جه‌نگى گه‌وره‌ى خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست له‌ ساڵى 2019

07/11/2018

:: بێ نوسەر
ناوه‌ندی كوردستان بۆ توێژینه‌وه‌ له‌ململانێ و قه‌یرانه‌كان
نووسینى: نه‌داڤ بێن حور & مایكڵ ئایزنشتات 
سه‌رچاوه‌: په‌یمانگاى واشنتۆن  

بارگرژییه‌كانى سه‌ر سنوورى باكوورى ئیسرائیل ترسى ئه‌وه‌ى هێناوه‌ته‌ كایه‌وه‌ كه‌ روبه‌ڕوبوونه‌وه‌یه‌كى دیكه‌ له‌نێوان ئیسرائیل و حیزبوڵڵا یاخود هه‌ڵگیرساندنى جه‌نگێك له‌نێوان ئیسرائیل و ئێران له‌ سوریا لێبكه‌وێته‌وه‌، ره‌نگه‌ جه‌نگێكى له‌وشێوه‌یه‌ش به‌ خودى به‌شداربووه‌كانه‌وه‌ نه‌وه‌ستێته‌وه‌، به‌ڵكو ژماره‌یه‌ك میلیشیاى شیعى مه‌زهه‌ب و ته‌نانه‌ت رژێمه‌كه‌ى "ئه‌سه‌د"یش بگرێته‌وه‌. هاوكات له‌وانه‌یه‌ په‌ل بۆ سه‌رانسه‌رى ناوچه‌كه‌ بهاوێژێت و سه‌ره‌نجام كاریگه‌رى له‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ژیارییه‌كانى ئه‌مریكا له‌و ناوچه‌یه‌ دروست بكات. 
ئه‌م بارگرژییه‌ش بۆ دوو فاكته‌رى سه‌ره‌كى ده‌گه‌ڕێته‌وه‌: له‌لایه‌ك هه‌وڵه‌كانى حیزبوڵڵا – به‌یارمه‌تى ئێران – بۆ به‌رهه‌مهێنانى مووشه‌كێكى خاوه‌ن پێكانى ورد له‌ لوبنان و سوریا كه‌ ژێرخانى ژیاریى ئیسرائیل په‌كبخات و ژیانى تێدا نه‌هێڵێت، له‌لایه‌كى دیكه‌ش هه‌وڵه‌كانى ئێران بۆ گۆڕینى سوریا به‌ خاڵى ده‌ستپێكى ئۆپه‌راسیۆنه‌ سه‌ربازییه‌كان دژ به‌ ئیسرائیل و هه‌روه‌ها كردنى به‌ سه‌كۆیه‌ك بۆ سنگ ده‌رپه‌ڕاندن له‌ وڵاتانى شام. به‌ڵام له‌كاتێكدا ئێران په‌یڕه‌وى ئه‌جێندایه‌ك دژ به‌ به‌رده‌وامبوونى دۆخى ئێستا ده‌كات، كه‌ زۆربه‌ى كات بۆته‌ هۆى دروستبوونى ململانێ له‌گه‌ڵ ئیسرائیل و ئه‌مریكادا، وه‌هاى نیشانى داوه‌ كه‌ هه‌وڵى خۆبه‌دوورگرتن له‌ جه‌نگى باو و زیان گه‌یاندن به‌ هێزه‌كانى ده‌دات، بگره‌ له‌برى ئه‌وه‌ پشت به‌ ئه‌نجامدانى كرده‌وه‌ له‌ڕێگاى بریكاره‌كانى، تێرۆریزم و هه‌روه‌ها چالاكیى كاریگه‌رى "نا – كاولكه‌ر" ده‌به‌ستێت، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هه‌ندێكجار ئاماده‌یى ئه‌وه‌یشى تێدا بووه‌ سه‌ركێشى به‌و چالاكییه‌ پڕ له‌ مه‌ترسییانه‌وه‌ بكات كه‌ ئه‌گه‌رى هه‌ڵكشانیان هه‌بووه‌، بۆ نمونه‌: هێزه‌كانى ئێران له‌ سوریا فڕۆكه‌یه‌كى بێ فڕۆكه‌وانى بۆمبڕێژكراویان له‌ مانگى شوباتدا له‌ ئاسمانى ئیسرائیل هه‌ڵدا و دواتر خرایه‌ خواره‌وه‌، كه‌ دواتر رووداوه‌كه‌ گه‌ڕێك له‌ پێكهه‌ڵپژانى به‌دواى خۆیدا هێنا. 
پێده‌چێت ئیسرائیل – یش به‌هه‌مان شێوه‌ سووربێت له‌سه‌ر خۆبه‌دوورگرتن له‌ جه‌نگ، ئه‌مه‌ش له‌كاتێكدا كه‌ ره‌فتاره‌كانى واى نیشان ده‌ده‌ن ئاماده‌یى تێدایه‌ له‌پێناو روبه‌ڕوبوونه‌وه‌ى ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌دا خۆى بداته‌ به‌ر مه‌ترسى هه‌ڵكشانى دۆخه‌كه‌، له‌ڕاستیشدا له‌ ساڵى 2013ه‌وه‌ زیاتر له‌ 130 گورزى له‌ سوریا دژى باره‌ چه‌كه‌كانى حیزبوڵڵا وه‌شاندووه‌، له‌ كۆتاییه‌كانى ساڵى 2017شه‌وه‌ بۆ به‌ئامانجگرتنى دامه‌زراوه‌ سه‌ربازییه‌كانى ئێران له‌ سوریا ئه‌و پرۆسه‌یه‌ى فراوانتر كردووه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ى تاوه‌كو ئێستا پێكداهه‌ڵپژانێكى گه‌وره‌ترى لێبكه‌وێته‌وه‌. 
ئه‌مه‌ش به‌و مانایه‌ نایه‌ت كه‌ هیچ روونادات، به‌ڵكو پێكدادانى نێوان عه‌ره‌ب - ئیسرائیل (هه‌م له‌ ساڵى 2006 له‌ لوبنان و هه‌میش له‌ ساڵى 2014 له‌ غه‌زه‌) ده‌رئه‌نجامى هه‌ڵكشانێكى بێ مه‌به‌ست بوو، جگه‌ له‌وه‌ى داینامیكى نێوان ئیسرائیل، ئێران و به‌ره‌ى به‌رخۆدان فۆرموله‌ى رووداوى سێیه‌م ده‌كات، هه‌ربۆیه‌ شایسته‌ى شیكارییه‌كى ورده‌. 

لایه‌ن و به‌ره‌ و گۆڕه‌پانى جۆراوجۆر 
ئه‌گه‌رى ئه‌وه‌ له‌ئارادایه‌ له‌ئاكامى جه‌نگى ناوخۆیى سوریادا، كه‌ یارمه‌تى ئێرانى دا ژێرخانێكى سه‌ربازیى له‌و وڵاته‌ بونیاد بنێت و فه‌یله‌قه‌ بیانییه‌ شیعى مه‌زهه‌به‌كه‌ى له‌سه‌ر سنوورى ئیسرائیل بڵاوه‌ پێ بكات، جه‌نگێكى دیكه‌ به‌رپا ببێت، به‌جۆرێك كه‌ له‌ئێستادا ئه‌گه‌رى هه‌یه‌ جه‌نگ له‌ به‌ره‌ى جۆراوجۆر و گۆڕه‌پانى دووره‌ده‌ست و له‌سه‌ر زه‌وى و له‌ ئاسمان و له‌ناو ده‌ریا و هه‌روه‌ها له‌ بوارى زانیارى و ئه‌لیكترۆنى له‌لایه‌ن شه‌ڕكه‌رانى حیزبوڵڵا و ئه‌وانه‌ى له‌ ئێران و سوریا و عێراق و ئه‌فغانستان و پاكستان و ته‌نانه‌ت یه‌مه‌نیشه‌وه‌ هاتوون به‌رپا ببێت، له‌م چوارچێوه‌یه‌شدا جه‌نگه‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كه‌ بژارده‌ى سه‌ربازیى نوێ ده‌خاته‌ به‌رده‌م ئێران و حیزبوڵڵا و تواناكانى ئیسرائیل – یش تا ئه‌وپه‌ڕى فراوان ده‌كات. 
هه‌رئه‌وه‌ش بوو كه‌ ئه‌میندارى گشتى حیزبوڵڵا "حه‌سه‌ن نه‌سروڵڵا" به‌هه‌ندێك زیاده‌ڕه‌وییه‌وه‌ باسى لێوه‌كرد كاتێك له‌ مانگى حوزه‌یرانى 2017دا رایگه‌یاند "گه‌ر ئیسرائیل جه‌نگ له‌دژى سوریا یان لوبنان به‌رپا بكات، ئه‌وا كه‌س نازانێت جه‌نگه‌كه‌ له‌نێوان لوبنان – ئیسرائیل یاخود سوریا – ئیسرائیلدا قه‌تیس ده‌مێنێت یان نا، بگره‌ له‌وانه‌یه‌ رێگا بۆ هه‌زاران و ته‌نانه‌ت سه‌دان هه‌زار شه‌ڕكه‌ریش له‌ سه‌رانسه‌رى جیهانى عه‌ره‌بى و ئیسلامى خۆش بكات به‌شدارى تێدا بكه‌ن". به‌هه‌مان شێوه‌ فه‌رمانده‌ى سوپاى پاسداران موحه‌ممه‌د عه‌لى جه‌عفه‌رى له‌ مانگى تشرینى دووه‌مى 2017 ئاماژه‌ى به‌وه‌دا كه‌ "چاره‌نووسى به‌ره‌ى به‌رخۆدان پێكه‌وه‌ گرێدراوه‌ و هه‌مووان به‌یه‌كگرتوویى وه‌ستاون، گه‌ر ئیسرائیل – یش هێرش بكاته‌ سه‌ر هه‌ر لایه‌كمان، ئه‌وا لایه‌نه‌كه‌ى دیكه‌ ده‌چێت به‌هانایه‌وه‌". 
پێده‌چێت جه‌نگێكى له‌وشێوه‌یه‌ش له‌ئاكامى هه‌ڵكشانێكى بێ مه‌به‌ست رووبدات، جا یان ئه‌وه‌تا به‌هۆى گرتنه‌به‌رى رێكارێكى دیكه‌ى ئێرانى دژ به‌ ئیسرائیل بێت له‌ سوریا یاخود به‌هۆى گورزێكى ئیسرائیلى له‌ لوبنان یان سوریا بێت (بۆ نمونه‌ دژ به‌ دامه‌زراوه‌كانى به‌رهه‌مهێنانى مووشه‌ك). هاوكات ره‌نگه‌ جه‌نگه‌كه‌ به‌هۆى گورزێكى ئه‌مریكى و ئیسرائیلى یاخود گورزێكى ئیسرائیلى بۆسه‌ر پرۆگرامه‌ ئه‌تۆمییه‌كانى ئێران ده‌ست پێ بكات، ته‌نانه‌ت پێده‌چێت له‌ئاكامى ململانێیه‌كه‌وه‌ سه‌رهه‌ڵبدات كه‌ له‌ كه‌نداو رووده‌دات و تا سنووره‌كانى ئیسرائیل په‌لده‌هاوێژێت، كه‌ ره‌نگه‌ ئه‌وه‌ش به‌هۆى جموجووڵه‌كانى ئێرانه‌وه‌ بێت (هه‌روه‌ك چۆن سه‌دام حسێن له‌ ساڵى 1991دا هه‌وڵیدا له‌ڕێگاى هه‌ڵدانى مووشه‌ك به‌ئاڕاسته‌ى ئیسرائیل هه‌ڵمه‌تى سه‌ربازیى ئه‌مریكا بۆ ده‌رپه‌ڕاندنى هێزه‌ عێراقییه‌كان له‌ كوێت په‌كبخات). 

ده‌كرێت جه‌نگه‌كه‌ش له‌شێوه‌ی یه‌كێك له‌م سیناریۆیانه‌ى خواره‌وه‌دا رووبدات: 
جه‌نگى لوبنان: واتا جه‌نگ له‌نێوان ئیسرائیل و حیزبوڵڵا له‌ لوبنان، به‌ڵام به‌به‌شداریى ئێرانییه‌كان و هه‌زاران شه‌ڕكه‌رى شیعى مه‌زهه‌بى بیانى و ته‌نانه‌ت "حه‌ماس"یش، كه‌ ئاماده‌ییه‌كى سه‌ربازیى سنووردارى له‌ باشوورى لوبنان هه‌یه‌، كه‌ لێره‌دا به‌ره‌ى سوریا تاڕاده‌یه‌ك به‌ئارامى ده‌مێنێته‌وه‌، به‌وپێیه‌ى ئیسرائیل چالاكیى سنووردار بۆ په‌كخستنى جووڵه‌ى شه‌ڕكه‌ره‌كان و كه‌ره‌سته‌ سه‌ربازییه‌كان بۆ لوبنان ئه‌نجام ده‌دات. 
جه‌نگێك له‌ سوریا: بریتییه‌ له‌و جه‌نگه‌ى له‌نێوان هێزه‌كانى ئیسرائیل له‌لایه‌ك و هێزه‌ ئێرانییه‌كان و میلیشیا شیعى مه‌زهه‌به‌كان (له‌نێویشیاندا حیزبوڵڵا) و بگره‌ هه‌ندێك ئه‌ندامى سوپاى رژێم له‌لایه‌كى دیكه‌ له‌سه‌ر خاكى سوریا رووده‌دات، كه‌ لێره‌دا به‌ره‌ى لوبنان تاڕاده‌یه‌ك به‌ئارامى ده‌مێنێته‌وه‌. خۆ ئه‌گه‌ر هێزه‌ وشكانییه‌كانى سوریاش به‌شداریى له‌ شه‌ڕه‌كه‌دا بكه‌ن، ئه‌وا ئه‌گه‌رى هه‌یه‌ روسیا بۆ پاراستنى بریكاره‌كه‌ى ده‌ست وه‌ربدات. 
جه‌نگێك له‌ دوو به‌ره‌دا: كه‌ ئه‌ویش جه‌نگى نێوان هێزه‌كانى ئیسرائیل و هێزه‌ ئێرانییه‌كان و حیزبوڵڵا و میلیشیا شیعى مه‌زهه‌به‌كان و بگره‌ هه‌ندێك ئه‌ندامى سوپاى رژێمه‌ له‌سه‌ر خاكى لوبنان و سوریا، به‌جۆرێك كه‌ هه‌ردوولا وه‌ك یه‌ك گۆڕه‌پان مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ لوبنان و سوریا بكه‌ن. 
ره‌نگه‌ هه‌رسێ سیناریۆكه‌ى سه‌ره‌وه‌ش ئه‌گه‌رى هه‌ڵكشان یاخود په‌لهاویشتن بۆ به‌ره‌ى دیكه‌ یاخود گۆڕه‌پانى لاوه‌كى و به‌شداریكردنى شه‌ڕكه‌رى دیكه‌ بێنێته‌ ئاراوه‌، ئه‌ویش به‌م شێوه‌یه‌ى خواره‌وه‌: 
گۆڕه‌پانى دیكه‌: ره‌نگه‌ جه‌نگى لوبنان و سوریا یاخود جه‌نگى سوریا به‌ته‌نها ببێته‌ هۆى ئه‌نجامدانى هێرش له‌لایه‌ن ئیسرائیله‌وه‌ بۆسه‌ر غه‌زه‌ یان دروستبوونى بارگرژى له‌ به‌ره‌ى خۆرئاوا یان روودانى هێرشى تێرۆریستى له‌نێو ئیسرائیل یان هێرشى حوسییه‌كان بۆسه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانى ئیسرائیل یان گورزوه‌شاندنى ئیسرائیل له‌ ئامانجى حوسییه‌كان له‌ یه‌مه‌ن یان هێرشى مووشه‌كى بۆسه‌ر ئیسرائیل له‌لایه‌ن میلیشیا شیعى مه‌زهه‌به‌كان له‌ عێراق و هاوكات هێرشى پێچه‌وانه‌ى ئیسرائیلى. ئه‌مه‌ش له‌كاتێكدا كه‌ هه‌ندێك له‌و میلیشیایانه‌ هۆشدارى ئه‌وه‌یان داوه‌ كه‌ ره‌نگه‌ هێرشه‌ پێچه‌وانه‌كانى ئیسرائیل ببێته‌ هۆى ئه‌نجامدانى هێرش بۆسه‌ر هاووڵاتیانى ئه‌مریكا له‌ عێراق. 
ئیسرائیل دژى ئێران: واتا له‌سه‌روبه‌ندى جه‌نگه‌كه‌دا له‌ سوریا یاخود لوبنان، ئیسرائیل له‌پێناو گورزه‌شاندن له‌ ره‌گه‌زى بنچینه‌یى ئیئتلافه‌كه‌ هێرش بكاته‌ سه‌ر ئێران و كاریگه‌ریى له‌سه‌ر رێڕه‌وى جه‌نگه‌كه‌ دروست بكات، له‌ به‌رامبه‌ریشدا ئێران هێرشه‌كانى خۆى بۆسه‌ر ئیسرائیل له‌ لوبنان یاخود سوریا و هاوكات خاكى خۆیه‌وه‌ زیاتر بكات، ئه‌ویش له‌دواى ئه‌وه‌ى زیانێكى زۆرى له‌ سوریا پێده‌گات. كه‌ ره‌نگه‌ گرتنه‌به‌رى ئه‌و رێوشوێنانه‌ له‌شێوه‌ى هێرشى ئاسمانى یان مووشه‌كى یاخود هێرشى ئه‌لیكترۆنى كاولكه‌ر دژ به‌ ئامانجى سه‌ربازى و ژێرخانى ژیارییدا بێت. 
جه‌نگێكى هه‌رێمایه‌تى؟ ئه‌م سیناریۆیه‌ ئه‌گه‌رێكى لاواز و كاریگه‌رییه‌كى به‌هێزى هه‌یه‌، به‌جۆرێك كه‌ ململانێى نێو وڵاتانى شام ده‌گۆڕێت بۆ جه‌نگێكى هه‌رێمایه‌تى وه‌ها كه‌ سعودیه‌ و بگره‌ ئیماراتیش بگرێته‌وه‌، جگه‌ له‌وه‌ى ئیسرائیل – یش له‌ وه‌ڵامى هێرشكردنه‌ سه‌ر ژێرخانى ژیاریى وڵاته‌كه‌یدا گورزى ئاسمانى یاخود هێرشى ئه‌لیكترۆنى ده‌كاته‌ سه‌ر كه‌رتى نه‌وتى ئێرانى و بگره‌ دامه‌زراوه‌ ئه‌تۆمییه‌كانیشى، ئه‌ویش به‌ هاندان و هاوكات ره‌نگه‌ پاڵپشتى ده‌وڵه‌تانى كه‌نداو. له‌ به‌رامبه‌ریشدا ئێران له‌ڕێگاى هێرشى مووشه‌كى یان كارى تێكده‌رانه‌ یان هێرشى ئه‌لیكترۆنى بۆسه‌ر دامه‌زراوه‌ نه‌وتییه‌كانى كه‌نداو وه‌ڵامى ئیسرائیل ده‌داته‌وه‌، كه‌ ئه‌وه‌ش بارگرژى له‌ ناوچه‌كه‌ و ته‌نانه‌ت ده‌ستوه‌ردانى سه‌ربازیى ئه‌مریكاش به‌دواى خۆیدا ده‌هێنێت. 

داخوازییه‌كان
سه‌باره‌ت به‌ ئیسرائیل، كۆمه‌ڵێك ئاڵنگاریى گه‌وره‌ له‌به‌رده‌م پلاندانان بۆ جه‌نگى داهاتوو له‌ باكوورى وڵات و به‌رپاكردنیدا هه‌ن، ئه‌ویش به‌هۆى گومانه‌كانى په‌یوه‌ست به‌ ژماره‌ى لایه‌نه‌ كاراكانى به‌شدار له‌و جه‌نگه‌ و تواناى شه‌ڕكردن له‌ به‌ره‌كان و هه‌روه‌ها گۆڕه‌پانه‌ جۆراوجۆره‌كان و رۆڵى زلهێزه‌كان تیایدا. به‌ له‌به‌رچاوگرتنى گه‌شه‌كردنى خێراى تواناى سه‌ربازیى هه‌ردوولا و ژینگه‌ جیۆسیاسییه‌كه‌ و هه‌روه‌ها به‌هۆى ئه‌وه‌ى كه‌ ئێران ته‌نها له‌م دواییانه‌دا ده‌ستیكردووه‌ به‌ پرۆسه‌ى خۆقایمكردن له‌ سوریا، كه‌واته‌ سروشتى جه‌نگه‌كان له‌ داهاتوودا تاڕاده‌یه‌كى زۆر ده‌كه‌وێته‌ ژێر كاریگه‌ریى كاته‌كه‌یه‌وه‌، چونكه‌ ئه‌و جه‌نگه‌ى له‌ ساڵى 2019دا هه‌ڵده‌گیرسێت ته‌واو جیاواز ده‌بێت له‌و جه‌نگه‌ى له‌ ساڵى 2025دا رووده‌دات. 
سه‌ربارى ئه‌و گومانانه‌ش، به‌ڵام جه‌نگى داهاتووى باكوورى ئیسرائیل زۆر له‌ ململانێكانى پێشوو به‌رفراوانتر ده‌بێت. ره‌نگه‌ ئیسرائیل به‌ هه‌ڵمه‌تێكى ئاسمانیى چڕوپڕ بۆ روبه‌ڕوبوونه‌وه‌ى هه‌ڕه‌شه‌ى مووشه‌كه‌كانى دوژمن و میلیشیاكانى ده‌ست پێ بكات، به‌ڵام دواجار مامه‌ڵه‌كردنێكى كارا له‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌یه‌دا پێویستى به‌ ئۆپه‌راسیۆنى وشكانیى فراوان ده‌بێت، دوژمنه‌كانیشى به‌وه‌وه‌ ناوه‌ستن به‌ته‌نها مووشه‌ك بارانى دامه‌زراوه‌ سه‌ربازییه‌كانى و یه‌كه‌كانى نیشته‌جێبوون و ژێرخانى ژیاریى ئه‌و وڵاته‌ بكه‌ن، به‌ڵكو هه‌وڵده‌ده‌ن هێزى وشكانى به‌كاربهێنن و دزه‌ بكه‌نه‌ ئه‌ودیو سنووره‌كانى ئیسرائیل و ده‌ست به‌سه‌ر هه‌ندێك گوند و پێگه‌ى سه‌ربازیى بچووكیشدا بگرن، هاوكات پێده‌چێت وه‌ك پاڵپشتییه‌ك بۆ ئۆپه‌راسیۆنه‌ سه‌ربازییه‌ باوه‌كان جه‌نگى ئه‌لیكترۆنیش به‌كاربهێنن (بۆ نمونه‌: په‌كخستنى سیستمى مووشه‌كى به‌رگرى ئیسرائیل). 
له‌ ململانێكانى پێشوویدا له‌گه‌ڵ حیزبوڵڵا، به‌رده‌وام ئیسرائیل چاوى له‌سه‌ر هێزه‌ سه‌ربازییه‌ رێكخراوه‌كانى و پسپۆڕه‌ سه‌ربازییه‌كانى و ژێرخانى لوبنان بووه‌، به‌ڵام له‌ جه‌نگى داهاتوویدا گرفتێكى زۆرى دێته‌ پێش به‌وه‌ى ئاخۆ دژى هه‌ڕه‌شه‌ راسته‌وخۆكان جووڵه‌ بكات یاخود به‌ئاڕاسته‌ى ناوه‌نده‌كانى قورسایى دوژمن هه‌نگاو بنێت، به‌تایبه‌ت له‌كاتێكدا كه‌ ده‌بێت كۆششێكى زۆر بكات بۆ ده‌ستنیشانكردنى ئه‌و ناوه‌ندانه‌ى كه‌ ده‌كرێت به‌ئامانج بگیرێن تا دواجار به‌پێى مه‌رجه‌ دڵخوازه‌كانى ئیسرائیل په‌له‌ له‌ كۆتاییهێنان به‌و جه‌نگه‌ بكرێت. 
هه‌رچى روسیاشه‌ ئه‌وا كاراكته‌رێكى سه‌ره‌كییه‌ له‌ سوریا و ده‌كرێت فاكته‌رێكى بنچینه‌یى بێت له‌و جه‌نگه‌ى كه‌ له‌ داهاتوو رووده‌دات، ئه‌و پرسیارگه‌له‌شى لێره‌دا دێته‌ پێش، ئه‌وه‌یه‌ ئاخۆ مۆسكۆ دووره‌په‌رێز ده‌بێت یاخود تواناى ئیسرائیل بۆ لێدانى هێزه‌كانى هاوپه‌یمانى رژێم كۆت و به‌ند ده‌كات تاوه‌كو رێگریى له‌ زیان گه‌یاندن به‌ ده‌ستكه‌وته‌كانى جه‌نگى ناوخۆیى سوریا له‌ دواى ساڵى 2015 بكات؟ ئایا له‌ڕووى سه‌ربازییه‌وه‌ واشنتۆن به‌ دووره‌په‌رێزى ده‌مێنێته‌وه‌ یاخود رۆڵێكى كاراتر ده‌گێڕێت و جه‌نگه‌كه‌ به‌ ده‌رفه‌تێك بۆ لێدانى ئێران ده‌بینێت و كار بۆ لاوازكردنى قه‌ڵه‌مڕه‌وى تاران له‌ ناوچه‌كه‌ ده‌كات؟ به‌ پشت به‌ستن به‌ ئاڕاسته‌كانى بارودۆخه‌كه‌ش، ره‌نگه‌ ئیسرائیل روبه‌ڕووى ئه‌گه‌رێكى بێزاركه‌ر ببێته‌وه‌، به‌وپێیه‌ى ره‌نگه‌ هه‌وڵه‌كانى روسیا بۆ رێگریكردن له‌ به‌كارهێنانى هێزى یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ و خۆبه‌دوورگرتنى ئه‌مریكا و دیپلۆماسیه‌تى ناكارای زلهێزه‌كان بوار به‌ ئیسرائیل نه‌دات ته‌واوى ئامانجه‌ سه‌ربازییه‌كانى خۆى بپێكێت، كه‌ ئه‌وه‌ش جیاوازییه‌كى ئه‌وتۆى له‌گه‌ڵ ده‌رئه‌نجامى جه‌نگى تشرینى یه‌كه‌مى 1973دا نییه‌ و بگره‌ پێده‌چێت جه‌نگێكى درێژخایه‌ن بێنێته‌ ئاراوه‌ یاخود به‌بێ به‌دیهێنانى ئامانجه‌كانى ئیسرائیل كۆتایى پێ بێت. 

ئاڵنگارییه‌كان 
جه‌نگى داهاتووى باكوورى ئیسرائیل پێویستى به‌ جێبه‌جێكردنى ده‌سته‌واژه‌ى عه‌مه‌لیاتى نوێ و چاوخشاندنه‌وه‌ به‌و رێچكه‌ى جه‌نگه‌دا هه‌یه‌ كه‌ ئیسرائیل پشتى پێ ده‌به‌ستێت. ئاڵنگارییه‌كى گه‌وره‌ش دووچارى پلان دانه‌ران ده‌بێته‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ى مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كى ئاڵۆزى وه‌ها ده‌كه‌ن كه‌ چه‌ندین لایه‌نى كارا به‌شدارن تیایدا و هه‌ریه‌كه‌یان له‌ چه‌ندین به‌ره‌دا كار ده‌كه‌ن به‌بێ ئه‌وه‌ى ناوه‌ندێكى قورسایى دیاریان هه‌بێت. هه‌ربۆیه‌ له‌سه‌ر پلان داڕێژانى سه‌ربازیى ئیسرائیل پێویسته‌ له‌كاتى مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ ئه‌و ژینگه‌ ئاڵۆزه‌دا ره‌چاوى چه‌ندین فاكته‌رى دیكه‌ بكه‌ن، كه‌ ئه‌وانیش بریتیین له‌: 
ئامانجه‌كان، رێگاكان و ئامرازه‌كان: ئه‌گه‌رى هه‌یه‌ ئامانجه‌كانى جه‌نگى ئیسرائیل له‌ڕێگاى سروشتى ده‌ستپێكردنى جه‌نگه‌كه‌ و چوارچێوه‌ جیۆسیاسییه‌كه‌یه‌وه‌ شێوه‌ وه‌ربگرن، كه‌واته‌ ئایا ئیسرائیل هێزه‌كانى دوژمن تێكده‌شكێنێت و وره‌یان ده‌ڕووخێنێت؟ یاخود به‌ره‌ى به‌رخۆدان له‌یه‌ك ده‌ترازێنێت؟ یان سه‌نگ و قورسایى له‌و بیروباوه‌ڕه‌ى به‌رخۆدانه‌ داده‌ماڵێت كه‌ دوژمن پشتى پێ ده‌به‌ستێت؟ یان سه‌قامگیرى سوریا و ئێران یاخود ئێران به‌ته‌نها تێكده‌دات؟ یان زۆر به‌ساده‌یى هێزى به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ نوێ ده‌كاته‌وه‌ و ماوه‌یه‌كى دوور و درێژ له‌ ئارامى به‌دى ده‌هێنێت؟ ئایا چه‌ند له‌و ئامانجانه‌ ده‌كرێت به‌دى بهێنرێن؟ ئایا پێویست ده‌كات ئیسرائیل چاو بخاته‌ سه‌ر حیزبوڵڵا و نه‌سروڵڵا؟ یان ژێرخانى لوبنان؟ ئه‌و ژێرخانه‌ى كارئاسانى بۆ حیزبوڵڵا ده‌كات؟ یان پێویسته‌ چاو بخاته‌ سه‌ر ئێران و قاسم سوله‌یمانى؟ یان میلیشیا شیعى مه‌زهه‌به‌كان؟ یان رژێمى ئه‌سه‌د؟ تا چ راده‌یه‌ك پێویسته‌ چاو بخاته‌ سه‌ر به‌ئامانجگرتنى هێزه‌ مه‌یدانییه‌كانى دوژمن و ژێرخانى سه‌ربازى و سه‌ركردایه‌تى و هانده‌ره‌كانى؟ پێویسته‌ ئیسرائیل چۆن ریزبه‌ندى بۆ ئه‌و هه‌وڵانه‌ بكات؟ له‌كۆتاییشدا، ئایا ئیسرائیل چۆن بارگرژى نێوان پێویستیى كۆتاییهێنان به‌ جه‌نگه‌كانى و ئاره‌زووى خۆبه‌دوورگرتن له‌ هه‌ڵكشانێكى ناپێویست و هه‌روه‌ها پابه‌ندبوونى به‌ یاساى كێشمه‌كێشمه‌ چه‌كدارییه‌كان هێور ده‌كاته‌وه‌؟ 
سیماكانى سه‌ركه‌وتن: به‌به‌راورد به‌ دوژمنه‌كانى، ئیسرائیل ده‌رفه‌تى زیاترى سه‌ركه‌وتنى له‌به‌رده‌مدایه‌، گه‌ر به‌ره‌ى به‌رخۆدان تواناى بڵاوكردنه‌وه‌ى وێنه‌ى شه‌كانه‌وه‌ى ئاڵاكانى خۆى له‌سه‌ر گوند و پێگه‌ سه‌ربازییه‌ ئیسرائیلییه‌كان هه‌بێت و گورز له‌ ژێرخانى ژیاریى ئیسرائیل بووه‌شێنێت و له‌ دوایین رۆژى شه‌ڕكردنیشدا مووشه‌ك بارانى ئه‌و وڵاته‌ بكات، ئه‌وا به‌وشێوه‌یه‌ بانگه‌شه‌ى سه‌ركه‌وتن ده‌كات، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ره‌نگه‌ به‌ره‌ى به‌رخۆدان نه‌توانێت له‌ئاست زیانه‌ گه‌وره‌كانى شه‌ڕ و ئه‌و كاولكارییه‌ به‌رفراوانه‌ى له‌ هه‌ریه‌ك له‌ سوریا و لوبنان و ته‌نانه‌ت ئێران – یشدا ده‌كه‌وێته‌وه‌ پارێزگارى له‌ ره‌ونه‌قى ئه‌و ده‌ستكه‌وتانه‌ بكات. 
چوارچێوه‌ى ئۆپه‌راسیۆنه‌كان: له‌مێژه‌ ئیسرائیل هه‌وڵى خۆبه‌دوورگرتن له‌ جه‌نگى فره‌ به‌ره‌یى ده‌دات، ئه‌و جه‌نگه‌ى كه‌ وا ده‌خوازێت هێزه‌كانى خۆى دابه‌ش بكات، ئه‌وه‌شى لێره‌دا نه‌زانراوه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئاخۆ حیزبوڵڵا یاخود ئێران هه‌وڵى به‌رته‌سككردنه‌وه‌ى چوارچێوه‌ى ململانێكه‌یان له‌گه‌ڵ ئیسرائیل ده‌ده‌ن یاخود فراوانى ده‌كه‌ن؟ ئایا حیزبوڵڵا له‌پێناو پاراستنى پێگه‌ سه‌ربازییه‌كانى و ژێرخانى وڵات له‌ كاولكارى خۆى له‌ شه‌ڕكردن له‌ لوبنان به‌دوور ده‌گرێت؟ ئایا هێزه‌ سورییه‌كان به‌شێوه‌یه‌كى چوست و چالاك به‌شداریى له‌ جه‌نگێكى له‌وشێوه‌یه‌دا ده‌كه‌ن؟ ئایا ئێران هانى حوسییه‌كان ده‌دات بۆ هێرشكردنه‌ سه‌ر كه‌شتییه‌ ئیسرائیلییه‌كان له‌ ده‌ریاى سور یان به‌بێ ئه‌وه‌ى داوایان لێ بكرێت خۆیان به‌و كاره‌ هه‌ڵده‌ستن؟ ئایا هه‌ر له‌سه‌ره‌تاى جه‌نگه‌كه‌وه‌ هه‌ریه‌ك له‌ حیزبوڵڵا و ئێران هێرشى تێرۆریستى ده‌كه‌نه‌ سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانى ئیسرائیل یان له‌پێناو به‌رپاكردنى جه‌نگێكى تێرۆریستى ژێربه‌ژێرى كه‌متر مه‌ترسیدار دژى به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ئیسرائیلییه‌كان له‌سه‌رانسه‌رى جیهاندا خۆیان له‌ هه‌ڵكشانى ململانێ باوه‌ كاولكه‌ره‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌ى وڵاتانى شام به‌دوور ده‌گرن؟ ئایا ئیسرائیل له‌پێناو رێگریكردن له‌ هه‌ڵكشانى زیاترى دۆخه‌كه‌ و نوێكردنه‌وه‌ى هێزى به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ هه‌ڕه‌شه‌ى گواستنه‌وه‌ى شه‌ڕ بۆ لوبنان یان ئێران ده‌كات؟ 
گرفتى حیزبوڵڵا: سه‌ربارى ئه‌وه‌ى كه‌ زۆربه‌یان ورد نین له‌ پێكاندا، به‌ڵام حیزبوڵڵا زیاتر له‌ سه‌د هه‌زار هاوه‌ن و مووشه‌كى له‌ لوبنان هه‌یه‌، كه‌ ئه‌وه‌ش به‌سه‌ بۆ له‌ناوبردنى سیستمى به‌رگرى ئیسرائیل، لاى خۆیشیه‌وه‌ ئێران هه‌زاران مووشه‌كى دیكه‌ى هه‌یه‌، به‌ڵام زۆربه‌یان تواناى ئه‌وه‌یان نییه‌ بگه‌نه‌ ئیسرائیل. هه‌رچى سوریاشه‌، له‌دواى حه‌وت ساڵ له‌ جه‌نگى ناوخۆیى، ژماره‌یه‌كى مووشه‌كى تاڕاده‌یه‌ك كه‌مى له‌به‌رده‌ستدا ماوه‌، هه‌ربۆیه‌ له‌ڕووى تواناى مووشه‌كییه‌وه‌ حیزبوڵڵا به‌ فاكته‌رێكى بنچینه‌یى دروستكردنى كاریگه‌رى ستراتیژیى راسته‌قینه‌ له‌سه‌ر ئیسرائیل داده‌نرێت، ئه‌مه‌ش له‌كاتێكدا كه‌ به‌پێى گریمانه‌ى ده‌ ساڵى رابردوو بێت، حیزبوڵڵا به‌شدارى سه‌ره‌كیى جه‌نگى داهاتووى باكوورى ئیسرائیل ده‌بێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ره‌نگه‌ بابه‌ته‌كه‌ وه‌ها نه‌بێت، چونكه‌ كارێكى له‌و جۆره‌ پاڵ به‌ ئیسرائیله‌وه‌ ده‌نێت هێرشى ئاسمانى و ئۆپه‌راسیۆنى وشكانیى زه‌به‌لاح ئه‌نجام بدات، كه‌ ئه‌وه‌ش لوبنان دووچارى كاولكارییه‌كى به‌رفراوان ده‌كاته‌وه‌ و هێنده‌ى مه‌زه‌نده‌ش كرابێت حیزبوڵڵا خۆى له‌ ده‌رئه‌نجامێكى له‌وشێوه‌یه‌ به‌دوور ده‌گرێت، گرفتى حیزبوڵڵاش لێره‌دایه‌: ئایا چۆن ده‌توانێت هێزى مووشه‌كیى خۆى به‌كاربهێنێت به‌بێ ئه‌وه‌ى لوبنان دووچارى كاولبوون یاخود توانا ستراتیژییه‌كانى روبه‌ڕووى مه‌ترسى بكاته‌وه‌؟ به‌وپێیه‌ى قۆناغه‌كانى دواترى جه‌نگ وا ده‌خوازن به‌ره‌نگارى جموجووڵه‌كانى ئیسرائیل ببێته‌وه‌؟ ره‌نگه‌ هه‌ر ئه‌وه‌ش هۆكارى دروستكردنى بریكارى سورى و عێراقى بێت له‌لایه‌ن حیزبوڵڵاوه‌ تاوه‌كو له‌برى ئه‌و له‌ جۆلان شه‌ڕ بكه‌ن. 
تواناى خۆسازدان: ته‌نها ژماره‌یه‌كى كه‌مى فه‌یله‌قه‌ بیانییه‌ شیعى مه‌زهه‌به‌كه‌ى ئێران له‌ سوریا بوونى هه‌یه‌ (ره‌نگه‌ 10 بۆ 20 هه‌زاریان له‌و 200 هه‌زار شه‌ڕكه‌ره‌ بیانییه‌ له‌ سوریا هه‌بن كه‌ كۆمارى ئیسلامى بانگه‌شه‌ى ئه‌وه‌ ده‌كات راهێنانى پێ كردوون)، گه‌ر جه‌نگێكى چاوه‌ڕواننه‌كراویش له‌گه‌ڵ ئیسرائیل به‌رپا ببێت، ئه‌وا چه‌ند هه‌فته‌یه‌كى پێویسته‌ تاوه‌كو ئێران هێزى میلیشیاكانى ده‌ره‌وه‌ى سوریا خڕ بكاته‌وه‌، كه‌ بێگومان له‌وكاته‌شدا ئیسرائیل رێگرییان لێده‌كات پێش ئه‌وه‌ى بگه‌نه‌ به‌ره‌كانى جه‌نگ. جگه‌ له‌وه‌ى ره‌نگه‌ به‌هۆى كه‌میى ژماره‌ و تاڕاده‌یه‌ك ئاستى نزمى راهێنانیانه‌وه‌، ئه‌و هێزانه‌ نه‌توانن به‌شێوه‌یه‌كى به‌رچاو ببنه‌ پاڵپشت بۆ جه‌نگه‌كه‌. 
به‌ره‌ى فراوانخواز؟ زۆربه‌ى كات به‌ره‌ى به‌رخۆدان زیاده‌ڕه‌وى ده‌كه‌ن له‌ په‌لهاویشتندا (بۆ نمونه‌: شه‌ڕى حیزبوڵڵا دژى ئیسرائیل له‌ ساڵى 2006 و ئێران دژى ئیسرائیل له‌ ساڵى 2018 له‌ سوریا) ره‌نگه‌ جارێكى دیكه‌ش له‌ڕێگاى هاندانى ئیسرائیل بۆ چوونه‌ نێو جه‌نگێكى كاولكه‌رى تر ئه‌و كاره‌ دووباره‌ بكه‌نه‌وه‌، كه‌ ئه‌وه‌ش بژارده‌ سه‌ربازییه‌كانیان له‌دواى جه‌نگ به‌رته‌سك ده‌كاته‌وه‌ و شكست به‌و ده‌ستكه‌وته‌ سه‌ربازییانه‌ ده‌هێنێت كه‌ دواى ره‌نجێكى زۆر هێزه‌ هاوپه‌یمانه‌كانى سه‌ربه‌ رژێمى سوریا به‌ده‌ستیان هێناوه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ى سه‌قامگیرى لوبنان و ته‌نانه‌ت ئێران – یش زیاتر تێكده‌دات. هه‌ربۆیه‌ له‌سه‌ر واشنتۆن پێویسته‌ مۆته‌كه‌ى مه‌ترسى ئه‌م جۆره‌ ده‌رئه‌نجامانه‌ بۆ هاندانى روسیا به‌كاربهێنێت تاوه‌كو له‌سه‌روبه‌ندى جه‌نگدا په‌ڕوباڵى هاوبه‌شه‌كانى له‌ به‌ره‌ى به‌رخۆدان بكات. 

لێكه‌وته‌كان
جه‌نگى داهاتووى باكوورى ئیسرائیل، جا له‌ لوبنانه‌وه‌ ده‌ست پێ بكات یاخود سوریا، ته‌نها دووباره‌كردنه‌وه‌یه‌كى فراوانتر و كاولكه‌رتر نابێت له‌ جه‌نگى ساڵى 2006 لوبنان، به‌وپێیه‌ى په‌ره‌سه‌ندنه‌كان زامنى ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ تاڕاده‌یه‌كى زۆر جه‌نگێكى له‌وشێوه‌یه‌ چه‌ندین لایه‌نى كارا و گۆڕه‌پانى گه‌وره‌ ده‌گرێته‌وه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌و ئاڵنگارییه‌ گه‌ورانه‌ى له‌به‌رده‌م ئیداره‌دانى ململانێكه‌ و به‌رپاكردن و كۆتایى پێ هێنانى جه‌نگه‌كه‌ و ئه‌گه‌رى هه‌ڵگیرسانى جه‌نگێكى هه‌رێمایه‌تیدا دروست ده‌بن. 
هاوكات ژینگه‌ عه‌مه‌لیاتییه‌ ئاڵۆزه‌كه‌ش شیكردنه‌وه‌یه‌كى وردى بۆ كاریگه‌رییه‌كانى له‌سه‌ر ئه‌مریكا و ئیسرائیل پێویسته‌، ئه‌ویش له‌ڕێگاى مانۆڕه‌ سه‌ربازییه‌كان و تیمى سور و هه‌وڵه‌كانى په‌یوه‌ست به‌ پلانى هاوبه‌ش و په‌ره‌پێدانى ده‌سته‌واژه‌ى نوێ بۆ ئۆپه‌راسیۆنه‌كانى ئیسرائیل و دیاریكردنى كاره‌ له‌پێشینه‌كان و جێبه‌جێكردنى هه‌نگاو به‌ هه‌نگاوى پرۆسه‌ سه‌ربازییه‌كان و ده‌ستنیشانكردن و به‌ئامانجگرتنى ناوه‌نده‌كانى قورسایى دوژمن و هه‌روه‌ها هه‌ڵوێستێكى دیپلۆماسى سه‌ربازیى ئه‌مریكى كارا تاوه‌كو زامنى ئه‌وه‌ بكات جه‌نگه‌ ناوخۆییه‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كه‌ نه‌گۆڕێت بۆ ململانێیه‌كى هه‌رێمایه‌تى كاولكه‌رى وه‌ها كه‌ سه‌قامگیرى ناوچه‌كه‌ تێكبدات. 
ئه‌و هه‌ڵسه‌نگاندنه‌ى پێشووش ئاماژه‌ بۆ چه‌ندین رێگا ده‌كات كه‌ ده‌كرێت به‌هۆیانه‌وه‌ ئه‌مریكا و ئیسرائیل ژینگه‌ عه‌مه‌لیاتییه‌كه‌ بخوڵقێنن تاوه‌كو له‌كاتى هه‌ڵگیرسانى جه‌نگدا ئه‌گه‌ره‌كانى گه‌یشتن به‌ ئه‌نجامێكى گونجاو له‌گه‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ هاوبه‌شه‌كانیان به‌هێز بكه‌ن، به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ى په‌یوه‌ندییان به‌ ئێران و به‌ره‌ى به‌رخۆدانه‌وه‌ هه‌یه‌: 
قۆستنه‌وه‌ى هه‌ڕه‌شه‌كانى ئێران: به‌شێوه‌یه‌كى گشتى ئێران هه‌وڵى خۆبه‌دوورگرتن یان به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ى جه‌نگى باو ده‌دات و به‌رامبه‌ر به‌و هه‌ڕه‌شانه‌ى له‌ رژێم و نیشتمانه‌كه‌شى ده‌كرێت هه‌ستیاره‌، هه‌ربۆیه‌ له‌سه‌ر بڕیاربه‌ده‌ستانى ئه‌مریكا و ئیسرائیل پێویسته‌ ئه‌گه‌رى هه‌ڵگیرسانى جه‌نگێكى چاوه‌ڕوانكراو له‌ باكوورى ئیسرائیل بۆ به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ى ئه‌و كارانه‌ى تاران بقۆزنه‌وه‌ كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا ده‌بنه‌ هۆى دروستبوونى ئه‌و جۆره‌ ململانێیانه‌ یاخود په‌لهاویشتنى به‌ره‌و ئێران، كه‌ ره‌نگه‌ دواجار هه‌ڕه‌شه‌ بۆسه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ئابوورییه‌كانى ئه‌و وڵاته‌ و سه‌قامگیرى رژێمى ئه‌سه‌د له‌ سوریا دروست بكات. 
پاڵپشتیكردنى "هه‌ڵمه‌تى نێوان جه‌نگه‌كان"ـى ئیسرائیل له‌ سوریا: هه‌رچه‌نده‌ له‌پێشتردا هه‌وڵه‌كانى ئیسرائیل بۆ په‌كخستنى پرۆسه‌ى خڕكردنه‌وه‌ى سه‌ربازیى ئێران له‌ سوریا هه‌ندێك پێكدادانى له‌و وڵاته‌ هێناوه‌ته‌ ئاراوه‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ره‌نگه‌ هه‌وڵێكى له‌وشێوه‌یه‌ پێویستیى ئیسرائیل به‌ گرتنه‌به‌رى رێكارى خۆپارێزى له‌ كاتى قه‌یرانه‌كان و ئه‌گه‌ره‌كانى هه‌ڵكشانى دۆخه‌كه‌ له‌كاتى جه‌نگ و راده‌ى زیانه‌كانى ئه‌و جه‌نگه‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌ كه‌م بكاته‌وه‌، له‌م چوارچێوه‌یه‌شدا له‌سه‌ر حكومه‌تى ئه‌مریكا پێویسته‌ پاڵپشتى ئه‌و هه‌وڵانه‌ بكات و له‌پێناو پارێزگاریكردن له‌ مامه‌ڵه‌ى سه‌ربه‌خۆى ئیسرائیل له‌ سوریا دیپلۆماسیه‌تى سه‌ربازى له‌گه‌ڵ روسیا په‌ره‌ پێ بدات. هاوكات پێویسته‌ ژێربه‌ژێر بۆ روسیاى روون بكاته‌وه‌ كه‌ هه‌ڵگیرسانى جه‌نگ له‌ سوریا ده‌ستكه‌وته‌ سه‌ربازییه‌كانى ئه‌م دواییانه‌ى مۆسكۆ له‌و وڵاته‌ دووچارى مه‌ترسى ده‌كاته‌وه‌، ئه‌ویش له‌ڕێگاى هاندانى گروپه‌ یاخیبووه‌ سورییه‌ قوتاربووه‌كان بۆ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ى شه‌ڕ دژى رژێمى ئه‌سه‌د. 
هێشتنه‌وه‌ى حیزبوڵڵا له‌ ده‌ره‌وه‌: ره‌نگه‌ به‌هۆى مووشه‌ك و هاوه‌نه‌ زۆر و زه‌وه‌نده‌كانى حیزبوڵڵا و قه‌باره‌ى ئه‌و هێزه‌ وشكانییه‌ى له‌به‌رده‌ستیدایه‌، هێشتنه‌وه‌ى به‌شى هه‌ره‌ زۆرى هێزه‌كانى ئه‌و حزبه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ى جه‌نگ له‌ باكوورى ئیسرائیل و هه‌روه‌ها رێگریكردن له‌ په‌لهاویشتنى بۆ لوبنان، تاڕاده‌یه‌كى زۆر رێگا بۆ ئه‌و هه‌وڵانه‌ خۆش بكات كه‌ له‌پێناو وه‌رنه‌چه‌رخانى جه‌نگێكى ناوخۆیى بۆ جه‌نگێكى گه‌وره‌تر و بگره‌ هه‌ڵگیرسانى جه‌نگێكى هه‌رێمایه‌تى ده‌درێن. 
هێشتنه‌وه‌ى هێزه‌كانى ئه‌مریكا له‌ناو سوریا: ره‌نگه‌ هه‌بوونى یه‌كه‌یه‌كى سه‌ربازیى ئه‌مریكا، ئه‌گه‌ر بچووكیش بێت، له‌ باكوورى خۆرهه‌ڵاتى سوریا رێگا به‌ تێپه‌ڕبوونى میلیشیا شیعى مه‌زهه‌به‌كانى سه‌ربه‌ ئێران به‌نێو ئه‌و ناوچانه‌دا نه‌دات تاوه‌كو له‌كاتى جه‌نگدا له‌ ئیسرائیل نزیك ببنه‌وه‌، جگه‌ له‌وه‌ى ره‌نگه‌ جووڵه‌ى ئه‌و میلیشیایانه‌ به‌ره‌و هه‌ندێك رێگا له‌ باشوورى خۆرهه‌ڵاتى سوریاش په‌كبخات، هه‌ربۆیه‌ له‌سه‌ر سوپاى ئه‌مریكا پێویسته‌ پارێزگارى له‌و ئاماده‌ییه‌ سه‌ربازییه‌ سنوورداره‌ى خۆى له‌ باكوورى خۆرهه‌ڵاتى سوریا بكات. 
بره‌ودان به‌ هه‌ماهه‌نگى نێوان عه‌ره‌ب – ئیسرائیل: ئه‌گه‌رى هه‌ڵگیرسانى جه‌نگ له‌نێوان ئیسرائیل له‌لایه‌ك و ئێران و به‌ره‌ى به‌رخۆدان له‌لایه‌كى دیكه‌ پرسیارگه‌لێك له‌باره‌ى به‌شدارییه‌ نهێنى یاخود ژێربه‌ژێره‌كانى هه‌ندێك ده‌وڵه‌تى عه‌ره‌بى له‌و جه‌نگه‌دا ده‌وروژێنێت. كه‌ لێره‌دا له‌سه‌ر واشنتۆن پێویسته‌ هانى ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ بدات به‌شێوه‌یه‌كى هێمنانه‌ هه‌ماهه‌نگى و هاریكارى سه‌ربازیى ئیسرائیل بكه‌ن، به‌وپێیه‌ى كارێكى له‌وجۆره‌ به‌ڕاده‌یه‌كى زۆر پلانى جه‌نگ و هه‌ڵگیرساندنى له‌ ئێران و بریكاره‌كانى ئاڵۆز ده‌كات. 
كۆتاییهێنان به‌ جه‌نگ: كۆتاییهێنان به‌ ململانێ ئاڵنگاریى گه‌وره‌ى له‌به‌رده‌م كێشمه‌كێشمه‌كانى ئه‌م دواییانه‌ى نێوان عه‌ره‌ب – ئیسرائیلدا خوڵقاندووه‌، هاوكات فره‌یى لایه‌نه‌ كارا خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندییه‌ جۆراوجۆره‌كانى به‌شدار له‌ جه‌نگى باكوورى ئیسرائیل – یشدا وا ده‌كات بابه‌ته‌كه‌ له‌وانه‌ى پێشتر ئاڵۆزتر بێت، به‌وپێیه‌ى له‌دواى جه‌نگى سارده‌وه‌، چیتر ده‌وڵه‌ته‌ زلهێزه‌كان هه‌ست به‌ پێویستیى ده‌ستوه‌ردان به‌مه‌به‌ستى رێگریكردن له‌ تێكشكانى بریكاره‌كانیان یاخود خۆبه‌دوورگرتن له‌ روبه‌ڕوبوونه‌وه‌ى نێوان خۆیان ناكه‌ن، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌وه‌تا روسیا گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ سوریا و ناشزانرێت ئاخۆ بڕیارى په‌ڕوباڵكردنى ئیسرائیل یاخود هاوبه‌شه‌كانى سوریا له‌ به‌ره‌ى به‌رخۆدان ده‌دات یان نا؟ به‌ڵام ده‌كرێت ره‌فتاره‌كانى روسیا، ئه‌گه‌رچى تاڕاده‌یه‌ك له‌ڕووى كردارییه‌وه‌ ناڕوونه‌، زامنى ئه‌وه‌ بكات كه‌ جه‌نگى داهاتوو درێژخایه‌ن ده‌بێت. ئاڵنگارى به‌رده‌م دیپلۆماسیه‌تى ئه‌مریكا و ئیسرائیل – یش خۆى له‌ لێكتێگه‌یشتنێكى به‌رده‌وام له‌گه‌ڵ روسیادا ده‌بینێته‌وه‌، تا دواجار گاره‌نتى ئه‌وه‌ بدات رۆڵێكى بونیادنه‌رانه‌ له‌ جه‌نگى داهاتوو و هه‌روه‌ها هه‌وڵه‌كانى په‌یوه‌ست به‌ كۆتاییهێنان به‌و جه‌نگه‌ بگێڕێت. ره‌نگه‌ روسیاش ئاماده‌ نه‌بێت یاخود تواناى ئه‌وه‌ى نه‌بێت كارێكى له‌وجۆره‌ بكات، به‌ڵام سه‌ره‌نجام هه‌ڵنه‌دانه‌وه‌ى په‌رده‌ له‌سه‌ر تواناكان خۆى له‌خۆیدا ئاماژه‌یه‌كه‌ بۆ هه‌ڵنه‌گرتنى به‌رپرسیارێتى. 
ئه‌م واقیعه‌ش جه‌خت له‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ پێویسته‌ ئیسرائیل په‌ره‌ به‌ ده‌سته‌واژه‌ى كرداریى قابیل به‌ جێبه‌جێكردن و رێگاى نوێى به‌رپاكردنى جه‌نگ و ئامرازه‌كانى تێكشكاندنى به‌رامبه‌ر بدات تاوه‌كو بوارى ئه‌وه‌ى هه‌بێت هه‌م بڕیار بدات و هه‌میش به‌پێى مه‌رجه‌ دڵخوازه‌كانى خۆى كۆتایى به‌ جه‌نگه‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كان بهێنێت. جگه‌ له‌وه‌ى پێویسته‌ ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كه‌دا بمێنێته‌وه‌ تاوه‌كو له‌ ئه‌گه‌رى هه‌ڵگیرسانى جه‌نگدا، تواناى زامنكردنى ئه‌وه‌ى هه‌بێت ئیسرائیل به‌شێوه‌یه‌كى سه‌ربه‌خۆ مامه‌ڵه‌ بكات و له‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ و په‌ڕوباڵكردنى قه‌ڵه‌مڕه‌وى ئێرانیشدا له‌ ناوچه‌كه‌ په‌ره‌ به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانى خۆى بدات. 

زۆرترین خوێندراوە


political studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure