عیراق؛ قەدەری تراژیدی

05/11/2021

په‌یڕه‌و ئه‌نوه‌ر

دوێنێ و ئەمڕۆ، کۆنفڕانسێک لەژێرناوی <کۆنفڕانسی عیراق؛ قەدەری تراژیدی> لە هەولێر بەڕێوەچوو. پانێلەکان لەبارەی چەمکی دەوڵەت، مێژووی دروستبوون، گەشە و کارکردنی دەوڵەتی عیراق، زەبروزەنگ و تێریتری/نیشتمان و چەند بوارێکی تر بوو. ناونیشانی کۆنفڕانسەکە ئەدەبیانە دەردەکەوێت. زیاتر لە رۆمان دەچێت بەو پێیەی کایەی ئەدەب و ژانری رۆمان زۆر فراوانە و باوەش بۆ هەموو کایەکانی تر دەکاتەوە. بەشێک لە ئارگیۆمێنت و دیدی قسەکەرانم گوێ لێ بوو. دیاربوو ئارگیۆمێنتی نەبوونی دەوڵەت و نیشتیمان لە عیراق لەهەموویان زاڵتر بوو. بەتایبەت ئەو دەوڵەتەی کە <ماکس ڤێبەر> و هاوڕێکانی وێنا و دیوارەکانی بۆ دەنەخشێنن. پێم خۆشە لەو بوارە بەمشێوەیە بدوێم:


یەکەم: لەهەندێک گۆشەدا، خوێندنەوەی دەوڵەتی عیراق، رووداو و بەسەرهاتەکانی ناوی لەڕێگەی بەشێک لە توێژەرانی بیانی و خۆرئاواوە کێشە بنەماییەکانی دەوڵەتی عیراقمان لەلا سادە دەکاتەوە. ئەوان لە دوورەوە عیراق دەبینن، ئێمە لەناویدا دەژین، لەگەڵیدا کاردەکەین و لەمێژوو، یادەوەری و خەیاڵماندایە. دراوسێ جوگرافی و جیۆپۆلەتیک و هەمیشەییمانە. ئەم دۆخە پاڵمان پێوەدەنێت خۆمان باشتر لە بەشێک لە بیانییەکان عیراق بناسین، لەگەڵیدابین و شرۆڤەی بکەین! خوێندنەوەی دەزگای دەوڵەت بە دووربین جیاوازە لە ژیانکردن لەناو خودی دەزگا و فەرهەنگی دەوڵەتەکە.

دووەم: عیراق لەڕێگەی زەبروزەنگەوە بەیەکترەوە لەحیمکراوە، گرێدراوە بەبێ پرسکردن و ئامادەکردنیان. ئەم دۆخە بووە بەهۆی پاشەکشەی پڕۆسەی <نەتەوەسازی، دەوڵەتسازی و دروستکردنی نیشتیمان> هەم لەناوە و هەمیش لە دەرەوە عیراق بێ نەتەوە و نیشتیمان و خەیاڵە. تەنانەت نەتەوەی خەیاڵکراویشی نییە وەک ئەوەی <بندیکت ئەندەرسۆن> دایڕشتووە و ئاماژەی بۆ کردووە. پڕۆسەکە وەهایە کە عیراق تائەندازیەکی بچووک ئامادەیە بەڵام عیراقیبوون هەمیشە نائامادەیە و ونە. دەوڵەت لێرەوە دەبێت بە کەمپێکی گەورە.

سێیەم: عیراق بەتێگەیشتنە <ماکس ڤێبەر> ەکە نە دەوڵەتە و نە دەزگایەکی رێکخراو. ڤێبەر باس لە چیڕۆکی گلدانەوەی هێز و زەبروزەنگی شەرعی دەکات لەلایەن دەوڵەتەوە. هێز لە عیراق لای ئەکتەرە کلاسیکیەکانی ترە و ئەوان سەرچآوەی گلدانەوە هێز و دەسەڵاتی دەوڵەتین. تەنانەت هێز یان وردە هێز بەمانا فۆکۆییەکەش لای هیچ ئەکتەرێکی وەک پزیشک، پۆلیس، سەرباز و مامۆستا نییە! هێز لای میلیشیا و مەرجەعە.

چوارەم: لەهەناوی عیراقدا دیاردەیەک زاڵە پێی دەوترێت <لادولە> ئەم چەمکە نوێنەرایەتی هەلومەرجێک دەکات کە دەوڵەت لەسەرجەم بەها، نۆرم و ماناکانی بەتاڵکراوەتەوە. دەوڵەت لەکارخراوە و دەزگا، یەکە و خەڵکانی تر بەناوی دەوڵەتەوە گوتار و سیاسەت و خەیاڵ ئاڕاستەدەکەنو بنیاتدەنێن. میلیشیا و چەکدارەکانی لەعیراقدا زۆر بەقوڵی بوون بە لادولە و پاڵ بە ئاوابوونی دەوڵەتی عیراقەوە دەنێن. ئەم ساتەوەختە لەهەموویان تراژیدی ترە.

پێنجەم: عیراق شل دەردەکەوێت! بەتایبەت لەڕووی سنوور، سەروەری و باڵاییەوە بەڕوونی هەستی پێدەکرێت. شلبوون واتە سنوور لەبەردەم ئەوانی تردا کراوەیە بەتایبەت دەوڵەتانی هاوڕێ و هاوئایدۆلۆژیا. سنووری عیراق-ئێران سنوورێکی خەیاڵکراوە. سنوورە بۆسەر نەخشە! سنووری راستەقینە ناکارا و لەکارکەوتووە. ماڵئاوایی سەردەمی سنوور دەوڵەت خێراتر لە دەوڵەتبوون دەخات! بیرۆکەی سازکردنی نیشتیمان زۆر دوادەخات و لەبیر دەستەبژێر، هاوڵاتی و ئەوانی تری دەباتەوە. لەڕاستیدا دەوڵەت دەگۆڕێت بۆ کەلاوە و وێرانە وەک ئەوەی ئێستا لەناو دەوڵەتی عیراقدا ئەزموونی دەکەین.
دەوڵەت هەمیشە جێگەی تێڕامان و بیرکردنەوەیە! هەر لە وێستڤاڵیا و دەوڵەتی نەتەوەییەوە تاسەردەمی ئەمڕۆ و دەوڵەتی زیرەک Smart State. دیارە تیڕامان ئاڵۆزتر دەبێت کاتێک دەوڵەت لەرۆژگاری کۆلۆنیالیزمەوە دەسەپێنرێت بەبێ فەرهەنگ، کەلتور و بیرکردنەوە لە دەوڵەت. عیراق لەدنیادا وەک دەوڵەت دەناسرێت بەڵام لەهەناویدا شتێکی ترە. پرە ئاڵۆزی، هاوپێوەندنەبوون Disintegration، دوورکەوتنەوە و پەرتبوون. عیراق سەبجێکت/سوژەیەکە بەردەوام بەدوای عیراقیبوون/ئۆبجێکتدا دەگەڕێت و نایدۆزێتەوە و پێی ناگات. بەکورتی: دەوڵەت بەتەنها لەسەرنەخشە نابێت بە دەوڵەت! بنیاتدەنرێت دواتر بەکاردەخرێت

 

زۆرترین خوێندراوە


terrorism & Security studies copyright 2017 © . All right reserved Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure