربازییه‌كانی چین چوونه‌ته‌ ناوخاكی سوریاوه‌ به‌مه‌به‌ستی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی چه‌كداره‌ بیانیه‌كانی "ئویغور - Uyghurs " و گرووپێك له‌ چه‌كدارانی موسڵمانی چینی كه‌ له‌سوریا خۆیان پیشانداوه‌ و ده‌جه‌نگن له‌ بری ئۆپۆزسیۆنی سه‌له‌فی جیهادی له‌و وڵاته‌. زۆربه‌ی پاشماوه‌ی چه‌كداره‌ ئویغورییه‌كانی چین – كه‌ چه‌كداری بیانین له‌ سوریا له‌ ناوچه‌كانی پارێزگای ئیدلب جێگیرن وه‌ك به‌شێك له‌ چه‌كداره‌كانی حزبی توركستانی ئیسلامی، ئه‌مه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی زۆرێك له‌ كه‌سانی ئۆیغورییه‌كان كه‌ ئۆپۆزسیۆن و ناڕازین ڕوویان له‌ توركیا كردووه‌ بۆ نیشته‌جێ بوون. هه‌رچه‌نده‌ حكومه‌تی چین ره‌تیده‌كاته‌وه‌ كه‌ هێزه‌ سه‌ربازییه‌ تایبه‌ته‌كانی ناردبێته‌ سوریا بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی چه‌كداره‌ ئویغورییه‌كان، به‌ڵام ئاشكرایه‌ كه‌ وڵاتی چین به‌رده‌وام هه‌وڵی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی توندره‌وه‌ ئۆیغورییه‌كان ده‌دات له‌ده‌ره‌وه‌ی سنوره‌كانی خۆیی ته‌نانه‌ت له‌ ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكاش.
له‌كاتێكدا گونجاو نییه‌ زیاده‌ڕه‌ووی له‌ ژماره‌ی چه‌كداره‌ هێزه‌ تایبه‌ته‌كانی سوپای چین بكرێت له‌ سوریا، به‌ڵام هێشتا بوونی ئه‌و هێزه‌ به‌ به‌ره‌وپێشچوونێكی مه‌ترسیدار له‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی چین داده‌نرێت، چونكه‌ له‌خوودی خۆیدا ئه‌م پێشهاته‌ بریتیه‌ له‌ دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ پێنج پره‌نسیپه‌كه‌ "پره‌نسیپی پێكه‌وه‌ ژیانی ئاشتیانه‌." بۆیه‌ ئه‌گه‌ر چین به‌رده‌وام بێت له‌ دابینكردنی هاوكاری دارایی بۆ رژێمی به‌شار ئه‌سه‌د له‌ قۆناعی دوای جه‌نگ – قۆناغی بنیادنانه‌وه‌ – ئه‌مه‌ش ئه‌بێته‌هۆی گرتنه‌به‌ری جۆرێك له‌ به‌شداری سه‌ربازی له‌ سوریا و گه‌ران به‌دوای وجوودێكی دوورمه‌ودا له‌و وڵاته‌.

لێكه‌وته‌ سیاسییه‌كانی بۆ ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا:
 ئه‌وه‌ی جێگه‌ی تێبینیه‌ هیچ بژارده‌یه‌كی سیاسی باش له‌سوریا چاوه‌ڕوانی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا ناكات. ته‌نانه‌ له‌ خراپترین سیناریۆ له‌ جه‌نگی ئیدلب كه‌ شكستی به‌شار ئه‌سه‌د كۆتایی بێت، به‌ڵام هێشتا ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا و كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی پێویسته‌ رێككه‌وتنێك له‌گه‌ڵ رژێمی به‌شار ئه‌سه‌د بكه‌ن كه‌ ئه‌گه‌ر كۆنترۆڵی شكلی به‌سه‌ر ته‌واوی ناوچه‌كانی باشووری رۆژئاوای رووباری فورات كۆتایی بێت. دوای سه‌ركه‌وتنه‌كانی ئه‌م دواییه‌ی سوریا به‌ هاوكاری رووسیا و ئێران، ره‌نگه‌ به‌زووی رژێمی به‌شار ئه‌سه‌د داوای كشانه‌وه‌ی هێزی سه‌ربازی و هه‌واڵگری و دبلۆماتی و ته‌نانه‌ت هه‌وڵی مرۆیی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا بكات له‌ وڵاته‌كه‌ی، له‌ناوییدا نزیكه‌ی 2200 سه‌ربازی ئه‌مریكا كه‌ له‌سوریا جێگیرن.
سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش هێشتا ئه‌مریكا پارێزگاری له‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆی ده‌كات كه‌ پێویسته‌ به‌ر له‌ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی له‌سوریا كاریان بۆ بكرێت. ئاشكرایه‌ تا ئابی 2018ه‌، فۆكه‌سی سه‌ره‌كی ئه‌مریكا له‌سوریا بریتی بووه‌ له‌ ئۆپراسیۆنه‌كانی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی تیرۆر له‌و وڵاته‌. له‌كاتێكدا زۆرێك له‌ سیاسه‌تمه‌داران هه‌رزوو ئیعلانی شكستی رێكخراوی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی له‌ عێراق و شام كرد و چه‌ندین چه‌مكی وه‌ك "تێكشكێنرا" و "شكستی هێنا" به‌كارده‌هێنن، به‌ڵام هێشتا ئۆپۆاسیۆنه‌كانی ئه‌مریكا بۆ رووبه‌ڕوووبوونه‌وه‌ی تیرۆر له‌و وڵاته‌ كۆتاینه‌هاتووه‌. روونه‌ كه‌ رێكخراوی داعش توانای خۆ گونجاندنی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ واقع و پێشهاته‌ نوێییه‌كانی مه‌یدانی جه‌نگ و به‌كارهێنانی تاكتیكه‌ جیاوازه‌كانی هاوشێوه‌ی به‌كارهێنانی بۆمبی خۆكوژی و ڕفاندن و به‌كارهێنانی شانه‌نووستوه‌كانی رێكخراوه‌كه‌ له‌ عێراق و سوریا. ئه‌م ئاڵنگارییانه‌ به‌رده‌وام ده‌بێت له‌سوریا، به‌ڵام گرنگه‌ ئه‌مریكا پابه‌ندبوونی خۆی بپارێزێت به‌وه‌ی رێگری بكات له‌وه‌ی سوریا ببێته‌ ناوچه‌یه‌كی ئارام بۆ سه‌ركردایه‌تی رێكخراوی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی (داعش) و بڵاوبوونه‌وه‌ی زیاتر و به‌رده‌وامی چه‌كداره‌كانی ئه‌و رێكخراوه‌ و دید و ئایدۆلۆجیاكانیان. زیاتر له‌وه‌ش له‌كاتێكدا كاریگه‌ری گرووپه‌كانی وه‌ك گرووپی ته‌حریری شام و گرووپه‌ نزیكه‌كانی تر له‌ رێكخراوی ئه‌لقاعیده‌ له‌ ئیدلب سنورداربێت به‌هۆی سه‌ركه‌وتنه‌كانی رژێمی به‌شار ئه‌سه‌د له‌ پارێزگای ئیدلب، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا رێی تێناچێت ئه‌و گرووپانه‌ به‌ته‌واوی له‌ناوببرێن.
له‌دیدێكی دژه‌ تیرۆریزمه‌وه‌، ئه‌مریكا پارێزگای له‌به‌رژوه‌ندییه‌كانی خۆی ده‌كات له‌ ناوچه‌كانی سوریا به‌تایبه‌ت له‌رێگه‌ی جه‌نگان دژی چه‌كداره‌كانی رێكخراوی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی له‌ ناوچه‌كانی رووباری فورات. بۆیه‌ به‌بێ به‌رده‌وامی هه‌وڵه‌ مرۆیی و داراییه‌كان ئه‌مریكا بۆ بنیادنه‌وه‌ی ئه‌و وڵاته‌ ئه‌شێت هه‌ریه‌ك له‌ پارێزگای ئیدلب و ناوچه‌كانی رووباری فورات رووبه‌ڕووی مه‌ترسی ئه‌وه‌ ببنه‌وه‌ كه‌ ببنه‌ شوێنگه‌یه‌ بۆ گرووپه‌ ڕادیكاڵه‌ جیهادییه‌كان بۆ چه‌ندین ساڵی تر. 
له‌ ئابی 2018ه‌، دۆناڵد ترامپ سه‌رۆكی ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا نیه‌تی وڵاته‌كه‌ی ئاشكراكرد بۆ كشانه‌وه‌ و راگرتنی 230 ملیۆن دۆلار بۆ سه‌قامگیری سوریا و ته‌مویلكردنی پرۆژه‌كانی سیسته‌می ئاو، پاككردنه‌وه‌ و خزمه‌تگوزارییه‌كانی تر له‌ سوریا. بۆیه‌ ئه‌شێت راگرتنی پاڵپشتی دارایی پرۆژه‌كانی سه‌قامگیری له‌سوریا ببێته‌هۆی ره‌خساندنی ده‌رفه‌تێك بۆ به‌هێزبوونه‌وه‌ی شانه‌ و ئه‌ندامانی گرووپه‌ تیرۆریستییه‌كان له‌ سوریا. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌گه‌ر ئه‌مریكا له‌ هه‌وڵه‌كانی دابینكردنی سه‌قامگیری به‌رده‌وام بێت له‌ ناوچه‌كانی رووباری فورات و به‌شه‌كانی تری سوریا،   ئه‌وا پێویسته‌ ئه‌و هاوكارییانه‌ مه‌رجداربێت، چونكه‌ له‌ غیابی به‌رده‌وامی هاوكارییه‌كانی ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كانی رووباری فورات، ئه‌وا چه‌ندین هێزی تر هه‌وڵی پڕكردنه‌وه‌ی ئه‌و بۆشاییه‌ ده‌دات له‌رێگه‌ی ته‌مویلكردنی پرۆژه‌كانی په‌ره‌پێدان و دووباره‌ بنیادنانه‌وه‌.
بۆیه‌ پێویسته‌ هه‌ریه‌ك له‌ ئه‌مریكا و كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی میتۆدێكی نوێ بۆ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ سوریا دابنێن كه‌ جه‌خت له‌سه‌ر سه‌قامگیری سوریا بكاته‌وه‌ كه‌ زیاتربێت له‌ناوچه‌كانی پارێزگای ئیدلب. به‌مه‌ش ئه‌وله‌ویه‌تی ئۆپراسیۆنه‌كانی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی تیرۆر و كه‌یسه‌ مرۆییه‌كان و گه‌شه‌ی ئابووری و وجوودی هێزه‌ سه‌ربازییه‌ ناده‌وڵه‌تییه‌كان ئه‌ندازه‌ی داهاتووی سه‌قامگیری و ململانێكانی سوریا بۆ چه‌ند ساڵی داهاتوو ده‌ستنیشان ده‌كات. ئه‌مه‌ش ده‌خوازێت كه‌ ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا و كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی گرنگی جدی به‌م پرسه‌ بده‌ن. 

زۆرترین خوێندراوە


political studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure