خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست‌و جیهان له‌ كۆتاییه‌كانی 2019

05/12/2019

:: بێ نوسەر ناوه‌ندی كوردستان بۆ توێژینه‌وه‌ له‌ململانێ و قه‌یرانه‌كان
سه‌رچاوه‌: سه‌نته‌ری ئه‌لجه‌زیره‌

دوای تێپه‌ڕبوونی نزیكه‌ی نۆ ساڵ به‌سه‌ر شۆڕشه‌كانی به‌هاری عه‌ره‌بیدا، دوباره‌ پشێوی‌و ناسه‌قامگیرییه‌ ناوخۆییه‌كان‌و به‌رزبوونه‌وه‌ی توندی كێبڕكێ هه‌رێمییه‌كان، هه‌وڵی كێشانه‌وه‌ی وێنه‌ی بارودۆخی خۆرهه‌ڵاتی عه‌ره‌بی ده‌ده‌ن. سه‌ره‌ڕِای به‌ڵێنه‌كانی كشانه‌وه‌ له‌ خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست‌و گێرمه‌‌وكێشه‌كانی دیكه‌ش، كه‌ تره‌مپ له‌ كاتی هه‌نگاوه‌كانی به‌ره‌و كۆشكی سپی دای، ئێستاش ئه‌مریكا هه‌ر لایه‌نی سه‌ره‌كییه‌ له‌ كاروباره‌كانی ناوچه‌كه‌دا، هاوكات ڕووسیا-ش دوای ئه‌وه‌ی بۆته‌ هێزی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ له‌ سوریادا، هه‌وڵی زیادكردنی ژماره‌ی هاوپه‌یمانه‌كانی ده‌دات.
شكستی سعودییه‌‌و ئیمارات له‌ پێكانی ئامانجه‌ هه‌رێمییه‌كانیاندا‌و سه‌پاندنی سزا قورسه‌كانیش به‌سه‌ر ئێراندا‌و بێ ئومێدبوونیشی له‌و به‌ڵێنانه‌ی هاوپه‌یمانییه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ ڕووسیادا هه‌ڵیگرتبوون، هه‌روه‌ها ئه‌و فشاره‌ زه‌قانه‌ی ڕووسیا‌و ئه‌مریكا له‌ سوریای هاوسێیه‌وه‌ ده‌یكه‌نه‌ سه‌ر توركیا، ڕوویه‌كی دیكه‌ی شكستهێنانی ئه‌و هه‌وڵانه‌ی سه‌قامگیرین، كه‌ وڵاتانی دژ به‌ شۆرش له‌ ساڵی 2013 به‌ڵێنیان ده‌رباره‌ی ده‌دا.
به‌هه‌مان شێوه‌ ئه‌و شكسته‌ی باسمان كرد، خۆشی ده‌بینێته‌وه‌ له‌ پشت گرژبوونی كێبڕكێ نێوده‌وڵه‌تییه‌كانی ئه‌مریكا له‌گه‌ڵ ڕووسیا‌و چیندا، جا له‌ بواره‌كانی ئابووری‌و ستراتیجیدا بێت، یاخود له‌ ناوجه‌رگه‌ی قه‌یرانه‌ تونده‌كانی وه‌ك ئه‌وه‌ی ئێران‌و فه‌نزویلادا. به‌ڵام هاوكات گرژبوونی كێڕكێ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان، ئه‌و واتایه‌ ناگه‌یه‌نێت، كه‌ هێزه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌ چالاكه‌كانی ناوچه‌ی خۆرهه‌ڵات، به‌تایبه‌ت ئه‌مریكا‌و ڕووسیا، چاو له‌ هه‌ڵكشانی هێزه‌ هه‌رێمییه‌كان ده‌خه‌وێنن.
 له‌ هه‌مان كاتدا، سه‌ره‌ڕای پاڵپشتییه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌ جیاواز‌و كرانه‌وه‌ هه‌رێمییه‌ ئاشكرا‌و نهێنییه‌كان، به‌ڵام ئیسرائیل ڕووبه‌ڕووی دۆخێكی ستراتیجی ناجێگیر‌و بارێكی سیاسی ناوخۆیی هاوشێوه‌ ده‌بێته‌وه‌.
گۆڕه‌پانه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كه‌: كێبڕكێی به‌رده‌وام له‌سه‌ر هه‌ژموون
ده‌كرێت ئه‌و ستراتجییه‌ جیهانییه‌ی تره‌مپ په‌یڕه‌وی ده‌كات، ناوببرێت به‌ ستراتیجی (پته‌وكردنی نه‌ته‌وه‌یی)، ئه‌و ستراتیجییه‌ی ئامانجی دوباره‌ په‌ره‌پێدانی توانای ئه‌مریكییه‌كان‌و جه‌ختكردنه‌وه‌ له‌سه‌ر به‌ره‌وپێشچوونی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانه‌، جا له‌ڕووی ئابوورییه‌وه‌ بێت یاخود سه‌ربازی. به‌وپێیه‌شی سیاسه‌ته‌ جیهانییه‌كانی ئۆباما له‌ ناوه‌خندا هه‌وڵی قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ی ئه‌و زیانانبوو، كه‌ ئه‌مریكا له‌ ساڵانی جه‌نگه‌ شكستخواردووه‌كانی بۆش له‌ خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا له‌ ده‌ستی دابوون، بۆیه‌ ئێستا هاوشێوه‌یی به‌رچاوو له‌ هه‌مان كاتدا هه‌ندێك ناكۆكیش له‌ سیاسه‌ته‌كانی ئۆباما‌و تره‌مپدا به‌دیده‌كرێت. 
ئۆباما هاوسه‌نگی ستراتیجیی له‌ حه‌وزی پاسفیك‌و كاركردن بۆ چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ له‌ ناوجه‌رگه‌ی جه‌نگ‌و ناكۆكییه‌كان كردبۆ پێشینه‌ی كاره‌كانی، به‌ڵام ده‌ركه‌وتنه‌ له‌ ناكاوه‌كه‌ی داعش، وایكرد ئه‌مریكا به‌ مه‌به‌ستی دژێتی ئه‌و ڕێكخراوه‌، له‌ كرده‌ سه‌ربازییه‌كان تێوه‌گلێته‌وه‌. تره‌مپ-یش له‌لای خۆیه‌وه‌ به‌مه‌بستی خاوكردنه‌وه‌ی هه‌ڵكشانه‌ ئابوورییه‌كه‌ی چین، به‌رده‌وامه‌ له‌ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ئه‌و وڵاته‌ له‌ ڕووی ئابووری-بازرگانییه‌وه‌، هاوكات له‌سه‌ر هه‌نگاوه‌كانی ئۆباما-ش به‌رده‌وامه‌ له‌ هه‌وڵی په‌لكێشكردنی هیندستان به‌لای ستراتیجیی گه‌مارۆی ئه‌مریكا بۆ سه‌ر چین.
شایه‌نی باسه‌ سیاسه‌تی پێكدادانه‌ ئابووری- بازرگانییه‌كان، ته‌نها له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا-چیندا ڕه‌نگی نه‌داوه‌ته‌وه‌، به‌ڵكو هاوپه‌یمانه‌ باوه‌كانی ئه‌مریكا-شی گرتۆته‌وه‌، له‌وانه‌ كه‌نه‌دا‌و یه‌كێتی ئه‌وروپا‌و مه‌كسیك.
هه‌رچه‌نده‌ دۆخه‌كه‌ هێشتا له‌سه‌رتادایه‌، به‌ڵام ئاشكرایه‌ ئیداره‌كه‌ی تره‌مپ پاڵپشتی ده‌رچوونی به‌ریتانیا له‌ یه‌كێتی ئه‌وروپا ده‌كات، چوونكه‌ ئه‌و كاره‌ هه‌نگاوێكه‌ به‌ره‌و پێكهاتنی كوتله‌یه‌كی ئابووری، كه‌ هه‌ریه‌ك له‌ به‌ریتانیا‌و داگیرگه‌ دێرینه‌كانی، ئه‌مریكا، ئۆسترالیا، كه‌نه‌دا‌و نیوزله‌ندا كۆده‌كاته‌وه‌، واتا ئه‌و وڵاتانه‌ی چه‌ند ده‌یه‌یه‌كه‌ هاوپه‌یمانیی ستراتیجی-ئه‌منیی كۆیانده‌كاته‌وه‌، كه‌ به‌ (پێنچ چاوه‌كه‌) ناسراوه‌. ئه‌گه‌ر ئه‌م ئامانجه‌ش بێته‌دی، ئه‌وا ئه‌و كوتله‌ ئابوورییه‌ ده‌بێته‌ گه‌وره‌ترین له‌ جیهاندا، به‌داهاتێكی نیشتیمانی نه‌ك ته‌نها به‌هێزتر له‌وه‌ی یه‌كێتی ئه‌وروپا، به‌ڵكو به‌رزتر له‌هی گشت كیشوه‌ری ئه‌وروپا به‌ ڕووسیاشه‌وه‌.
هاوكات ئیداره‌كه‌ی تره‌مپ، سیاسه‌تێكی تێچووی سه‌ربازی په‌یڕه‌و ده‌كات، كه‌ ئه‌و وڵاته‌ له‌ جه‌نگی دووه‌می جیهانییه‌وه‌ به‌خۆوه‌ی نه‌بینیوه‌.
له‌ كۆی گشتیدا سیاسه‌ته‌ ده‌ره‌كییه‌كانی ئیداره‌كه‌ی تره‌مپ، له‌گه‌ڵ ئامانجی پته‌وكردنی نه‌ته‌وه‌یی دا یه‌كده‌گرێته‌وه‌. به‌ڵام، هه‌ركات ئه‌و سیاسه‌تانه‌ ده‌یه‌وێت له‌ داڵَغه‌ی بونیادنانه‌وه‌ی توانای هێزكانی ئه‌مریكا‌و خۆلادان له‌ زیان نزیك بێته‌وه‌، دووباره‌ پشێوییه‌كان ده‌ستپێده‌كه‌نه‌وه‌. بۆ نمونه‌ ئیداره‌كه‌ی تره‌مپ كشانه‌وه‌ی خۆی  له‌ ڕێكه‌وتنه‌ ئه‌تۆمییه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ ئێران ڕاگه‌یاند، له‌پاڵ سه‌پاندنی سزای كوشنده‌ به‌سیردا، به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتدا پێده‌چێت تره‌مپ سوربێت له‌سه‌ر خۆلادان له‌ جه‌نگ، هه‌روه‌ك چۆن ئه‌و ئیداره‌یه‌ كاری كرد له‌سه‌ر خستنی ڕژێمه‌كه‌ی فه‌نزویلا، دور له‌ په‌نابردن بۆ بژارده‌ی سه‌بازی. له‌هه‌ردوو حاڵه‌ته‌كه‌دا‌و سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ئه‌مریكا له‌ پێگه‌یه‌كی به‌هێزدایه‌ له‌به‌رامبه‌ر دوو وڵاتی بچوكدا، به‌ڵام وادیاره‌ ئامانجه‌كانی تره‌مپ ئاسان به‌دینایه‌ن.
له‌ حاڵه‌تی دیكه‌شدا، سیاسه‌ته‌كانی تره‌مپ له‌ چه‌ند بارێكدا، توشی پێكدادان ده‌بێت له‌گه‌ڵ دامه‌زراوه‌كانی حكومه‌تی ئه‌مریكادا، كه‌ سه‌رۆك ناچار ده‌كه‌ن له‌ ئامانجه‌ ڕاگه‌ینداراوه‌كانی پاشگه‌ز ببێته‌وه‌، هه‌روه‌ك چۆن له‌ جاری یه‌كه‌می بڕیاری كشانه‌وه‌ له‌ سوریادا ڕوویدا، تا له‌دواتردا كشانه‌وه‌ی كرداریی له‌ باكوری خۆرهه‌ڵاتی ئه‌و وڵاته‌ له‌ ئۆكتۆبه‌ری 2019دا ڕاگه‌یاند، هه‌روه‌ها پاشگه‌زبوونه‌وه‌ له‌ هه‌وڵه‌كانی ئیداره‌كه‌ی بۆ گه‌شتن به‌ ڕێكه‌وتن له‌گه‌ڵ تاڵیباندا له‌ ئه‌فغانستان، یاخود هه‌وڵه‌كانی باشكردنی په‌یوه‌ندیی له‌گه‌ڵ ڕووسیادا.
كێشه‌ كه‌سییه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ی تره‌مپ ئه‌وه‌یه‌، كه‌ په‌ی به‌ سنوری پۆستی سه‌رۆك نابات، نه‌شیتوانیوه‌ شاره‌زای مه‌رجه‌كانی پێگه‌و ڕۆڵی خۆی بێت له‌ نێو دامه‌زراوه‌ی حكومه‌تی وڵاته‌كه‌یدا. بۆیه‌ یا ئه‌وه‌تا له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی 2020دا كۆتاییه‌ك بۆ ئه‌م كه‌مته‌رخمیه‌ ئاكاری‌و مه‌عنه‌وییه‌ داده‌نێت، یاخود ئه‌و لایه‌نه‌ توشی ئه‌گه‌ری دورخستنه‌وه‌ له‌ پۆسته‌كه‌ی ده‌كاته‌وه‌. 
له‌ دۆخه‌ جیهانییه‌كه‌دا، پێده‌چێت كێبڕكێ بووبێته‌ سیمای سه‌ره‌كی په‌یوه‌ندیی نێوان هێزه‌ گه‌روه‌كانی گۆڕه‌پانه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كه‌، هیچ لایه‌نێكیش نه‌یتوانیوه‌‌و ڕه‌نگ نه‌شتوانێت سه‌ركه‌وتنی یه‌كلایی له‌م چه‌ند ساڵی داهاتوودا به‌ده‌ست بهێنێت. ئه‌گه‌ری زۆریش هه‌یه‌ جه‌نگه‌ بازرگانییه‌كه‌ی ئه‌مریكا‌و چین، به‌ ڕێكه‌وتنێكی كه‌چ به‌لای به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌مریكادا كۆتایی بێت، به‌ڵام گرانه‌ بیرله‌وه‌ بكه‌ینه‌وه‌، چۆن چین هه‌ژموونی خۆی به‌سه‌ر هێڵه‌كانی كه‌شتییوانیی له‌ ده‌ریای چیندا ده‌سه‌پێنێت. هاوكات سه‌ره‌ڕای دژێتی ئه‌مریكا-ش، چین هێدی هێدی‌و به‌ خێرایی، له‌ ڕێی زنجیره‌یه‌ك هاوپه‌یمانییه‌وه‌ له‌ چوارچێوه‌ی پڕۆژه‌ی زیندووكردنه‌وه‌ی ڕێگای ئاوریشمدا، بازنه‌ی په‌لكێشانه‌ بازرگانی- ئابوورییه‌كه‌ی فراوان ده‌كات. 
واشنتۆن-یش له‌لای خۆیه‌وه‌، هێشتا نه‌یتوانیوه‌ ڕژێمه‌كه‌ی فه‌نزویلا بخات، نه‌شیتوانیوه‌ دۆخه‌كه‌ له‌ ئۆكرانیا بگه‌ڕێنێـه‌وه‌ بۆ باری جارانی، هه‌رچه‌نده‌ شكستی به‌ هه‌وڵه‌كانی ڕووسیا له‌ گۆڕینی ڕژێمه‌كه‌ی كیێف هێنا، پارێزگاریشی له‌ ڕاكێشانی مه‌یلی ئۆكرانیا‌و جۆرجیا به‌لای بلۆكی خۆرئاوادا كردووه‌. هه‌روه‌ك چۆن پێده‌چێت ئه‌مریكا ته‌نها به‌ ئارامبوونه‌وه‌ی نیمچه‌ دورگه‌ی كۆریاوه‌ وه‌ستابێت، بێئه‌وه‌ی بتوانێت له‌ داهاتوویه‌كی نزیكدا، چه‌كی ئه‌تۆمی له‌ كۆریای باكور دابماڵێت.
به‌دڵنیاییشه‌وه‌ ڕووسیا پێی خۆی له‌ سوریا قایمكردووه‌‌و سه‌ركه‌وتووش بووه‌ له‌ پارێزگاری له‌ نیمچه‌ دورگه‌ی كریمیا، به‌ڵام نه‌یتوانیوه‌ ئاڕاسته‌ی سیاسی ئۆكرانیا‌و جۆرجیا بگۆڕێت.
ڕه‌نگه‌ بڕیاره‌كه‌ی ئه‌مریكا-ش به‌ كشانه‌وه‌ له‌ ڕێكه‌وتنه‌ ئه‌تۆمییه‌كه‌ی ئێران، یه‌كێك بێت له‌گه‌وره‌ترین بڕیاره‌كانی ئه‌مریكا له‌ڕووی كاریگه‌رییه‌وه‌ له‌ ناوچه‌ی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا، ئه‌و بڕیاره‌ی زنجیره‌یه‌ك سزای قورسی بۆ سه‌ر ئه‌ستۆی ئێران به‌دوای خۆیدا هێنا. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ڕووسیا‌و چین پابه‌ندبوون به‌ سزاكانی ئه‌مریكاوه‌ ڕه‌ت ده‌كه‌نه‌وه‌، ئه‌وروپا-ش هێشتا پابه‌نده‌ به‌ ڕێكه‌ونته‌ ئه‌تۆمییه‌كه‌‌و هه‌وڵیش ده‌دات به‌مه‌به‌ستی خۆلادان له‌ سستمی سزاكان، ئامڕازی گونجاو بۆ بازرگانیكردن له‌گه‌ڵ ئێراندا بدۆزێته‌وه‌، به‌ڵام وادیاره‌ بڕیاره‌كه‌ی ئه‌مریكا به‌ سه‌پاندنی سزای لاوه‌كی به‌سه‌ر ئه‌وانه‌ی بازرگانی له‌گه‌ڵ ئێراندا ده‌كه‌ن، ده‌رخه‌ری قورساییه‌ گه‌وره‌كه‌ی ئه‌مریكا بێت له‌ گۆڕه‌پانی بازرگانیی نێوده‌وڵه‌تیدا‌و شكستی ڕووسیا‌و چین‌و ئه‌وروپا-ش بێت، له‌ وه‌ستان له‌به‌رده‌م ئه‌و قورساییه‌دا.
له‌م دۆخه‌شدا، هێزه‌ هه‌رێمییه‌كان نه‌یانتوانیوه‌ ڕۆڵی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ ببینن له‌ دیاریكردنی ئاینده‌ی خۆرهه‌ڵات‌و قه‌یرانه‌كانیدا، یه‌كه‌م: له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ڵكشانی هێزی هه‌رێمی بۆته‌ جێی دڕدۆنگی‌و مه‌ترسی زۆری مۆسكۆ‌و واشنتۆن (هه‌روه‌ها وڵاتانی ئه‌وروپی وه‌ك: به‌ریتانیا‌و فه‌ڕه‌نسا-ش)، كه‌ له‌هه‌وڵدان بۆ پارێزگاركردن له‌ ده‌ستكه‌وته‌كانیان له‌ ناوچه‌ی خۆرهه‌ڵاتدا، دووه‌م: به‌هۆی گه‌رمبوونی ناكۆكیی نێوان هێزه‌ هه‌رێمییه‌كانی خۆرهه‌ڵات، وه‌ك توركیا‌و ئێران‌و سعودییه‌‌و میسڕ، ناكۆكیی هه‌ڵوێسته‌كانیشیان له‌ نێو قه‌یران‌و گرژییه‌ هه‌رێمییه‌كاندا.
گۆڕه‌پانی هه‌رێمیی: نه‌بوونی هاوسه‌نگی
داڕمانی سستمی هه‌رێمیی له‌ دیارترین سیماكانی بزاڤی شۆڕشه‌كانی به‌هاری عه‌ره‌بی ساڵی 2011 بوو، ڕه‌نگه‌ زۆرترین هه‌وڵی فراوانخوازی له‌ ناوچه‌كه‌شدا، خه‌ونه‌كانی سعودییه‌ بووبێت، كه‌ له‌ ساڵی 2015وه‌ ده‌ستی پێكردووه‌ بۆ بونیادنانی چه‌قێكی قورسایی گه‌وره‌ له‌ خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا، تا ببێته‌ بڕیارده‌ری ئه‌و ناوچه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌و خه‌ونه‌ی سعودییه‌ له‌ بارچوو.
سه‌ره‌ڕای په‌یوه‌ندییه‌ گرژه‌كه‌ی ئه‌نقه‌ره‌‌و ریاز-یش، توركیا له‌ دوو ساڵی سه‌ره‌تای فه‌رمانڕه‌وایی مه‌لیك سه‌لماندا، چوونی بۆ نێو هاوپه‌یمانییه‌ك بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ئێران ڕه‌تكرده‌وه‌، هاوكات ریاز-یش وه‌ستانی له‌ پاڵپشتی میسڕ ڕه‌تكرده‌وه‌‌و له‌ هاوكێشه‌كه‌ی سوریا-ش كشایه‌وه‌، دواتر په‌نایبرده‌ به‌ر گه‌مارۆدانی قه‌ته‌ر. له‌ ساتی كوشتنی خاشقچی-شه‌وه‌، په‌یوه‌ندییه‌كانی توركیا- سعودییه‌ ئاڵۆزتربوو، به‌جۆرێك چووه‌ دۆخێكه‌وه‌ له‌ جه‌نگی ڕانه‌گه‌یه‌ندراو ده‌چێت.
به‌گوێره‌ی لاوازی سستمه‌كه‌ی عه‌بدولفه‌تتاح سیسی له‌ ڕووی ئابوورییه‌وه‌‌و فشه‌ڵی شه‌رعییه‌تی سیاسی ئه‌و سستمه‌ش، چیتر قاهیره‌ ڕۆڵی هه‌رێمیی سه‌ره‌كی نابینێت، ریاز-یش نه‌یتوانیی قاهیره‌ به‌رێته‌ ئه‌و ئاسته‌ی ڕۆڵی دیار له‌ده‌ره‌وه‌ی سنوره‌كه‌ی خۆی ببینێت، نه‌ له‌ یه‌مه‌ن‌و نه‌ له‌ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئێران-یشدا. سعودییه‌ شكستیشی له‌ سه‌پاندنی هه‌ژموونی خۆی به‌سه‌ر قه‌ته‌ردا هێنا، یاخود له‌ ملكه‌چكردنی قه‌ته‌ر بۆ بڕیاره‌كانی سعودییه‌. هه‌وڵه‌كانی سعودییه‌-ش له‌گه‌ڵ ئیماراتدا به‌ هاوپه‌یمانییه‌كی سنوردار كۆتایی هات، به‌ڵام ته‌نانه‌ت ئه‌و هاوپه‌یمانییه‌ش درێژه‌ی نه‌كێشا، دوای ئه‌وه‌ی ناكۆكییه‌كانیان له‌گه‌ڵ ئه‌و وڵاته‌دا له‌ یه‌مه‌ن زه‌قبۆوه‌، ئیمارات-یش هه‌وڵی هێوركردنه‌وه‌ی دۆخه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ ئێران ده‌دا.
هه‌وڵه‌كه‌ی سعودییه‌ تا ببێته‌ خاڵی چه‌ق شكستی هێنا، ناكۆكییه‌ تونده‌كانیش ده‌رباره‌ی پڕۆسه‌ی گۆڕانكاری له‌ ناوچه‌كه‌دا‌و ڕۆڵی ئیسرائیل له‌ خۆشكردنی ناكۆكییه‌كانی نێوان وڵاتانی خۆرهه‌ڵاتدا، بووه‌ هۆی زیاتر گرژكردنی كێبڕكێی نێوان هێزه‌ هه‌رێمییه‌ سه‌ره‌كییه‌كان‌و لاوازبوونی ئه‌و هێزانه‌ به‌رامبه‌ر فشاری هێزه‌ گه‌وره‌كان:
سعودییه‌: ئه‌م وڵاته‌ له‌ ئێستادا به‌ یه‌كێك له‌ قه‌یراناویترین سه‌رده‌مه‌كانیدا تێده‌په‌ڕێت، له‌ ڕووی ناوخۆیی‌و هه‌رێمیی‌و نێوده‌وڵه‌تیشه‌وه‌. جێنشینی ئه‌و وڵاته‌ هه‌وڵی چه‌سپاندنی ده‌سه‌ڵاتێكی مه‌ركه‌زی دا، به‌سه‌ر بواره‌كانی سیاسی‌و ئابووری‌و ئاینیدا، ئه‌مه‌ش په‌رتبوونێكی گه‌وره‌ی له‌ نێو كۆمه‌ڵگای سعودییدا لێكه‌وته‌وه‌، سه‌دان كه‌سیش چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات‌و دژێتی خۆیان بۆ ئه‌و ڕژێمه‌ ڕاگه‌یاند. ئه‌و وڵاته‌ ئه‌مڕۆ هاوپه‌یه‌مانی هه‌رێمی ئه‌وتۆی نیه‌ پشتی پێببه‌ستێت. سعودییه‌ دوای چوار ساڵیش له‌ جه‌نگی یه‌مه‌ن، شكستی هێنا له‌ به‌دیهێنانی بچوكترین ئامانجه‌كانی، ئه‌مه‌ش دوای ئه‌وه‌ی ئه‌و جه‌نگه‌ بووه‌ بارێكی گرانی دارایی‌و سه‌رچاوه‌یه‌كی هه‌ڕه‌شه‌ش بۆسه‌ر ئاسایشی ئه‌و وڵاته‌.
ئه‌گه‌ر جه‌نگی یه‌مه‌ن له‌ چوارچێوه‌ی ناكۆكییه‌كانی ئێران-سعودییه‌-شدا ببینین، ئه‌وا ئاشكرایه‌ كه‌ په‌لی ئێران به‌سه‌ر ئه‌وه‌ی سعودییه‌دا زاڵه‌، دوای ئه‌وه‌ی توانی گه‌مارۆی ستراتیجی به‌سه‌ر سعودییه‌دا له‌ باشور‌و باكوره‌وه‌ بسه‌پێنێت.
ئێستا كێشه‌ گه‌وره‌كه‌ی سعودییه‌ ئه‌وه‌یه‌، كه‌ بۆته‌ جێی هه‌ڵدۆشینی بێ كۆتای ئه‌مریكا، ئه‌مه‌ش ته‌نها له‌لایه‌نی داراییه‌وه‌ نا، به‌ڵكو به‌ره‌و ئه‌وه‌ ده‌ڕوات پاڵ به‌م وڵاته‌وه‌ بنێت بۆ پاڵپشتی سیاسه‌ته‌كانی ئه‌مریكا، وه‌ك سیاسه‌تی (گرێبه‌ستی سه‌ده‌)، ئه‌مه‌ش ڕه‌نگه‌ ببێته‌ له‌ده‌ستدانی ئه‌و قورساییه‌ی سعودییه‌ ماوێتی له‌ بواره‌ عه‌ره‌بی‌و ئیسلامییه‌كه‌شدا.
توركیا: توركیا-ش له‌ هه‌ڵبژاردنی شاره‌وانییه‌كان، كه‌ له‌به‌هاری ئه‌مساڵدا ئه‌نجامدرا، پاشگه‌زبوونه‌وه‌یه‌كی به‌رچاوی له‌ پشكی پارتی ده‌سه‌ڵات (داد‌و گه‌شه‌پێدان)دا به‌ خۆوه‌ بینی. به‌پێی ناكۆكییه‌ ناوخۆییه‌كانی نێو ئه‌و پارته‌ش پێده‌چێت دوو پارتی نوێی سه‌ر به‌ خێزانی ڕاسته‌ میانڕه‌وه‌ پارێزگاره‌كان له‌ سه‌رهه‌ڵداندا بن، ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی دووباره‌ كێشانه‌وه‌ی نه‌خشه‌ی سیاسی ئه‌و وڵاته‌. له‌لایه‌نێكی دیكه‌شه‌وه‌، پێده‌چێت ئه‌و وڵاته‌ دوای ساڵێك له‌ قه‌یرانی دارایی‌و ئابووری، كه‌ هاوینی ساڵی ڕابردوو توشی هات، به‌ره‌و هه‌ستانه‌وه‌ بچێت. 
په‌یوه‌ندییه‌كانی توركیا‌و سعودییه‌-ش، له‌ دابڕانێكی نیمچه‌ گشتیدایه‌. له‌گه‌ڵ ئێرانیشدا، سه‌ره‌ڕای كێشه‌ ئابوورییه‌كانی نێوانیان، به‌ڵام ناكۆكیی له‌سه‌ر سوریا له‌ نێوان ئه‌نقه‌ره‌‌و تاراندا نه‌ماوه‌. توركیا‌و هاوتا سه‌ره‌كییه‌ هه‌رێمییه‌كانی، توشی فشاری توند ده‌بنه‌وه‌ له‌لایه‌ن ئه‌مریكا‌و ڕووسیاوه‌ له‌ هه‌ردوو گۆڕه‌پانی سوریا‌و خۆرهه‌ڵاتی ده‌ریای ناوه‌ڕاستدا، هه‌ر له‌ پێشڕه‌وییه‌ سه‌ربازییه‌كه‌ی ڕووسیا-سوریا له‌ باشوری ئیدلیب، بۆ په‌لكێشانی فراوانی ئه‌مریكا له‌ خۆرهه‌ڵاتی فورات، بۆ پاڵپشتییه‌كه‌ی ئه‌وروپا بۆ قوبروس ده‌رباره‌ی كنه‌كردن بۆ نه‌وت له‌ خۆرهه‌ڵاتی ده‌ریای ناوه‌ڕاستدا. له‌م سێ ناوچه‌یه‌شدا، به‌رژه‌وه‌ندی هه‌ستیاری توركیا توشی مه‌ترسی ده‌بێته‌وه‌، به‌و پێیه‌ش توركیا هێشتا بێ هاوپه‌یمانێكی هه‌رێمی‌و نێوده‌وڵه‌تی سه‌ره‌كییه‌، بۆیه‌ وه‌ڵامه‌كانی ئه‌نقه‌ره‌ بۆ ئه‌و ئاڵنگارییانه‌ سنوردار ده‌بێت.
به‌ڵام سه‌ره‌ڕای هه‌موو ئه‌مانه‌، توركیا زیاد له‌ هه‌ر هاوتایه‌كی دیكه‌ی له‌ ناوچه‌كه‌دا، ئه‌گه‌ری هه‌ڵكشانی هه‌یه‌ له‌سه‌ر پارسه‌نگی هێزه‌ جیهانییه‌كان، چه‌ند هۆكارێكیش له‌پشت ئه‌م حاڵه‌ته‌وه‌ن، یه‌كێكیان په‌یوه‌ندی به‌ پته‌ویی ژێرخانی ئابووری ئه‌و وڵاته‌وه‌ هه‌یه‌، پێشكه‌وتنی به‌رچاوی پیشه‌سازی سه‌ربازی توركیا-ش، له‌پاڵ قورسایی مه‌عنه‌وه‌ی توركیا له‌ ناوچه‌كه‌دا، دواجار زبری سستمه‌ دیموكراتییه‌كه‌ی‌و توانای له‌ ڕووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی ئاڵنگارییه‌كاندا.
ئێران: ئه‌م وڵاته‌ نه‌یتوانی ماوه‌یه‌كی درێژ سود له‌ ئاكامه‌ سیاسی‌و ئابوورییه‌كانی واژۆكردنی ڕێكه‌وتننامه‌ی ئه‌تۆمی له‌گه‌ڵ حكومه‌ته‌كه‌ی ئۆبامادا وه‌ربگرێت. چوونكه‌ به‌ كشانه‌وه‌ی ئیداره‌كه‌ی تره‌مپ له‌و ڕێكه‌وتنه‌‌و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ سیاسه‌تی سزاكان، ئێران ڕووبه‌ڕووی جۆره‌ سستمێكی سزا ده‌بێته‌وه‌، كه‌ هیچ ده‌وڵه‌تێك له‌ سه‌رده‌می ئاشتیدا له‌ قۆناغی مێژووی هاوچه‌رخدا به‌خۆوه‌ی نه‌بینیوه‌. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی پاشگه‌زبوونه‌وه‌ له‌و ڕێكه‌وتنه‌ له‌ به‌ڵێنی بانگه‌شه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كانی تره‌مپ بوو، به‌ڵام پێده‌چێت تاكه‌ ئاسته‌نگی به‌رده‌م ئێران كرداری دژێتی ئیداره‌كه‌ی تره‌مپ نه‌بێت، به‌ڵكو ئه‌و وڵاته‌ پێی وایه‌ سعودییه‌‌و ئیسرائیل ڕۆڵی سه‌ره‌كی ده‌بینن، له‌ وروژاندنی دوژمنێتی‌و هه‌وڵی گه‌مارۆ خستنه‌سه‌ر ئێران.
ئێران پێی وایه‌، كه‌ جه‌نگی سعودییه‌ له‌ یه‌مه‌ن، هه‌وڵه‌كانی سعودییه‌-ش بۆ پێداكوتان له‌ عێراق، زه‌بره‌ یه‌كله‌دوا یه‌كه‌كانی ئیسرائیل-یش بۆ ئامانجه‌ ئێرانییه‌كان له‌ سوریا‌و له‌م دواییانه‌شدا له‌ عێراق، كه‌به‌بێ هێور بوونه‌وه‌ ماوه‌ی سێ ساڵه‌ به‌رده‌وامه‌، گشتییان ده‌چنه‌ چوارچێوه‌ی هێرشه‌كانی ئه‌مریكا بۆ چۆك دادان به‌ ئێران.
هه‌رچه‌نده‌ ئێران به‌وپه‌ری توانسته‌وه‌ له‌ڕووی سه‌ربازییه‌وه‌ خۆی قایمكردووه‌. به‌ڵام ئه‌گه‌ر جه‌نگ هه‌ڵبگیرسێت، گومانی تێدانیه‌ ئه‌مریكا ده‌توانێت وێرانكارییه‌كی فراوان له‌ ئێران بخاته‌وه‌. به‌ڵام جه‌نگ بێ زیانیش نابێت بۆ لایه‌نی ئه‌مریكی، ئه‌مه‌ش وایكردووه‌ سه‌رۆكی ئه‌مریكا كه‌متر له‌ هاوپه‌یمانه‌ هه‌رێمییه‌كانی (سعودییه‌‌و ئیسرائیل) خواستی جه‌نگی هه‌بێـت.
چوونكه‌ ئێران ناتوانێت ماوه‌یه‌كی زۆر له‌گه‌ڵ سستمی سزاكانی ئه‌مریكادا هه‌ڵبكات، بۆیه‌ ده‌بێت ئاستی گرژییه‌كان به‌ جۆرێك هه‌ڵبكشێنێت تا جیهان ناچار بكات قه‌یرانه‌كه‌ چاره‌سه‌ر بكه‌ن. ئه‌مه‌شه‌ وایكردووه‌ ئێران توانا سه‌ربازیی‌و هاوپه‌یمانه‌ هه‌رێمییه‌كانی بخاته‌كار بۆ وه‌شاندنی زه‌بر له‌ سعودییه‌‌و جوڵه‌ی كه‌شتیوانی له‌ كه‌نداوی عه‌ره‌بیدا. به‌گوزارشتێكی دیكه‌، ئه‌گه‌ر له‌ ڕووانگه‌یه‌كی سێ دوورییه‌وه‌ بڕوانینه‌ قه‌یرانه‌كه‌ی ئێران، ئه‌وا ئاشكرایه‌، ئه‌و وڵاته‌ له‌ پێگه‌ی به‌هێزتریندایه‌ له‌ ناكۆكییه‌كانی له‌گه‌ڵ سعودییه‌دا، به‌ڵام له‌ ناكۆییه‌كانی له‌گه‌ڵ ئه‌مریكادا له‌ پێگه‌ی لاوازتریندایه‌.
هاوكات ئێران له‌ چوارچێوه‌ی هه‌ژموونه‌ هه‌رێمییه‌كه‌یدا توشی ئاسته‌نگی دیكه‌ ده‌بێته‌وه‌. ئه‌وه‌تا ده‌نگه‌كان له‌ عێراق له‌ زیادبووندایه‌ بۆ ده‌رهێنانی وڵاته‌كه‌ له‌ بازنه‌ی كێبڕكێ هه‌رێمییه‌كان. ئاماژه‌ش هه‌ن ده‌رباره‌ی نیازی ڕووسیا به‌ لاوازكردنی بوونی ئێران له‌ سوریا، جا به‌ رێكخستنی هێزی چه‌كداری سه‌ر به‌ ڕووسیا له‌ سوریادا بێت، یاخود به‌ وه‌ده‌رنانی سه‌رانی سیاسی‌و سه‌ربازی په‌یوه‌ندیدار به‌ ئێرانه‌وه‌ له‌ بازنه‌ی بڕیار له‌ سوریادا، یا به‌چاوپۆشیبێت له‌ زه‌بره‌كانی ئیسرائیل له‌ پێگه‌كانی ئێران له‌ سوریا.
میسڕ: سعودییه‌‌و كۆمه‌ڵێك وڵاتی دیكه‌ی كه‌نداو-یش، سه‌رمایه‌ی زه‌به‌لاحیان له‌ 2013دا خسته‌ نێو ڕژێمه‌كه‌ی میسڕه‌وه‌. بێگومان سعودییه‌ نه‌یده‌ویست میسڕ بچێته‌وه‌ پێگه‌ی پێشڕه‌ویی وڵاته‌ عه‌ره‌بییه‌كان، به‌ڵكو ئه‌و پێویستی به‌ هاوپه‌یمانێكی به‌هێزه‌ له‌ ڕووی سه‌ربازی‌و سیاسییه‌وه‌، كه‌ پاڵپشتی ئامانجه‌كانی بێت. به‌ڵام دواجار هه‌ندێك هۆكار له‌سه‌ر ئاستی هه‌رێمی ‌وهاوسێ عه‌ره‌بییه‌كانی، تواناكانی میسڕیان سنوردار كردووه‌. 
به‌هۆكاری جیاواز، قه‌یرانه‌ ئابوورییه‌كانی میسڕ له‌ گرژبووندایه‌، ڕژێمی ئه‌و وڵاته‌ش له‌ پێگه‌یه‌كی لاواز دایه‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ هاوپه‌یمانه‌ هه‌رێمی‌و نێوده‌وڵه‌تییه‌كانیدا، سه‌ره‌ڕای شاڵاوی سه‌ركوتكردنه‌ جیاوازه‌كه‌ش له‌ ڕووی كات‌و بڕه‌وه‌، ئه‌و ڕژێمه‌ متمانه‌ی له‌ده‌ستداوه‌ ده‌رباره‌ی توانستی له‌ به‌رده‌وامبوونێكی سه‌قامگیردا‌و له‌ پێكهێنانی سه‌قامگیرییه‌كی به‌رده‌وامیشدا. ئه‌مه‌ش سه‌ره‌ڕای خواسته‌ سنورداره‌كه‌ی سیاسه‌ته‌ هه‌رێمییه‌كانی ئه‌و ڕژێمه‌. 
به‌پێی دژێتی ڕژێمه‌كه‌ی میسڕ-یش بۆ ڕه‌وته‌كانی گۆڕانی دیموكراتی له‌ ناوچه‌كه‌دا، قاهیره‌ له‌ پاڵ ڕژێمی سوریا‌و هاوپه‌یمانه‌ ئێرانییه‌كانیدا وه‌ستاوه‌ له‌ دژی شۆڕشه‌كه‌ی ئه‌و وڵاته‌. هاوكات ئه‌و وڵاته‌ نه‌یتوانی چڵه‌وی ده‌ستپێشخه‌ری بگرێت له‌ كاتی گۆڕِانكارییه‌كانی سۆداندا، بۆیه‌ بواری له‌به‌رده‌م ئه‌سیوبیادا كرده‌وه‌ تا ڕۆڵی سه‌ره‌كی ببینێت له‌ نێوه‌ندگیری نێوان لایه‌نه‌ سه‌ربازییه‌كان‌و هێزه‌ گۆڕانخوازه‌كانی ئه‌و وڵاته‌دا. سه‌ره‌ڕای به‌رژه‌وه‌ندییه‌ هه‌ستیاره‌كانی میسڕ-یش له‌ لیبیای هاوسێیدا، به‌ڵام ئه‌و وڵاته‌ قایلبوو به‌ ڕۆڵی پاشكۆ‌و هاریكاری ئیمارات له‌ كێبڕكێكاندا له‌سه‌ر لیبیا.
ته‌نها له‌ كه‌رتی غه‌ززه‌(نه‌وه‌ك له‌ به‌ره‌ی خۆرئاوا)، پێده‌چێت میسڕ ڕۆڵی دیاری هه‌بێت یاخود بواری دراوه‌ ئه‌و رۆڵه‌ی هه‌بێت، ئه‌مه‌ش به‌ده‌ر له‌ ئاسته‌ ئاكارییه‌كه‌ی ئه‌و ڕۆڵه‌.
ئیسرائیل: ده‌وڵه‌ته‌ عیبرییه‌كه‌ ده‌ستكه‌وتی دیاری له‌ چه‌ند ساڵی پێشوودا به‌ده‌ست هێناوه‌، جا له‌ڕووی ناوچه‌ جوونشینه‌كانه‌وه‌ بێت له‌ كه‌رتی خۆرئاوا‌و خوڵقاندنی واقیعێك له‌ قودس، یاخود له‌ كرانه‌وه‌ نافه‌رمییه‌كه‌ی به‌ڕووی چه‌ند وڵاتێكی كه‌نداو له‌ چوارچێوه‌ی هاوپه‌یمانی بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ئێران، یا به‌و پاڵپشتییه‌ گه‌وره‌‌و بێمه‌رجه‌ی ئیداره‌كه‌ی تره‌مپ بێت. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ڕووسیا-ش ده‌یه‌وێت په‌یوه‌ندییه‌كی باشی له‌گه‌ڵیدا هه‌بێت، ئیسرائیل نیمجه‌ ئازادییه‌كی ته‌واوی هه‌یه‌ له‌ مامه‌ڵه‌ دژی ئێران‌و هاوپه‌یمانه‌كانی له‌ سوریادا.
هه‌رچه‌نده‌ ساكاری ئاوه‌زه‌ ئه‌گه‌ر بڵێین ئیسرائیل سه‌ركه‌وتوو بووه‌ له‌ خوڵقاندنی كه‌شێكی ستراتیجی ته‌واو گونجاو له‌ هاوسێ هه‌رێمییه‌كانیدا. ڕه‌وتی گۆڕانكاری له‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی نه‌گیرساوه‌ته‌وه‌، ده‌بێت تێبینیش بكه‌ین، چۆن كاتێك خۆپیشاندانه‌كان له‌ وڵاتێكی عه‌ره‌بیدا هه‌ڵده‌گیرسێت، ده‌ستبه‌جێ ئیسرائیل له‌لای خۆیه‌وه‌ دڕدۆنگ ده‌بێت، ئه‌مه‌ش فشه‌ڵی ئاشتییه‌كه‌ی نێوان ئه‌و وڵاته‌‌و هه‌ندێك له‌ سستیمه‌ عه‌ره‌بییه‌كان ده‌رده‌خات. سه‌ره‌ڕای هه‌وڵه‌ چڕه‌كانیشی بۆ په‌كخستنی كرداری پڕچه‌ككردنی هێزه‌ دژه‌كانی وه‌ك، حه‌ماس‌و حیزبوڵڵا، به‌ڵام بڕی ئه‌و چه‌كه‌ی ڕێكخراوه‌كانی دژ به‌ ده‌وڵه‌ته‌ عیبرییه‌كه‌ هه‌یانه‌، بۆته‌ مه‌ترسییه‌كی سه‌ره‌كی بۆسه‌ر ئیسرائیل‌و گه‌له‌كه‌ی.
ئێران خاوه‌نی حه‌شارگه‌ی چه‌كه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ چه‌كی موشه‌كیی، به‌جۆرێك له‌ توانایدایه‌ زیانی گه‌وره‌ به‌ ئاسایشی ئیسرائیل بگه‌یه‌نێت، هاوكات تا ئێستا له‌ توانایدایه‌ په‌ره‌ به‌ چه‌كه‌ ئه‌تۆمییه‌كه‌ی بدات، له‌هه‌مان كاتدا پرسیاره‌كانی ئه‌م دواییه‌ی ئۆردوگان ده‌رباره‌ی ڕه‌وایی ڕێگرتن له‌ توركیا تا ببێته‌ خاوه‌نی چه‌كی ئه‌تۆم، ده‌رخه‌ری ئه‌وه‌ن كه‌ وڵاته‌كه‌ی به‌ پێویستی ئه‌زانێت توانسته‌ ئه‌تۆمییه‌كانی په‌ره‌پێبدات.
له‌ ڕوانگه‌ی گۆڕانكارییه‌ سیاسییه‌كانی ئیسرائل‌و ڕه‌تكردنه‌وه‌ تونده‌كه‌ی فه‌ڵه‌ستینیشدا، دوودڵی وڵاتانی عه‌ره‌بی وه‌ك سعودییه‌‌و میسڕ-یش له‌ ڕاگه‌یاندنی پشتگیری خۆییان بۆی، پێده‌چێت پڕۆژه‌كه‌ی ئه‌مریكا، بۆ ڕه‌وایی دان به‌ هه‌ژموونی ئیسرائیل به‌سه‌ر زۆرینه‌ی خاكی فه‌ڵه‌ستین‌و ئاسایی كردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان له‌گه‌ڵ هاوسێكانیدا، له‌م كاته‌دا ئه‌گه‌ری جێبه‌جێكردنی نیه‌.
شۆڕش‌و جوڵانه‌وه‌ گۆڕانخوازه‌كان: داكشانی هێزه‌كانی دژ به‌ شۆڕش
شۆڕش‌و جوڵانه‌وه‌ گۆڕانخوازه‌ دیموكراتییه‌كانی وڵاتانی عه‌ره‌بی، توشی شكستێكی ئازار به‌خش بۆوه‌ دوای سه‌ركه‌وتنه‌كانی هێزه‌ هه‌رێمییه‌كانی دژ به‌ شۆڕش له‌ میسڕ له‌ هاوینی 2013دا. میسڕ گه‌وره‌ترین‌و كاریگه‌رترین وڵاتی عه‌ره‌بی بوو، به‌سه‌ر چه‌قی جوڵه‌ گۆڕانخوازییه‌كانه‌وه‌، به‌ له‌بارچوونی كرداری ڕاگواستنی دیموكراتییش له‌وی وڵاته‌، ڕه‌وتی دیموكراتیی له‌ زۆربه‌ی وڵاتانی دیكه‌ی عه‌ره‌بی لاسه‌نگ بوو.
هه‌رچه‌نده‌ پێشكه‌وتنی هێزی دژ به‌ شۆڕش به‌ ڕه‌وتێكی ڕاستدا ڕێی نه‌كرد. ئه‌وه‌تا له‌ تونس گروپی سه‌ر به‌ ڕژێمه‌ كۆنه‌كه‌ی ئه‌و وڵاته‌ ده‌سه‌ڵاتیان گرتۆته‌وه‌ ده‌ست، به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتدا كوده‌تا به‌سه‌ر وه‌رچه‌خانی دیموكراتیدا ڕووینه‌داوه‌. هێزه‌كانی دژ به‌ شۆڕش له‌ لیبیا-ش، دوای ئه‌وه‌ی وڵاته‌كه‌یان خسته‌ شه‌ڕێكی ناوخۆوه‌، نه‌یانتوانی هه‌ژموونی ته‌واوه‌تی به‌سه‌ر ئه‌و وڵاته‌دا بسه‌پێنن. ته‌نانه‌ت له‌ سوریا-ش، دۆخی ڕژێم به‌رده‌وام له‌ داڕماندا بوو، هه‌تا هێزه‌ سه‌ربازییه‌كانی ڕووسیا له‌ پایزی 2015دا بانگهێشت كرا، تا ته‌رازووی هێز له‌و وڵاته‌ هه‌ڵبگێڕێته‌وه‌. دۆخه‌كه‌ له‌ یه‌مه‌ن-یش زۆر جیاواز نیه‌، ئه‌وه‌تا شه‌ڕی ناوخۆ هه‌ڵگیرسا، ئێران-یش له‌پاڵ كوده‌تای حوسییه‌كاندا وه‌ستاوه‌ته‌وه‌.
پرسه‌ سیاسییه‌كه‌ له‌ ناكۆكییه‌ تونده‌كه‌ی شۆڕش‌و ڕاگواستنی دیموكراتی له‌گه‌ڵ هێزه‌كانی دژ به‌ شۆڕشدا ئه‌وه‌یه‌، كه‌ ئه‌م هێزه‌ی دواییان شكستی هێناوه‌ له‌ پێشكه‌ش كردنی ئه‌ڵته‌رناتیڤێكی گونجاو، هه‌م له‌سه‌ر ئاستی سیاسی‌و ئابووری، هه‌م له‌سه‌ر ئاستی په‌یوه‌ندی نێوان دامه‌زراوه‌كانی ده‌وڵه‌ت‌و هاوڵاتییاندا. له‌ زۆربه‌ی باره‌كانیشدا هێزی دژ به‌ شۆڕش ئه‌ڵته‌رناتیڤێكی شێواوی سیستمه‌كانی پێش 2011ی پێشكه‌ش كردووه‌، نه‌شیانتوانیوه‌ سه‌قامگیرییه‌ك به‌رقه‌رار بكه‌ن یاخود ڕه‌واییه‌ك بۆ نمونه‌ی فه‌رمانڕه‌واییه‌ نوێیه‌كه‌یان به‌ده‌ست بهێنن.
پێده‌چێت له‌و په‌ره‌سه‌ندنه‌دا، به‌ڵگه‌یه‌كی قوڵ هه‌بێت ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی له‌ 2011دا له‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی گوزه‌را، چوونكه‌ چوونكه‌ ئاشكرای كرد بزاڤی شۆرشه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كان، كه‌ له‌ تونسه‌وه‌ ده‌ستی پێكرد‌و چه‌ند وڵاتێكی دیكه‌ی عه‌ره‌بی گرته‌وه‌، ته‌نها شه‌پۆلێكی سه‌رپێی توڕه‌یی گه‌ل نه‌بووه‌، به‌ڵكو ئاماژه‌ بوو بۆ كۆتایی سه‌رتاسه‌ری قۆناغێكی مێژوویی، هاوكات ده‌وڵه‌ته‌ عه‌ره‌بییه‌كان-یش دوای یه‌كه‌م شه‌پۆلی شۆڕشه‌كانی وڵاته‌كانیان، شكستییان هێنا له‌ خۆدروستكردنه‌وه‌‌و دووباره‌ بونیادنانی ڕه‌وایی بۆ خۆیان، وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ چه‌ند بارێكدا له‌ نیوه‌ی دووه‌می سه‌ده‌ی بسته‌مدا بۆ خۆیان بونیادنا.
بۆیه‌ نامۆ نه‌بوو جیهانی ئه‌مڕۆ دوو شۆڕشی جه‌ماوه‌ری وه‌ك ئه‌وه‌ی جه‌زائیر‌و سۆدان به‌ خۆوه‌ ببینێت، كه‌ ئه‌گه‌رچی به‌ خاوی‌و گرانیش بێت، به‌ڵام توانییان وڵاتانه‌ به‌ره‌و گۆڕانی ڕاسته‌قینه‌ به‌رن. نامۆش نیه‌ میسڕ، سه‌ره‌ڕای سه‌ركوتكردنه‌ خوێناوییه‌كه‌ی ڕژێم، سه‌ره‌تای ژانی شه‌پۆلێكی نوێی جوڵه‌ی جه‌ماوه‌ری تێدا ده‌ربكه‌وێت.
پوخته‌ی گوتار، ناوچه‌ عه‌ره‌بییه‌كان له‌سه‌ر ڕه‌وتێكی سه‌قامگیر نین، تێچووی ئه‌و ناكۆكییانه‌ هه‌رچه‌ندیش گران بێت، به‌سه‌ر گیانی بواره‌ عه‌ره‌بی‌و ئاینده‌كه‌یه‌وه‌، واپێده‌چێت جوڵانه‌وه‌ی شۆڕش‌و گۆڕانكارییه‌كانیش بۆ چه‌ند ساڵێكی دووری داهاتوو به‌رده‌وام بێت.

زۆرترین خوێندراوە


political studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure