هەڵوێستی دژبەیەكی ترەمپ به‌رانبه‌ر بە ئێران

05/02/2020

:: بێ نوسەر

 

ناجێگیری سیاسەتی دەرەوەی ئەمەریكا مەترسییە بۆ كەمكردنەوەی ڕۆڵی لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا

ناوه‌ندی كوردستان بۆ توێژینه‌وه‌ له‌ململانێ و قه‌یرانه‌كان
نووسینی: تاریق ئەلشامی 
وەرگێڕانی: یاسین عزەم
سەرچاوە: Independentarabia


وادیارە لێدوان و هەڵوێستەكانی دۆناڵد ترەمپی سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا دژبەیەك و ناڕوونە و جۆریك لە شێواوی پێوە دیارە سەبارەت بە كۆماری ئیسلامی ئێران لە ماوەی ڕابردوودا، بەتایبەتی لەم چەند ڕۆژەی دواییدا بە هۆی ناڕوونی هەڵوێستەكانییەوە بووەتە هۆی سەرلێشێوانی زۆریك لەوانەی كە دانیشتوی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا و تەنانەت دەرەوەی ئەو وڵاتەشن، ئەمە بووەتە هۆی دروستبوونی ترس و دڵەڕاوكێ و ڕەنگە بە تێپەڕبوونی كات ئەو كاریگەرییەی نەمێنێت و نەتوانرێت بڕیارێكی یەكلاكەرەوە دژ بە سیاسەتەكانی ئێستای حكومەتی تاران بگیرێتەبەر، هەروەك چۆن سیاسەتی ستراتیجی ترەمپ لەهەمبەر كۆریای باكوور كە وەك ئێران وڵاتێكە سەركێشی زۆر دەكات و بڕیاری چاوەڕوان نەكراو دەردەكات، لەگەڵ ئەوەی سەرۆكی هەردوو وڵات كۆبوونەوەی دوو قۆڵیان ئەنجامدا، بەڵام ئەم كارە نەبووە هۆی پەشیمان بوونەوە، یان دەست هەڵگرتنی كۆریای باكوور لە بەرنامە ناوەکییەکەی، بۆیە شارەزایان پێیان وایە ئەم جۆرە لەو سیاسەت و ستراتیجەی كە دۆناڵد ترەمپ گرتویەتییە بەر ڕەنگە لەماوەی داهاتوودا ببێتە هۆی لاوازبوونی سیاسەت و هەژموونی ئەمەریكا لە ناوچەكە، ئەگەر بەخۆداچوونەوەیەك نەكرێت لە سیاسەتی ئەمەریكا ڕەنگە ئەمەریكا نەتوانێت چی دیكە وەك دەوڵەتێكی خاوەن نفوز و بڕیاردەری یەكەم لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا بمێنێتەوە.
دوو ململانێی دژبەیەكەك
بەشێك لە ڕاپۆرتە ئەمەریكییەكان ئاماژەیان بەوە كرد كە لەم ماوەیەی كۆتاییدا دۆناڵد ترەمپی سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا ناتوانێت خۆی لەسەر هەڵوێستەكانی یەكلایی بكاتەوە و باسیان لەوە كرد، كە دوو هەڵوێستی دژ بەیەك لە بیرو بۆچوونی ترەمپ سەبارەت بەهەڵویستەكانی هەستی پێدەكرێت ده‌رباره‌ی سیاسەتی دەرەوەی ئەمەریكا لەناوچەكە، یەكێك لەو هەڵوێستانەی كە زۆرجار ترەمپ لە كۆنگرە ڕۆژنامەوانییەكانیدا جەختی لێدەكاتەوە ئەوەیە، كە دەڵێت ناماناوێت شەڕێكی تازە لەناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست هەڵگیرسێنین و لەهەمان كاتدا لایەنێكی دیكەی ترەمپ ئەوەیە كە نایەوێت لەم كاتەدا وەك دەوڵەتێكی لاواز دەركەوێت لەسەر شانۆی سیاسەتی نێودەوڵەتی.
دوای چەند کاتژمێرێک لە هێرشەكەی سەر  كۆگا نەوتییەكانی سعودیە، گوێبیستی كۆمەڵێك هەڵوێست، هەروەها لە ڕێگەی تویتەریشەوە چەند تویتێكی دۆناڵد ترەمپ بووین، كە تیایدا بە ئاشكرا بانگەشەی ئەوەی كرد كە ئەمەریكا دەتوانێت لەئێستادا ڕۆڵی پیاوێكی بەهێز بگێڕێت، وتیشی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا لەم كاتەدا ئامادەی هەر جۆرە ڕووبەڕووبوونەوەیەكە، خاوەنی بەهێزترین سوپایە لەجیهاندا، ئامادەیی لەهەموو سوپاكانی دنیا زیاترە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ململانێی سەربازی، لەهەمان كاتدا دیدگای خۆی بۆ جیهان خستەڕوو سەبارەت بە ئێران و ڕایگەیاند، ئەمجارە ئەمەریكا بە هێرشێكی تۆڵەسێنەر ئێران تەمبێ دەكات، چونكە پێی وابوو ئەم هێرشەی سەر كۆگا نەوتییەكانی سعودیە دەستی ئێرانی لەپشتەوەیە، بۆیە وتی، ئەمەریكا چی دی دەستەوەستان ناوەستێت بەرامبەر دەستێوەردانەكانی ئێران لەناوچەكە، بە ڕای ترەمپ ئێرانییەكان سنوری خۆیان تێپەڕاندووە، ئەوەی كردویانە بەزاندنی هێڵی سوورە سەبارەت بە ئەمەریكا، بۆیە ئەمجارە لە وەشاندنی گورزی سەربازی لەئێران ناكشێینەوە، وەك چۆن لەماوەكانی ڕابردوو لە هێرشكردنە سەری پەشیمان بووینەوە.
تویتە دژبەیەكەكان
بەشێك لە هەڵوێستەكانی دۆناڵد ترەمپ لەو تویتانەوە بەرچاو دەكەوێت كە لە تۆڕی كۆمەڵایەتی تویتەر بڵاویان دەكاتەوە، لەیەكێك لەتویتەكاندا ئاماژەی بەوە كرد، كە هۆكارێك هەیە و ئێمە دەزانین تاوانبار كێیە و ئامادەین، بەڵام چاوەڕوانی لێكۆلینەوەكانی بەرپرسانی سعودی دەكەین لەسەر تاوانبارانی هێرشەكە، كاتێك یەكێك لەڕۆژنامەنووسەكان پرسیاری ئەوەی لێكرد لە ئەگەری تێوەگلانی ئێران لەهێرشی سەركۆگا نەوتییەكانی سعودیە، هەڵوێستی ئێوە چی دەبێت؟ وتی هەر وایە مەبەستی ئەوە بوو ئێران لەپشت هێرشەكەوە بووە، بەڵام پاش چەند خوولەکێک پەشیمان بووەوە لە وتەكانی كاتێك یەكێكی دیكە لە ڕۆژنامەنووسەكان داوای ڕوونكردنەوەی زیاتری كرد سەبارەت بە چۆنێتی تێوەگلانی ئێران لە هێرشەكە و وتی من شتی وام نەوتووە.
  ناڕوونی و تێكەڵی ئامانجی ڕاستەقینەی ترەمپ لە كاتێكدایە كە پەیوەنییەكانی لەگەڵ ئێران بەرەو تێكچوونی زیاتر هەنگاو دەنێت، ئەم هەڵوێستەشی بە تویتێك دەربڕی و تێیدا ئەوەی خستەڕوو كە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا بووەتە یەكەم دەوڵەت لەسەر ئاستی جیهان لە هەناردەكردنی وزەی جیهانیدا، ئاماژەیەكی دیكەی تویتەكەی بۆئەوە بوو، كە وتی ئەمەریكا لە ئێستادا پێویستی بە نەوت و غازی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست نییە و تەنها كۆمەڵێكی كەم لە بارهەڵگرەكانی لەو ناوچانە بوونیان هەیە، لەكۆتاییدا ئەوەی ڕاگەیاند، كە ئەوان ئامادەن هاوكاری هاوپەیمانەكانی خۆیان بكەن لە هەر کوێیەک بێت.
ڕاڕایی ترەمپ
ئەو تویتانەی ترەمپ ئاماژەیەكی ڕوونن بۆ ئەوەی بیسەلمێنێت كە بڕیاردان لەسەر دیاریكردنی سیاسەتی دەرەوەی ئەمەریكا وابه‌سته‌یه‌‌ بەمەزاجی سەرۆك تره‌مپه‌وه‌ و لەكاتێكەوە بۆ كاتێكی دیكە ڕەنگە گۆڕانكاری بەسەردابێت، ئەمەش هۆكارە بۆ دژیەكی بەشێكی زۆر لەتویتەكانی ترەمپ لەكاتێكەوە بۆكاتێكی دیكە، ئەو گۆڕانكارییە لە ناكاوانەی ترەمپ ترس و دڵەڕاوكێیەكی زۆری دروستكردووە لە واشنتۆن و پێیان وایە سیاسەتی دەرەوەی ئەمەریكا بەمشێوەیە ناتوانێت ڕاوەستێت و پێداگربێت لەسەر بابەتێكی دیاریكراو بكات.
بۆ نمونە ترەمپ ئەو ڕاپۆرتە هەواڵیانەی كە باسیان لەوە دەكرد ترەمپ ئامادەی دیداری سەرۆك كۆماری ئێران حەسەن ڕۆحانی دەبێت بەبێ مەرج ڕەتكردەوە و بە هەواڵی درۆ و بێ بنەما وەسفی كرد، بەڵام ستیڤن میونچن وەزیری گەنجینە لە كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانیدا لەگەڵ مایك پەمپیۆ وەزیری دەرەوە لە كۆشكی سپی ئەوەی ڕاگەیاند، كە دۆناڵد ترەمپ وتویەتی بەبێ مەرج لەگەڵ حەسەن ڕۆحانی كۆدەبمەوە.  
بەرپەچدانەوەی نەرێنی 
ئەگەر ترەمپ بیویستایە حكومەتی ئێران بە پەلاماردانی سەربازی بترسێنێت نەدەبوایە باسی لەوە بكردایە كە ئامادەیە بەبێ مەرج لەگەڵ حەسەن ڕۆحانی كۆبێتەوە، ئەوە لەكاتێكدایە ئێرانییەكان ڕەتیان كردەوە كە حەسەن ڕۆحانی چاوی بە ترەمپ بكەوێت، ئەگەر ئەمەریكا پیشوەختە سزا ئابوورییەكانی سەر ئێران هەڵنەگرێت، ئەگەر وردبینەوە دەبینین ئەو هەڵوێستەی ترەمپ لەهەمبەر ئێرانییەكان وای لێدەكات تەنانەت لەمەیدانی ڕووبەڕووبوونەوەشدا زۆر لاواز دەربكەوێت.
هەرچەندە بە شێوەیەكی نیمچە كۆتایی وەك چۆن لەلایەن بەشێك لە بەرپرسە باڵاكانی ئەمەریكاوە ئەوە پشت ڕاستكراوەتەوە كە ئێران موشەكی كروزی بەكارهێناوە لە هێرشكردنەسەر دامەزراوە نەوتییەكەی سعودیە، ئەمەش بە مانای ئەوە دێت کە ئێرانییەكان دڵنیا بوون لەوەی كە سەرۆكی ئەمەریكا ئەوەی كە لە ڕێگەی تویتەكان و لێدوانەكانییەوە بڵاوی دەكاتەوە سەبارەت بە هێرشكردنە سەر ئێران، هیچیان لەبواری كرداریدا ناخاتە بواری جێبەجێ كردنەوە.
ئەوەی زیاتر دڵنیایی بەئێرانییەكان دەدات لە بێ ئەنجامی هەڕەشەكانی ترەمپ بەشێوەیەكی كرداری ئەوەیە كە كاتێك ئێران لە تەموزی ڕابردوو فڕۆكەیه‌كی بێ فڕۆكه‌وانی (درۆن)ی ئەمەریكی لە ئاوەكانی کەنداودا كردە ئامانج، كۆشكی سپی په‌رچه‌كرداری نه‌بوو و پاشان ترەمپ دەستبەرداری جۆن بۆڵتنی ڕاوێژكاری ئاسایشی ئەمەریكا بوو، كە ناسرابوو بە دوژمنایەتی بۆ ئێران و هەوڵی وه‌شاندنی گورزی سەربازی دەدا بۆ سەر حكومەتی ئێران. هەموو ئەمانە بەمانای ئەوە دێن كە واشنتۆن نایەوێت لەئێستادا گورزی سەربازی لە ئێران بوەشێنێت.
سەركەشی و سەرشێتی 
پێویستە بە كورتی كۆمەڵێك سیناریۆی تەقلیدی بخەینەڕوو سەبارەت بە كێشە هەڵپەسێردراوەكان و ئەوەی وابەستەیە بە لێكتێگەیشتنی هەڵە سەبارەت بەسەركێشییەكانی ئێران لە ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست كە دەكرێت بەناوچەیەكی پڕبایەخی جیهانی تەماشا بكرێت، چونكە بەشێكی زۆر لە ئابووری جیهانی پشتی پێ بەستووە و لە ئێستادا خەریكە بە هۆی بارگرژییەكانەوە ئابووری ناوچەكە ڕوو لە داكشان دەكات.
بێگومان گرانبوونی نرخی نەوتی جیهانی، بە هۆی كێشە و ململانێكانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاسته‌وه‌،  كاریگه‌ری ده‌بێت له‌سه‌ر ئابووری ئه‌مه‌ریكاو جیهان.  هەرچەندە دۆناڵد ترەمپ لەزۆرێك لە چاوپێكەوتنەكانیدا شانازی بەوەوە دەكات كە بە هاتنە سەركاری ئەو لە سێ ساڵی ڕابردوودا ئابووری ئەمەریكا بوژانەوەی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە، بەڵام بە هۆی ئەوەی لە چەند مانگی داهاتوودا هەڵبژرادنە سەرۆكایەتییەكەی ئەمەریكا دەستپێدەكات ڕەنگە كاریگەری ئەم بارگرژییە زیاتر دەربكەوێت و تەنانەت بەشداری بكات لە سەرنەكەوتنی ترەمپ بۆ كورسی سەرۆكایەتی ئەمەریكا لە قۆناغی داهاتوودا.
ئێران و كۆریای باكوور
بەشێوەیەكی بەربڵاو و فراوان لەواشنتۆن پێیان وایە هەڵوێستەكانی دۆناڵد ترەمپ لەڕابردوودا و تەنانەت ئەوەشی لە ئێستادا لێی دەبینرێت سەبارەت بە كۆریای باكوور و سەرۆكەكەی كیم جوونگ ئوون، هەمان هەڵوێستە كە ئیدارەی ئێستای ئەمەریكا سەبارەت بە ئێران دەیگرێتەبەر، ئەو سیاسەت و هەڵوێستە دژبەیەكانەی كە لە ڕابردوودا بینیمان سەبارەت بە كۆریای باكوور و هەڵوێستی ئەو وڵاتە لە تاقیكردنەوە ناوەکییەکانی، كاتێك ئێدارەی ترەمپ كۆمەڵێك هەڕەشەی لە كۆریا كرد لەهەمان كاتدا بەشێوەیەكی دیبلۆماسی داوای دانوستان و ئاشتی لەو وڵاتە كرد ئەمە وایكرد دانیشتن و كۆبوونەوەی باڵای كۆریای باكوور و ویلایەتەیەكگرتووەكانی لێبكەوێتەوە لەسەر ئاستی سەرۆكی هەردوو وڵات لە سەنگافورە، بەڵام ئەو هەمو هات و هاوارەی كە بووە هۆی دروستبوونی دڵەڕاوكێ و ڕاگەیاندنی پێشێلكاری و تەنانەت بە دوایدا باس لە چارەسەری كێشە هەڵپەسێردراوەكانی نێوانیان كرا، لەگەڵ هەموو ئەوانەدا بە كرداری هیچكام لەوانەی پێشوو كە باس كران نەكەوتنە بواری جێبەجێكردنەوە. چونكە كۆریای باكوور لەسەر هەمان هەڵوێستی پێشووی خۆی بەردەوامە لە تاقیكرنەوە موشەكییەكانی، هەر وەك چۆن پێش دیدارەكەی ترەمپ  تاقیكرنەوەكانی ئەنجام دەدا.
ئەوەی كە بووەتە جێگەی مەترسی لە پایتەختی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا ئەوەیە، كە ئەو سیاسەتەی ئێستای ترەمپ بەرامبەر بە ئێرانییەكان گرتویەتییەبەر ڕەنگە هەمان ئەنجامی ئەو سیاسەتەی هەبێت كە بەرامبەر كۆریای باكوور گرتبویەبەر، بەم شێوەیەش ڕەنگە ئەم هەڕەشە و گوڕەشانەی ترەمپ لە ئێرانی دەكات، هیچ پێشكەوتنێك بەخۆیەوە نەبینێت و نەتوانێت بەكرداری هیچ لە ڕەفتاری ئێرانییەكان بگۆڕێت سەبارەت بەو داواكاریانەی كە ئیدارەی ئێستای ئەمەریكا هەیەتی لە تاران.
پەیوەست بوون بە هەڵوێستێكی یەكلاكەرەوە 
بەبێ هەڵوێستێكی یەكلاكەرەوەی ئیدارەی ئەمەریكا و سیاسەتێكی جێگیری دەرەكی ڕەنگە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا و كەسی دۆناڵد ترەمپ تووشی كێشە ببنەوە و باجەكەی بدەن لە هەڵبژاردنە سەرۆكایەتییەكەی ئەمەریكا، كە كاتی ئەنجامدانی نزیكبووەتەوە، چونكە ڕكابەرەكەی ترەمپ و كۆمارییەكان كە دیموكراتەكانن هەموو ڕێگایەك دەگرنەبەر بۆ سەركەوتنیان بۆ سەر كورسی فەرمانڕەوایەتی.
پرسیار لێرەدا ئەوەیە كە ئایا ترەمپ هاوهەڵوێست دەبێت لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ولاتەكەی مایك پەمپیۆ، كە هێزێکی سیاسی زیاتری پەیدا كرد لە دوای ڕۆشتنی جۆن بۆڵتن، كاتێك وتی ئێران لەپشت ١٠٠ هێرشەوە بووە كە كراوەتە سەر سعودیە، ئەوە لەكاتێكدایە ڕۆحانی و جەواد زەریفی وەزیری دەرەوەی ئێران لە هەوڵەكانیان بەردەوامن بۆ تێپەڕاندنی ئەو بارگرژییەی كە دروستبووە لەناوچەكە.
ترەمپ گازندەی ئەوەی لە هاوكارەكانی هەبوو لە كۆشكی سپی، كە گوایە ئەوانن هانی دەدەن بۆ هەڵگیرسانی جەنگ دژ بە ئێران، لە كاتێكدا ئەو بەڵێنی داوە كە هیچ شەڕێكی تازە هەڵنەگیرسێنێت لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، بەڵام ئەوەشی دوپات كردەوە كە ئەگەر بە تەواوی بۆیان ڕوون بووەوە، كە ئێران و هاوكارەكانی دەستیان هەیە لە هێرشەكانی سەر سعودیە، ئەوا پرسیارگەلێك دێتە پێشەوە كە بۆچی ئێران پەنا بۆ ئەو جۆرە كارانە دەبات؟ ئایا ئەوە وەك وەڵامدانەوەی سیاسەتی ترەمپە لەبەرامبەر ئێران؟ بەتایبەتی ئەوەی كەپەیوەندی بە سیاسەتی فشاری بەهێزەوە هەیە كە گیراوەتەبەر دژی ئێرانییەكان دەیانەوێت بە سەركەوتویی و بە زیانێکی كەم بەهەرجۆرێك بووە خۆیان ڕزگار بكەن.
پێوستە لەسەر ترەمپ بیسەلمێنێت ئەو سیاسەتەی بەرامبەر ئێران گرتویەتییەبەر سەركەوتووە، بەوەی كە لە سەرتادا بە كشانەوە لە ڕێكکەوتننامە ناوەکییەکە دەستیپێكرد تا گەیشت بە پیادەكردنی سیاسەتی سزای ئابووری و كۆتایی هێنان بە سیاسەتی ناڕوونی دەرحەق بە ئێران، بۆ وەڵامدانەوەی ئەو ترس و دڵەڕاوکێیەی كە لە ناوچەكە دروستبووە و كاریگەری داناوە لەسەر یاری كردن بەنرخی نەوت و ناجێگیری ئابووری جیهانی و ئەمەریكی.

زۆرترین خوێندراوە


political studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure